http://www.de7de.be

Het Gouden Ei van de Geneesmiddelen in Belgie

http://www.de7de.be — 14/05/2012

Innoveren en besparen moeten evenwichtiger gebeuren
‘Een verstandig geneesmiddelenbeleid leidt tot besparingen en ondersteunt innovatie. Door alleen te beknibbelen op de uitgaven voor geneesmiddelen lost men de budgettaire uitdaging van de gezondheidszorg niet op’, dat stelden de experts van Itinera afgelopen week heel terecht in een goede analyse.

Willen we het ‘Gouden Ei van de Geneesmiddelen’ in België vrijwaren, dan dringt een grondige hervorming van het gezondheidszorgsysteem zich op als antwoord op de stijgende uitgaven in de gezondheidszorg op lange termijn. En Itinera voegde er meteen een lange waslijst concrete voorstellen aan toe.

Soms een beetje kort door de bocht, maar toch goede inzichten
Het Instituut berekende (spijtig genoeg nogal kort door de bocht) dat een verstandig geneesmiddelenbeleid, een besparingspotentieel van gemiddeld 444 miljoen euro per jaar kan opleveren met vrijwaring van de innovatieve farma capaciteit.

Het pleit ervoor dat een deel (concreet: 1/3) van de besparingen terugvloeit naar innovatie in de geneesmiddelensector. Dit is belangrijk om de R&D innovatie op peil te houden, daar er internationaal een achteruitgang merkbaar is.

Het rapport beschrijft in detail de huidige maatregelen, analyseert ze zeer kritisch en stelt een (lange) reeks maatregelen voor die doelmatiger zouden zijn.

De analyse start met een behoorlijk gedetailleerde situatieschets, met bijhorende commentaren over de impact van de diverse maatregelen en aanpak. Men gaat zeer terecht uit van de vaststelling dat de markt opgedeeld is in een in-patent en post-patent markt, elk met eigen spelregels. Men stelt eveneens terecht vast dat België geen 'generische politiek' voert, maar heeft gekozen voor het aanmoedigen van 'goedkoop voorschrijven en -afleveren'. Maar vervolgens houdt toch vast aan een onderscheid tussen generieken en in prijs gezakte originelen, terwijl dit in de context van de gekozen aanpak eigenlijk niet echt relevant is.

Concrete voorstellen

Verplicht artsen om alle ‘post-patent’ geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven, maar laat EBM uitzonderingen toe.
Breid de subsititutieplicht voor apothekers uit tot alle post-patent geneesmiddelen met aflevering van het goedkoopste alternatief (of 5% duurder en laat ook hier EBM uitzonderingen toe).
Herzie de RIZIV lijst van de ‘goedkoopste’ geneesmiddelen zesmaandelijks (ipv. maandelijks), maar laat daarnaast ook selectieve prijs onderhandelingen toe van ziekenfondsen en privé verzekeraars met farma bedrijven (zodat in de tussenliggende periodes de markt kan blijven spelen).
Laat ziekenfondsen ook rechtstreeks onderhandelen in de prijszetting van op-brevet geneesmiddelen.
Laat ziekenfondsen ook selectief contracteren met zorgverstrekkers en zorginstellingen op basis van de kwaliteit van het gebruik van geneesmiddelen.
Verbied marketingpraktijken zoals ‘branding’ strategieën van post-patent geneesmiddelen en ‘misleidende of onevenwichtige’ reclameboodschappen vanuit diverse bronnen.
Recupereer een groter aandeel van de kortingen die worden toegekend en herinvesteer dit bedrag in de gezondheidszorg.

Dat zijn slechts een handjevol uit een reeks van een 20-tal maatregelen die het Itinera Instituut afgelopen week voorstelde in een rapport, teneinde de crisis in de geneesmiddelensector te bestrijden.

Hoe zit de markt cijfermatig in elkaar?
Een nuttig inzicht – dat echter bedolven zit in de lange tekst – is een analyse van de volumes (in DDD = dagdosissen) en waarde (RIZIV) van de terugbetaalbare geneesmiddelen.

In DDD is de markt als volgt verdeeld:
20% in-patent geneesmiddelen.
De rest is post-patent en bestaat uit:
27% originele producten waarvoor (nog) geen generisch alternatief beschikbaar is
11% originele producten mét generisch alternatief, maar niet in prijs gedaald en
17% originele producten mét generisch alternatief en al wel in prijs gedaald
24% generieken.

(17 + 24 = 41% van de DDD’s is dus ‘goedkoop’)

Van de 4,3 miljard Euro uitgaven gaat er:
49% naar in-patent geneesmiddelen.
De rest is post-patent en bestaat uit:
26% originele producten waarvoor (nog) geen generisch alternatief beschikbaar is
5% originele producten mét generisch alternatief, maar niet in prijs gedaald en
11% originele producten mét generisch alternatief en al wel in prijs gedaald
12,4% generieken.

De post-patent markt van ‘goedkope’ geneesmiddelen beslaat dus (17 + 24 =) 41% van de DDD’s, die samen (11 + 12,4 =) 23,4% van de uitgaven vergen. En dat kan volgens Itinera een pak beter.

Hoe komt men aan 444 miljoen potentiële besparingen?
Itnera stelt voor de 49% in-patent producten qua prijs ongemoeid te laten. In tegendeel: de prijs zou eigenlijk vrijer moeten worden, indien het bedrijf ook R&D en tewerkstelling genereert in België.

Maar ook de 26% originelen zonder generisch alternatief blijven grotendeels buiten beschouwing.
Men richt dus de besparingspijlen vooral op de 11 + 5 + 12,4 = 28,4% van de markt, die samen 1,221 miljard waard zijn. Indien men voor deze producten prijsdalingen kan bekomen van dezelfde orde grootte als in een aantal buurlanden dan zou men volgende resultaten kunnen boeken (becijfering Itinera):

Nederland 68,3% goedkoper → 834 miljoen besparingen
UK 54,6% goedkoper → 667 miljoen besparingen
Duitsland 23,3% goedkoper → 285 miljoen besparingen
Frankrijk 0,8% duurder → 9,8 miljoen meeruitgaven
Gemiddeld 36,35% goedkoper → 444 miljoen besparingen

Enkele gaten in het verhaal
Bizar genoeg doet Itinera geen poging om bij deze schatting rekening te houden met de enorme potentiële groei van het segment ‘post-patent met prijsdaling’ als gevolg van een resem blockbuster moleculen die van nu tot 2014 gaan vervallen.

Verder wordt er nauwelijks een concrete oplossing aangereikt voor het segment ‘post-patent zonder generisch alternatief’ (28% in waarde !). In feite loopt qua prijszetting de patentperiode voor deze producten gewoon verder.

Al evenmin komt er veel concreets uit de bus voor biosimilars.

En aan de kant van innovatie wordt met geen woord gerept over het – nochtans fundamenteel transformerend – concept van ‘stratified medicines’.
(Lees ook nog eens opnieuw wat de UK daarover al vroeger publiceerde: KLIK HIER).

Hoewel er een schuchtere aanzet wordt gegeven naar het meer rationeel omspringen met geneesmiddelen, blijft het grootste deel van het Itinera verhaal draaien rond prijs en veronachtzaamt men relatief het aspect volume en zorgvuldiger omspringen met indicatiestelling. Slechts wanneer men zorgverstrekkers (in het bijzonder artsen en apothekers) zal motiveren om hun eigen kwaliteit (op vlak van voorschrijven en afleveren) te gaan meten, tegen het licht te houden en te vergelijken met elkaar, zal men een daadwerkelijke stap hebben gezet naar een hervorming van de markt. Dat veronderstelt natuurlijk wel het scheppen van een klimaat en een systeem waarbinnen zij dit kunnen doen met het oog op het (positief) verbeteren van de kwaliteit van de zorg, niet van het (negatief) controleren van de uitgaven of bestraffen van onvolmaakte parkijken.

Tot slot – en dat ontgoochelde mij eigenlijk het meest vanwege Itinera – heeft men geen poging gedaan om een vergelijking te maken tussen de terugbetaalde en niet-terugbetaalde post-octrooi markt. Daar spelen heel andere mechanismen en loopt bijvoorbeeld de prijsconcurrentie heel anders. Terwijl de arts de voorschrijfpen helemaal alleen vast houdt, betaalt de patiënt de volledige rekening. Het gevolg? Een veel hogere penetratie van generieken en behoorlijk lagere prijzen. Misschien moet men dus toch de moed maar hebben om de patiënt meer aan zet te laten en zijn portemonnee niet mordicus te willen sparen. Want dat helpt!

Conclusie
Zijn deze voorstellen niet te complex om door de huidige regering te worden aanvaard? Enkele eenvoudige en minder ‘agressieve’ maatregelen zouden allicht alle betrokkenen beter kunnen motiveren om mee te werken aan het rationeel gebruiken van de beschikbare middelen, in combinatie met een ‘relance beleid’ voor de R&D in België. (Zie ook vorige de7de – KLIK HIER)

Toch moet gezegd en ondersteund worden dat analyses zoals deze van het Itinera Instituut nieuwe inzichten geven en alleszins zeer waardevol zijn omdat ze het debat opnieuw aanzwengelen. De huidige maatregelen zijn miskleunen. Men stuurt ze hoogstens lichtjes bij met lapmiddelen (cfr. de beslissing van vorige week om bij gebrek aan beschikbaarheid van goedkope producten de apotheker toch toe te laten een duurder product af te leveren) of slaagt er gewoon niet in ze te realiseren (cfr. de zuurstof maatregelen die nu weer tot juli uitgesteld werden).

Alles is beter dan de situatie waarin we nu verkeren. Maar wanneer slagen we er in (bedrijven, artsen, apothekers, ziekenfondsen en overheid) een goed alternatief uit te werken dat wel de baan houdt?

Dirk Broeckx – 14 mei 2012

Voor het VOLLEDIG RAPPORT (klik hier)

KORTE VERSIE (Perstekst):

Verstandig geneesmiddelenbeleid levert 444 miljoen euro per jaar op.

Itinera pleit voor verplichting om geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven.

Laat ziekenfondsen rechtstreeks onderhandelen in prijszetting geneesmiddelen.

Het Itinera Institute berekende dat een verstandig geneesmiddelenbeleid, een besparingspotentieel van gemiddeld 444 miljoen euro per jaar kan opleveren met vrijwaring van de innovatieve farma capaciteit. Om dit te realiseren moet de Belgische overheid naast de hervormingen die momenteel worden ingevoerd bijkomende maatregelen nemen en verouderde marktverstorende procedures afschaffen. Itinera stelt voor om het bestaande quotasysteem voor goedkope geneesmiddelen voor artsen af te schaffen en te vervangen door een verplichting voor artsen om geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven behalve voor wetenschappelijk onderbouwde uitzonderingen. Selectieve contractering door ziekenfondsen zorgt ervoor dat meerdere prijzen gelijktijdig op de markt komen en stimuleert de concurrentie. De substitutieplicht voor apothekers op basis van een maandelijkse herzienbare prijslijst houdt risico’s in voor ongewenste neveneffecten. Itinera stelt een 6-maandelijkse in plaats van een maandelijkse herziening voor van de prijslijst voor goedkoopste geneesmiddelen.

Herbekijk prijslijst goedkoopste geneesmiddelen 6-maandelijks
Een van de nieuwe hervormingen is de substitutieplicht voor apothekers. De apotheker is verplicht om 1 van de 3 goedkoopste geneesmiddelen aan te bieden aan de patiënt op basis van een maandelijks herzienbare prijslijst. Kiest de patiënt niet voor dit geneesmiddel dan wordt de volledige prijs doorgerekend aan de patiënt. Dit betekent dat een medicijn in een bepaalde maand het goedkoopste kan zijn, maar niet meer in de volgende maand(en). Deze korte termijn van herziening van de prijslijst houdt risico’s in voor ongewenste neveneffecten zoals het niet tijdig kunnen bevoorraden van apothekers of het ontstaan van overschotten. Eveneens kan het maandelijks wijzigen van een geneesmiddel bij patiënten (vooral ouderen) tot verwarring leiden.
Itinera stelt voor om de prijslijst niet maandelijks maar om de zes maand te wijzigen om het risico op ongewenste neveneffecten te beperken.

Schaf verouderde marktverstorende procedures af
Itinera pleit ervoor om bij het invoeren van nieuwe hervormingen ook verouderde marktverstorende procedures af te schaffen. Zo is de huidige procedure om post-patent medicijnen (generische) op de Belgische markt te lanceren te complex, tijdrovend en administratief. Hierdoor haken verschillende spelers af, daar de Belgische markt hiervoor te klein is. Men krijgt aldus minder concurrentie. Het is beter om deze procedures en beslissingen op een internationaler niveau te brengen.
De voorwaarde waarbij elk nieuw generisch geneesmiddel dat op de Belgische markt wil toetreden zijn prijs 44% lager moet zetten dan de originele prijs van een patent medicijn is vaak een rem om toe te treden tot de Belgische markt.

Verplicht artsen om geneesmiddelen op stofnaam voor te schrijven
Itinera stelt voor om het bestaande quota systeem voor goedkope geneesmiddelen voor artsen af te schaffen en te vervangen door een verplichting voor artsen om geneesmiddelen enkel op stofnaam voor te schrijven, behalve als er therapeutisch een bezwaar is dat duidelijk wetenschappelijk onderbouwd is. Dit betekent dat de monitoring ook eenvoudiger wordt en enkel de therapeutische bezwaren in kaart worden gebracht.

Laat ziekenfondsen rechtstreeks onderhandelen in prijszetting geneesmiddelen
In Nederland en Duitsland vervullen de ziekenfondsen een directe rol in de prijszetting van geneesmiddelen. Selectieve contractering door ziekenfondsen is daar mogelijk. Hierdoor komen er per geneesmiddel meerdere prijzen gelijktijdig op de markt en worden farmaceutische bedrijven geprikkeld om te concurreren.3
Itinera pleit voor de invoering van selectieve contractering door ziekenfondsen. Dit betekent wel dat de ziekenfondsen meer directe verantwoordelijkheid krijgen en een andere rol vervullen in het gezondheidszorgbeleid.

Verstandig geneesmiddelenbeleid leidt tot besparingen en ondersteunt innovatie
Itinera berekende dat een verstandig geneesmiddelenbeleid, een besparingspotentieel van gemiddeld 444 miljoen euro per jaar kan opleveren met vrijwaring van de innovatieve farma capaciteit. Een beleid waarbij een deel van de besparingen terugvloeit naar innovatie in de geneesmiddelensector. Dit is belangrijk om de R&D innovatie op peil te houden, daar er internationaal een achteruitgang merkbaar is.

Verval niet in geneesmiddelenreductionisme, nood aan lange termijn visie
De optimalisatie van de prijszetting van geneesmiddelen leidt zeker tot besparingen. Door alleen te beknibbelen op de uitgaven voor geneesmiddelen lost men de budgettaire uitdaging van de gezondheidszorg niet op. Een grondige hervorming van het gezondheidszorgsysteem dringt zich op als antwoord op de stijgende uitgaven in de gezondheidszorg op lange termijn.

Screw it. Let�s do the third alternative!

http://www.de7de.be — 7/05/2012

Elke apotheker is de besparingsmaatregelen grondig beu en de roep naar actie – harde actie (!) – wordt steeds luider. Gaan we daarmee scoren? Lossen we zo de fundamentele economische en sociale problemen op? Is dàt het relancebeleid dat we willen (en broodnodig hebben)?

Tot vanochtend groeide in mijn hoofd een scherpe analyse van wat de afgelopen maanden fout gelopen is.
Maar een bericht op de radio en een blik op mijn boekenkast brachten me ertoe om een heel andere richting uit te gaan. Frustratie kan leiden tot creativiteit en luisteren helpt samen oplossingen te vinden.

Deze ‘zevende’ groeide de afgelopen dagen in mijn hoofd onder de werktitel ‘Domme Beslissingen’. Ik zou eens keurig op een (heel lange) rij zetten welke onverstandige beslissingen het Kabinet van Sociale Zaken en het RIZIV de afgelopen maanden in de strot van de artsen en de apothekers hadden geduwd. De frustratie scheert immers steeds hogere toppen en op het terrein schiet men op alles wat beweegt (of dat juist niet doet).

Op basis van een nauwgezette dissectie van alle redenen waarom zowat elke beslissing van de afgelopen zes maanden verkeerd uitdraait (zelfs diegenen waarmee het kabinet hier en daar op zijn stappen lijkt terug te komen!), had ik al een pak pagina’s klaar in mijn hoofd. Het zou bij ‘de strijdlustige achterban’ zeker in dank afgenomen worden.

Screw it. Let's do it! (Richard Branson)
En toen hoorde ik vanochtend op de radio dat Richard Branson gisteren in Antwerpen was met zijn babbel over “Screw it. Let’s do it!”. Bijna op hetzelfde moment viel mijn oog op één van de boeken in het stapeltje dat klaar ligt om besproken te worden: “The Third Alternative” van Stephen Covey.

In dit ‘vervolg’ van ‘The Seven Habits of Highly Effective People’ bouwt de man – die ons ook al ‘The speed of trust’ gaf – verder op de principes van creatief samenwerken. Branson en Covey zorgden samen voor een moment van reflectie en ommekeer.

Branson herinnerde me eraan:
• dat frustratie een nuttige drijfveer is om dingen te verbeteren;
• dat je op je buikgevoel moet durven afgaan om de weg te vinden;
• dat je daarbij een ferme dosis creativiteit en ‘out of the box denken’ mag gebruiken.

Covey leert:
• dat een conflict uitzichtloos wordt wanneer je alleen je eigen idee en belang blijft verdedigen (en je tegenstander dat ook maar verder blijft doen);
• dat er altijd er een derde alternatief mogelijk is, mits je leert luisteren naar elkaar en creatief een oplossing uitwerkt waarbij je elkaars doelstellingen helpt te realiseren.
• dat de eerste stap van dit proces niet praten is (of roepen, schreeuwen, protesteren…), maar luisteren naar de tegenpartij.

Hola! Daar nijpt toch juist het schoentje? Dit kabinet wil niet meer luisteren, hoor ik hier en daar: ‘Als er al gesproken wordt, is er alleszins bitter weinig aandacht voor wat we te zeggen hebben’. Dat zal zeker zo wel zijn. Maar dat is niet wat Covey bedoelt met luisteren.

The Third Alternative (Steven R. Covey)
Bij het doorbladeren van het boek van Covey (Het Derde Alternatief) viel het me op hoe hopeloos de voorbeelden en verhalen zijn die hij aanhaalt om zijn aanpak te illustreren. Het begon me ook duidelijk te worden dat we vandaag op een cruciaal keerpunt gekomen zijn.

De huidige regering legde precies vijf maanden geleden de eed af. Geconfronteerd met een ongeziene economische en financiële crisis en gehandicapt door maanden van slepende politieke onderhandelingen wilde men snel en daadkrachtig besparen. Inmiddels zijn de maanden voorbij gevlogen en komt er – behoudens een falende conjunctuur en een tanend vertrouwen – van effectief besparen nog niet veel in huis. Maar onder het dreigend zwaard van een snel groeiende recessie wil men nu – zonder geld – een relance politiek ontwikkelen.

Je kan daar cynisch bij worden en nog wat extra bakken kritiek spuien. Of je kan je realiseren dat – net als voor de regering en het kabinet – de tijd door onze vingers glipt, ons economisch probleem niet opgelost geraakt en een realistisch relance plan behoorlijk hopeloos wordt.

Tenzij…
Tenzij je denkt als Branson en Covey en alles in het werk stelt om de kloof niet groter te maken en in tegendeel samen tot een creatieve oplossing te komen.

Ik ben eigenlijk benieuwd eens te horen welke de onderliggende drijfveren zijn en welke belangen en objectieven de beleidsvoerders echt willen bereiken. Die lijken evident, maar toch begrijpen we elkaar niet. Dus moet de lucht eerst geklaard worden. Met de respectvolle acties (gedoofde lichten en ‘apotheek bij kaarslicht’) hebben we heel bewust een gematigde koers gevaren om communicatief geen bruggen te verbranden.

Misschien moet ik morgen maar eens op zoek gaan naar een Franse vertaling van Covey’s boek en het gaan afgeven in de Handelsstraat in Brussel…

Dirk Broeckx – 7 mei 2012

Post Scriptum

En wat willen we zelf bereiken? Het kan geen kwaad duidelijk de krijtlijnen aan te geven van waar we mogelijke oplossingen zien liggen. Dit biedt eveneens de kans om uit te leggen wat onze eigen drijfveren zijn in deze nijpende periode. Een poging tot een creatieve voorzet...?

1. Volume
De voorstellen die de MedicoMut terzake op tafel legde moeten worden uitgevoerd. De uitgestoken hand van de artsen werd oorspronkelijk niet aangenomen, maar een dergelijke ‘historische’ geste kan best gerespecteerd en gehonoreerd worden.
Dit zorgt ervoor dat de maatregel ‘verplichte VOS’ en de onbillijk geachte heffing van 15 mio afgevoerd kunnen worden.

2. Prijs
Geen maandelijkse, maar een driemaandelijkse aanpassing van de prijzen.
Aanpassing (tegen 1 juli) van de clusters in logische groepen (met het hergroeperen van alle producten in een marge van 10% boven en onder de gemiddelde grootte in elke cluster).
Producten die ‘te duur’ zijn, worden terugbetaald op basis van de terugbetaling voor ‘de goedkoopte’ in de cluster.
Dit zorgt ervoor dat de huidige chaos en onredelijk snelle veranderingen verdwijnen. De potentiële besparingen worden terug groter. De apotheker en de arts krijgen meer keuzemogelijkheden om ‘goedkoop’ voor te schrijven en af te leveren. De patiënt hoeft niet langer de volle pot te betalen, indien hij toch zijn vertrouwd product wil.

3. Budget
Een aparte budgetlijn voor de (totale) vergoeding van de apothekers en een dynamisch berekende (en afgerekende !) retributie / reservering garanderen dat dit deelbudget op jaarbasis gerespecteerd zal worden, maar ook dat de apothekers dit budget kunnen verwerven.
Dit zorgt ervoor dat de overheid zeker is van de uitgaven, maar de apothekers beschermd worden tegen overdreven, complexe besparingsmaatregelen. Hierdoor kan tevens voorkomen worden dat hun noodzakelijke inkomen (cfr. personeelskosten en hun indexering) in het gedrang komen door conjuncturele veranderingen.

4. Samenwerking
Het KB over Medisch Farmaceutisch Overleg (MFO) (incl. het noodzakelijke budget, inbegrepen in de totale vergoedingsmassa) worden ASAP uitgevoerd, zodat artsen en apothekers aangemoedigd worden om prijs, volume, maar ook medische en farmaceutische aspecten lokaal te optimaliseren. De nodige snelle feedback van gegevens wordt voorzien.
Dit zorgt ervoor dat artsen en apothekers in tijden van crisis kunnen samenwerken (in plaats van tegen elkaar in het harnas te worden gejaagd).

5. Toekomst
In de loop van 2012 worden minstens drie nieuwe initiatieven uitgevoerd en/of in piloot gestart: het medicatieschema, de ‘medicatiecheck’ en een coherent systeem voor de vergoeding van IVM (individueel verpakte medicatie). Het noodzakelijke budget hiervoor wordt binnen de totale vergoedingsmassa voorzien.
Dit zorgt ervoor dat men het beroep een positief perspectief geeft op de toekomst en dat hierin effectief verder geïnvesteerd wordt (in plaats van alle energie en aandacht alleen naar besparingen te laten gaan).

Reliable Cancer Therapies

http://www.de7de.be — 21/04/2012

Soms vallen stukjes van een puzzel vanzelf in elkaar.
Jean-Jacques Cassiman verwees tijdens de IFB Mamagementcursus naar ‘Reliable Cancer Therapies’, een prachtige site voor wie op zoek is naar betrouwbare informatie over kanker en behandelingen.

De inzichten over 'transversale marketing' uit de P4F (Prepare for the Future) training (de module ‘Samenwerken en Visie Gezondheidszorg’) sluiten daar naadloos bij aan. En zo bied ik vandaag een gemengd gerecht aan met beide componenten: enerzijds de weg naar interessante, wetenschappelijk én maatschappelijk correcte informatie over kanker; anderzijds enkele overwegingen over de noodzaak om marketing en informatie anders, intelligenter en gebruiksvriendelijker te gaan benaderen.

De kracht van een netwerk
Bij IFB hameren we altijd op het belang van ‘netwerken’. Hier zie je nog maar eens een staaltje wat dat echt betekent. Via contacten in een netwerk krijg je goede informatie en verspreid je ze ook meteen. Tijdens zijn jaarlijkse (alweer helemaal vernieuwde en ongelooflijk leerrijke) presentatie over ‘Het Menselijk Genoom’ tijdens de IFB Managementcursus verwees Jean-Jacques Cassiman ondermeer naar de site ‘Relaiable Cancer Therapies’.

De idee ervoor komt van een Belg (Luc Verelst) die informatie zocht voor een kankerpatiënt die moest kiezen tussen de diverse mogelijke behandelingen die werden aangeboden. Hij riep de hulp in van enkele bevriende specialsiten (netwerk !) en zo onstond RCT.
En met deze zevende gaat het netwerk weer verder en reik ik wat Verelst bouwde en Cassiman mij aanwees weer verder door aan de 400 lezers van deze 7de . Opdat zij het op hun beurt weer zouden kunnen doorgeven aan hun netwerk…

Reliable Cancer Therapies (RCT)
Mag ik eerlijk toegeven dat alles wat nu volgt puur plagiaat is? De beschrijving van het initiatief op de site is zo helder, dat het zonde zou zijn om ze niet letterlijk over te nemen. En ik voeg er, voor de onafhankelijkheid, nog een stukje aan toe dat Marleen Vinoelst er recent in Bodytalk over publiceerde. Ik wil eveneens graag opmerken dat je op RCT ook links vindt naar meer dan 1.600 wetenschappelijke studies! (Meer: KLIK HIER).

RCT onderzoekt de betrouwbaarheid van de informatie over kankertherapieën, zodat op bewijs gebaseerde behandelingskeuzes kunnen worden gemaakt. Wij helpen patiënten hun weg te vinden in de complexe informatie over geregistreerde, aanvullende en alternatieve therapieën.

RCT zoekt voortdurend naar kankertherapieën die nog nooit aan een diepgaand onderzoek werden onderworpen en financiert mogelijk behandelingen die op basis van meetbare resultaten als beloftevol beschouwd kunnen worden.

De RCT-website voorziet dezelfde op onderzoek gebaseerde informatie op het niveau van zowel patiënten en hun familie als van professionelen. Deze informatie kan worden gebruikt tijdens de bespreking van mogelijke behandelingen. Het RCT team is onafhankelijk en onbevooroordeeld en kan beroep doen op een gereputeerde adviesraad. Het team werkt ook samen met internationale organisaties (ESMO, CAM-CANCER) en consulteert betrouwbare bronnen voor informatie (o.a. NCI, MSKcc, NS). RCT geeft geen medisch advies en deze website vervangt geen medische raadpleging

Wat vindt u op de RCT website?
• Informatie over verschillende kankerbehandelingen en kankertypes
• Europese richtlijnen per kankertype
• Gidsen voor patiënten met algemene informatie
• Projecten die RCT financieel ondersteunt
• Vragen beantwoord door hun team
• Verwijzingen naar klinische proeven

Baken van betrouwbaarheid
De Zwitserse non-profitorganisatie Reliable Cancer Therapies (betrouwbare
kankerbehandelingen) verstrekt wetenschappelijk gefundeerde, betrouwbare en toegankelijke informatie over kankertherapieën, zodat mensen op bewijs gebaseerde behandelkeuzes kunnen maken. Op de website www.reliablecancertherapies.com is deze informatie te vinden in het Nederlands, Frans, Engels en Spaans.

Samenwerken en Transversale Marketing
In de P4F (Prepare for the Future) trainingen wordt de nadruk sterk gelegd op de noodzaak tot samenwerken. Eén van de concrete vormen daarvan noem ik transversale marketing. Dat is een benadering van marketing die echt patiënt-/klantgericht is. Een product of dienst wordt dan niet benaderd zoals de zorgverstrekker of het producerend bedrijf dat normaal doet (namelijk voor zijn product of dienst alleen), maar wel zoals de gebruiker dat ziet (namelijk vanuit een overzicht van alle mogelijke oplossingen voor zijn probleem, vandaar ‘transversaal’).

Businessmodel...
In veel sectoren bestaan zo al initiatieven. Bookings.com (voor reizen), Amazon.com (voor boeken), iTunes (voor muziek) of Vergelijk.be (voor een scala van elektro- en audiovisuele producten). De gebruiker vindt er via gebruiksvriendelijke ingangen en zoekrobotten zowel overzichten van productgroepen als monografieën over individuele producten of diensten. Normaliter wordt de inhoud niet aangeleverd door de aanbieder/fabikant zelf, maar wel door een redactieteam en/of door de ‘community’ van gebruikers, die hun evaluaties geven.

... en financiering
In veel sectoren werkt zo’n model slechts omdat er ook een verkoopmodaliteit in zit, die het businessmodel voedt. Allicht is dat de reden waarom dergelijke ‘transversale’ tools weinig opgang kennen in de gezondheidssector. Dat moet ons (in de hele sector) aan het denken zetten: indien we onze onafhankelijkheid willen bewaren en niet in de ‘commerciële val’ willen lopen, dan moeten we zelf een financieringsmodel uitwerken. De overheid zou er bvb. goed aan doen om een (adequaat) stuk van de besparingen te herinvesteren in dergelijke initiatieven of om de sector te helpen dit te autofinancieren via een (verplichte?) kleine bijdrage die in een gezamenlijk fonds kan worden beheerd en besteed.

Goede voorbeelden
En toch zijn er al prima initiatieven, waarvan hier enkele voorbeelden (verre van exhaustief):

Het Kompendium Farma was in feite lang voor zijn tijd (1984 !) een eerste vingeroefening: in een tiental hoofdstukken wordt een overzicht gegeven van zowat alle relevante niet-geneesmiddelen die in de Belgische apotheek verdeeld worden. Oorspronkelijk alleen op papier en vanaf het begin van deze eeuw ook digitaal. (Contact: info@farmacompendium.be ).
In Nederland is www.betrouwbarebon.nl een prachtig voorbeeld van samenwerking tussen diverse beroepsfederaties van zorgverstrekkers, patiêntenorganisaties, non-profits en overheid. In zeer verstaanbare taal vind je er informatie over alle mogelijke ziekten en behandelingen.
Voor kanker lijkt Reliablecancertherapies.com dé referentie te gaan worden om transversaal, met een overzicht van alle vormen van kanker en alle soorten behandelingen, betrouwbare en begrijpelijke informatie op peil te houden.

(Ken je er nog gelijkaardige goede voorbeelden van ‘transversale marketing’, signaleer ze dan aub :

REAGEER

De site biedt beknopte gegevens over verschillende kankertypes, praktische gidsen voor allerhande informatie, de gangbare Europese richtlijnen, een checklist waarmee je kan nagaan of een bepaalde therapie al dan niet deugt, en actueel klinisch onderzoek over nieuwe therapieën. De organisatie ondersteunt ook projecten in verband met kankeronderzoek. Dit schitterend initiatief werd in 2009 uitgewerkt door de naar Zwitserland uitgeweken Vlaming Luc Verelst.
(Baken van Betrouwbaarheid: bron = Marleen Vinoelst in Bodytalk - februari 2012)

Angels
RCT wil nog een stapje verder gaan dan alleen goede informatie aanbieden. Patiënten en hun naasten hebben ook erg veel nood aan steun, een luisterend oor en praktische raad die hen helpt om de dagdagelijkse ongemakken van kanker aan te kunnen en ze te verlichten. RCT zou daarom graag een project opstarten in samenwerking met de Amerikaanse non-profitorganisatie Imerman Angels (www.imermanangels.org), die kankerpatiënten, ex-kankerpatiënten en andere vrijwilligers met elkaar in contact brengt om die noodzakelijke steun te kunnen bieden.
Voorlopig is het de bedoeling om het project te evalueren en na te gaan in hoeverre dergelijk concept nodig en haalbaar is in België/Europa. Meer info : KLIK HIER.

Dirk BROECKX -- 21 april 2012

The End of Illness -- David Agus

http://www.de7de.be — 14/04/2012

Het lezen van ‘The End of Illness’ door Dr. David Agus gaf me een bizar dubbel gevoel. Het boek bevat briljante nieuwe inzichten en een frisse kijk op gezondheid en gezondheidszorg. Maar ik had het soms wat moeilijker met lange passages, waarbij ik me soms afvroeg waar de auteur eigenlijk heen wou. Het was dus soms even doorbijten, tot je weer aan een ‘waw-moment' kwam.

Ik probeer in wat volgt in tweemaal 10 punten de essentie van zijn boodschappen te vatten. Laat je vooral niet afschrikken door de aangekondigde lastigere passages en bekijk deze boekbespreking dus eerder als een eerste kennismaking om het ganse verhaal nadien zelf te lezen. Het is de moeite en het kan je alleszins motiveren om vandaag al te beginnen werken aan je eigen ‘end of illness’.

Als oncoloog staat Agus helemaal in de realiteit van de zorg voor complexe, zwaar zieke patiënten. Je voelt meteen dat hij medisch en psychologisch zeer begaan is met zijn patiënten. Het verklaart ook waarom hij heel kritisch staat tegenover de huidige aanpak van de gezondheidszorg, hoewel hij die zelf toch vaak moet toepassen. Maar de man zoekt gedreven naar een nieuw paradigma voor de zorg en dat verdient altijd aandacht.

Boeiende nieuwe inzichten
Het boek van Agus is gebaseerd op een reeks logische en goed onderbouwde nieuwe inzichten:

Het huidige (oude) paradigma van de gezondheidszorg stamt eigenlijk uit de tijd van de ontdekking van bacteriën en virussen: die werden (worden) als externe factoren beschouwd die het lichaam ‘van buiten uit’ aanvallen. Je bestrijdt ze met geneesmiddelen om de ziekte ‘terug uit je lichaam weg te krijgen’.
De huidige gezondheidszorg is daarbij gebaseerd op een model van acute zorg: je wordt ziek → de arts identificeert de (specifieke, externe) oorzaak en stelt een diagnose → je krijgt een zo doelgericht mogelijk geneesmiddel om die oorzaak weg te nemen → je geneest.
De kernboodschap van David Agus is dat we dat model dringend moeten verlaten.
De tijd van de grote doorbraakgeneesmiddelen die in dat model passen is trouwens ook voorbij. De farmaceutische industrie vindt steeds minder ‘Golden Bullets’ en de R&D pipelines drogen op. Dat komt omdat men verkeerd kijkt naar het lichaam, de ziekte en wat nodig is om het te genezen. Het wordt dus tijd voor nieuwe inzichten en een nieuwe aanpak.
Het lichaam is een ongelooflijk complex en dynamisch systeem. Het is als een bord spaghetti: wanneer je aan de ene kant trekt, beweegt er iets aan de andere kant. We weten eigenlijk nog maar bitter weinig hoe diverse biologische, genetische en psychologische mechanismen precies werken, laat staan hoe ze op elkaar inwerken. De auteur geeft plenty voorbeelden hoe geneesmiddelen of veranderde leefgewoontes vaak totaal onverwachte effecten hebben op heel andere plaatsen dan men dat verwacht.
De meeste ziektes worden veroorzaakt door het lichaam zelf. Je ‘krijgt’ geen ziekte; je lichaam ‘doet’ een ziekte. Ziektes vallen ons niet aan ‘van buiten uit’, maar worden veroorzaakt door factoren binnen het lichaam zelf.
Of je een ziekte zal ‘doen’ hangt grotendeels af van de wisselwerking tussen je ‘genetische voorbestemdheid’ en ‘omgevingsfactoren’. Bij die laatsten staan gedrag en leefgewoonten voorop (eerder dan ‘het milieu’). Dat heeft de patiënt volledig zelf in de hand en Agus pleit daarom nadrukkelijk voor meer ‘patient empowerment’ naar de toekomst. Hij reikt in de eerste pagina’s van het boek daarom meteen een concrete tool aan, namelijk een ‘Persoonlijke Gezondheidsinventaris’. Het zijn vier bladzijden met een exhaustieve vragenlijst over alle aspecten van je gezondheid, beleving en leefgewoonten.
Zowat alle mechanismen in je lichaam zijn gemaakt om ‘homeostase’ te bewaren: het bewaren van je eigen, persoonlijke, normale en evenwichtige toestand. Je hoeft overigens niet per se ‘normale’ waarden te hebben om gezond te zijn; je eigen gezonde evenwicht kan gerust afwijken van de norm, zonder dat je daarom hoeft ziekt te zijn. Omgekeerd moeten we in geval van ziekte het lichaam helpen om zijn evenwicht terug te vinden, eerder dan dit nog verder te verstoren.
Ontstekingsreacties (inflammaties) zijn een signaal dat het evenwicht verbroken is. Ze zetten meteen de deur open om een ziekte te doen want het evenwicht en de verdedigings-mechanismen zijn verstoord.
Om het evenwicht terug te vinden, zijn vaak eenvoudige middelen voldoende: een cardio-aspirine kan ontstekingen voorkomen; je voedings-, bewegings- of slaapgewoonten stabiliseren en normaliseren is vaak al genoeg. Over de precieze invloed van de geest op het lichaam weten we eigenlijk nog maar bitter weinig, terwijl onze mentale ingesteldheid in de toekomst zo goed als zeker de belangrijkste ‘omgevingsfactor’ zal blijken te zijn.
‘The end of illness’ bereik je dus via doorgedreven preventie: we moeten een strategie ontwikkelen om zoveel mogelijk ziektes te voorkomen door de complexiteit van het lichaam te erkennen en er anders mee om te gaan, de risicofactoren beter te kennen en de omgevingsfactoren (voedingsgedrag en leefgewoonten) aan te passen om die risico’s te minimaliseren.

In hoofde van elke individuele patiënt veronderstelt de aanpak van Agus meer inzicht in je eigen risicoprofiel(en), bewuster omgaan met eigen gezondheidstoestand (= aandacht als iets fout begint te gaan en tijdig bijsturen) en vooral leren keuzes maken. Want je staat meteen voor een reeks trade-offs: om iets te bereiken, moet je vaak iets anders prijsgeven. Bewust leren kiezen, wordt dus een noodzakelijke vaardigheid: Patient Empowerment...

Voorspellingen en aanbevelingen
Voor de toekomst (en die begint vandaag al!) geeft Agus een resem voorspellingen en concrete aanbevelingen:

Je DNA is eigenlijk alleen een ‘lijst van onderdelen’. Je genotype bepaalt niet wat er precies zal gebeuren, wel wat er kan gebeuren. Het is het aanmaakrecept voor o.m. eiwitten, maar het is niet omdat je een bepaald stuk DNA hebt, dat de eiwitten waarvoor het codeert steeds aangemaakt zullen worden. Dat hangt van andere factoren af (en dat zijn precies de bovengenoemde omgevingsfactoren). Dat verklaart meteen ook waarom genetische karakteristieken doorgegeven worden van generatie op generatie, zonder dat ze daarbij in elke generatie tot expressie hoeven te komen.
Je moet dus zo gedetailleerd mogelijk je compleet ‘genetisch risicoprofiel’ kennen. Agus praat hier over zijn eigen bedrijf, Navigenics, dat genotypering aanbiedt. Hij relativeert de psychologische problemen die zouden kunnen ontstaan door het ‘weten’ wat je (genetisch voorbestemd) te wachten staat. Het is beter te weten wat er kan gebeuren dan in onzekerheid of onwetendheid te leven. Zelfs wanneer je een hoog risico hebt om een ziekte te ontwikkelen, wil dat niet steevast zeggen dat je ze zal krijgen (prevalenties van 100% zijn zeldzaam). Je risico’s kennen kan wel een goede motivator zijn om je gedrag en gewoontes aan te passen en de ziekte te voorkomen.
Genetische biomarkers worden krachtige voorspellers om te weten welke medicatie geschikt is en – al dan niet – zal werken bij een persoon. Stratified medicines worden allicht de norm, met medicatieschema’s en -doseringen op maat van elk individu.
Je eiwitten geven een uitstekend beeld van je gezondheidstoestand. Ze variëren mee met je gezondheidstoestand en zijn dus uitstekende verklikkers om aan te geven wat écht te gebeuren staat. Maar je ‘eiwitprofiel’ is vele malen complexer dan je genetisch profiel. Proteomics wordt een nieuwe technologie waarmee over een aantal jaren een compleet beeld van je eiwitten kan worden gemaakt. De illustratie op de kaft van het boek is daar een voorbeeld van. Je ziet meteen grafisch hoe complex 'proteomics' zijn. Agus maakt daarom de vergelijking met meteorologie: daar slaagt men er vandaag ook in om een uiterst complex systeem met ongelooflijk veel gegevens via supercomputers zodanig in kaart te brengen dat tiendaagse weersvoorspellingen stilaan mogelijk worden.
Je eiwitprofiel zal, naast je genetisch risicoprofiel, in de toekomst zeer specifieke aanwijzingen kunnen geven waar het in je lichaam precies dreigt fout te lopen.
Je microbioom is een uiterst belangrijke factor die je gezondheid mee helpt te bepalen. Elke persoon leeft in symbiose en draagt tienmaal meer micro-organismen in en op zich mee dan hij cellen in zijn lichaam heeft. De darmflora is daar het bekendste en meest herkenbare voorbeeld van. Het helpt te begrijpen waarom je enterotype in de toekomst ook een belangrijk (derde) profiel zal worden om zicht te krijgen op je gezondheidstoestand. De wisselwerking tussen het eigen lichaam en die triljoenen micro-organismen bepalen immers in grote mate hoe gezond je eigenlijk bent.
Om je toekomst te kennen is het ook bijzonder nuttig om naar het verleden te kijken: Agus raadt aan om niet alleen je eigen medische voorgeschiedenis nauwkeurig in kaart te brengen en bij te houden. Hij moedigt je ook aan om de medische voorgeschiedenis van je familie goed te kennen en te documenteren. Vaak wordt daar met de nodige schroom of helemaal niet over gepraat, terwijl het de goedkoopste en minst invasieve manier is om je risico’s in kaart te brengen.

Vervolgens begint Agus aan een reeks hoofdstukken hoe je je risico's kan beheren en beheersen. Eerlijk gezegd verloor ik hier vaak de draad van zijn verhaal en deze 120 pagina’s waren het moeilijkst om door te raken. Hoewel ook hier soms interessante nieuwe inzichten worden aangebracht, was dit naar mijn gevoel het meest verwarde stuk van het boek.
Agus pleit uitgebreid tegen het gebruik van vitaminesupplementen en voor het eten van verse groenten, fruit, vlees en vis.
Hij steekt de loftrompet voor voldoende beweging en geeft daarbij zeer specifieke raad hoe je dit best aanpakt.
Tenslotte bepleit hij een strakke regelmaat voor periodes van slaap en pleit hij ook voor het inbouwen van regelmatige momenten van rust. Eigenaars van honden en katten leven langer, omdat hun viervoeters ze automatisch een meer geregeld leven doen leiden, inclusief meer beweging.

Twee blinde vlekken
Ik zat de hele tijd te wachten op de visie van Agus op twee concrete aspecten die in zijn verhaal zouden passen, maar die niet aan bod komen:

Hoe verklaar je vanuit zijn inzichten het feit dat we ('ondanks' de huidige aanpak, die in vraag wordt gesteld) elk jaar een trimester aan gemiddelde levensverwachting winnen?
Welke rol kunnen zorgverstrekkers spelen bij de noodzakelijke Patient Empowerment? Met name: hoe kunnen artsen en apothekers het ordenen, delen en interpreteren van je vijf 'risicoprofielen' helpen te ondersteunen?

Want combineer even in gedachten je 'persoonlijke gezondheidsinventaris', je 'genetisch risicoprofiel', je 'eiwitprofiel', je 'enterotype' en je 'medische voorgeschiedenis' en je zit op een gigantische berg (digitale) informatie, waarbij Agus ervan uitgaat dat de patiënt die zelf moet verzamelen, beheren en doorgeven aan zijn zorgverstrekkers. In onze Europese en vooral Belgische context kunnen we de patiënt op dat vlak toch anders en beter ondersteunen, niet?

The end of…?
Gaan we naar een toekomst zonder ziektes? In feite zou dit boek beter ‘The End of Healthcare As We Know It’ heten. De voorbeelden en argumenten van Agus zijn bijzonder overtuigend om te begrijpen waarom de gezondheidszorg – en de geneesmiddelensector in het bijzonder – dringend toe is aan een fundamentele transformatie. Hij geeft meteen een complex en toekomstgericht recept om gezondheid en zorg radicaal anders aan te pakken.
Daarvoor zal er nog veel moeten gebeuren.
De technologie en de wetenschap is in volle ontwikkeling. Naar het slot toe pleit Agus er ook nadrukkelijk voor om de mentaliteit van patiënten en zorgverstrekkers te veranderen met het oog op het verzamelen en delen van veel meer informatie. Hij trekt de parallel met de vlotte manier waarop we veel andere informatie digitaal delen (Facebook, Twitter en Google op kop), terwijl gezondheidsgegevens nog steeds opgesloten worden in kleine, individuele vakjes, afgeschermd wegens privacy en beroepsgeheim.

The beginning of…
We moeten precies veel meer informatie verzamelen en leren om ze geanonymiseerd – dus met strikte bescherming van de privacy – te delen, zodat we allemaal samen eruit kunnen leren en daardoor langer en gezonder leven. Videogames, Google Trends en weerberichten zijn voor de auteur mooie voorbeelden en modellen waarvan we in de gezondheidssector moeten leren afkijken om anders te leren omgaan met het verzamelen en verwerken van gegevens.
In zekere zin is dit boek dus helemaal niet ‘the end of…’ , maar wel ‘the beginning of…’ Het kan een rijke bron van inspiratie zijn voor een hele nieuwe kijk en een innoverende aanpak om meer gezondheid en levenskwaliteit te gaan produceren. Dat veronderstelt wel dat we bereid zijn afscheid te nemen van onze oude, vertrouwde maar ook verouderde modellen en kiezen voor de nieuwe paden die David Agus aanwijst.

Dirk Broeckx – 14 april 2012

Met zeer oprechte dank aan Peter Hinssen, die me bij de afgelopen IFB Netwerkreünie publiek uitdaagde ‘The End of Illness’ hier te bespreken.
Het was een prima suggestie, Peter!

The End of Illness
© 2011 Dr. David B. Agus – First published January 2012
ISBN 978-1-84983-915-0

Are Pharmacists Necessary (Andermaal)

http://www.de7de.be — 7/04/2012

In 1994 liet Philip Brown een figuurlijke atoombom vallen op de apotheek met zijn legendarisch editoriaal in Scrip Magazine onder de titel ‘Are Pharmacists Necessary?’. Daarin stelde hij de vraag wat de toegevoegde waarde was van apothekers en hun universitaire opleiding, wanneer ze zich in de ogen van het publiek eigenlijk gedragen als ‘winkeliers die verpakkingen afleveren’.

Over heel de wereld werden de apothekers wakker geschud en ontdekte men dat het antwoord op Brown’s vraag ‘Pharmaceutical Care’ was – het concept waarbij de apotheker de patiënt begeleidt bij het rationeel en optimaal gebruiken van geneesmiddelen – zoals Heppler & Strand dat tijdens hetzelfde jaar op papier hadden gezet.

Wel het juiste antwoord, maar nog niet genoeg
Bijna twintig jaar later vormt farmaceutische zorg de basis van de taakomschrijving van apothekers in de Belgische wetgeving. Het is niet meer dan normaal dat consumenten / patiënten willen weten of die taak ook naar behoren wordt ingevuld. Tot vier maal toe heeft TestAankoop dit de afgelopen jaren getest en telkens blijkt hetzelfde: een minderheid doet het uitstekend; de meerderheid van de onderzochte apotheken voldoet niet aan de door TestAankoop gestelde verwachtingen.

De laatste enquête, twee weken geleden, gaf een schok, die vergelijkbaar is met deze van Brown, twintig jaar eerder. Spijtig genoeg blijven sommigen vitten op de methodologie, de samenstelling van de steekproef, de scenario’s van de enquêteurs of de interpretatie van de resultaten. Het zou natuurlijk leuker zijn, indien de goede prestaties wat meer geapprecieerd of in het licht gezet zouden worden. Maar dat verandert niets aan de essentie: patiënten verwachten een specifieke dienst van hun apotheker en velen krijgen die te weinig. Dat kan en moet dus beter.

En wat wordt het volgende keer?
Dit is zeker niet de laatste keer dat TestAankoop een enquête zal doen in de apotheek. Apothekers die tegen dan zeker bij ‘de goeden’ willen zijn, stoppen best meteen met vitten en bereiden hun toekomst vanaf vandaag, samen met hun collega’s goed voor.

Farmaceutische zorg concreet, tastbaar en zichtbaar maken is niet zo moeilijk. Ze ook meetbaar en tegenstelbaar maken (betalen voor resultaten) is al een pak lastiger, zeker wanneer het gaat over interacties en over het grondiger bevragen van patiënten voor er raad gegeven wordt.

Wat TestAankoop doet en vraagt, kon je zo zien aankomen
Het hele gebeuren en de reacties rond de TestAankoop enquêtes, verwonderen me hoegenaamd niet. Dat consumenten veeleisender en mondiger zijn geworden en dat farmaceutische zorg meer tastbaar, zichtbaar en ‘meetbaar’ moet worden, is de rode draad doorheen de eerste module van ‘Prepare for the Future’ (P4F, de training die ik geef aan officina apothekers om hen voor te bereiden op de fundamentele veranderingen die op hen af komen).

Wie de P4F training heeft gevolgd, beleefde bij het lezen van TestAankoop allicht een soort ‘AHA Erlebnis’: consumenten grijpen de macht, staan steeds kritischer tegenover zorgverstrekkers, meten de geleverde kwaliteit en publiceren doodleuk de resultaten.

De oplossing?
In de P4F training krijg je meteen ook de oplossing: leg zelf (binnen de beroepsgroep) relevante kwaliteitsindicatoren vast; betrek de patiënten om ze te (helpen) meten; gebruik IT middelen om kwaliteit en performatie te registreren en om feedback te geven van je eigen resultaten, vergeleken met deze van je collega’s; denk zelf na hoe je het vergoedingssysteem kan aanpassen om incentives in te bouwen die de resultaten nog verder helpen te verbeteren.

Incentives voor kwaliteit
Daarmee wordt ‘pay for performance’ rond farmaceutische zorg mogelijk en worden apothekers op termijn betaald voor hun echte meerwaarde en voor bewezen kwaliteit.
Dat is precies wat TestAankoop in zijn conclusie voorstelt.
Het is ook waar we als apothekers zelf moeten aan werken, willen we het geneesmiddelenmonopolie blijven ‘verdienen’.
Het is waar de patiënten op rekenen. En die mogen we nooit in de kou laten staan.

Het moeilijkst van al wordt het effectief betrekken van patiënten bij hun medicatiebehandeling met het oog op therapietrouw (compliance/adherence/persistance) . Dan zit je helemaal op het terrein van motivatie en gedragsverandering en dat is een ander paar mouwen.
Wedden dat een volgende enquête van TestAankoop daarover zal gaan?

Dirk Broeckx—7 april 2012

Klik hiernaast voor het artikel in TestAankoop

en / of

REAGEER

Itinera Brainstorm Gezondheidszorg

http://www.de7de.be — 21/03/2012

Enkele maanden geleden deed het Itinera Instituut zijn prerogaat van 'onafhankelijke think tank' alle eer aan. Het lanceerde een oproep bij een aantal opinionleaders in zijn netwerk om ideeën aan te leveren voor de regering die toen moeizaam gevormd werd. En weel zeer uitzonderlijke vorm van 'enquête', die hier, in deze rubriek, aandacht verdient.

De compilatie van al dat creatieve denkwerk werd deze week gepubliceerd onder de noemer 'Itinera Brainstorm'. Meer dan 100 ideeën van ruim 50 'mededenkers' vullen 89 pagina's, opgedeeld in 9 hoofdstukken: Arbeidsmarkt, Pensioenen, Begroting & Belastingen, Overheid, Milieu, Economische Groei & Onderwijs, Diversiteit & Integratie, Staatshervorming en... Gezondheidszorg.

Elk hoofdstuk bevat een selectie van uitgeschreven ideeën en een reeks 'pointers' naar aanvullende ideeën, die apart kunnen geopend worden. Alles is in pdf downloadbaar vanaf de site www.itinera.org.

Wil je het hoofsdtuk Gezondheidszorg snel doorlopen, dan bieden we twee mogelijkheden. Hieronder staan vier blokjes met een zeer bondige samenvatting van alle ideeën. Dit geeft niet alleen een snel overzicht, maar laat je allicht ook toe om de opinies, die je het meest aanspreken, er uit te pikken.

Wil je vervolgens verder lezen, dan kan je de volledige teksten hiernaast downloaden.

Met de rode knop bovenaan en onderaan deze pagina kan je commentaren geven bij het initiatief en bij de verschillende ideeën. Benieuwd wat jullie ervan vinden...

Dirk Broeckx -- 20 maart 2012

Uiteraard helpen we de lezers van de7de graag om die berg ideeën snel en goed te verteren. Klik hierboven op de afbeelding en je krijgt een complete compilatie van het hoofdstuk 'Gezondheidszorg' kant en klaar in pdf formaat. Het bevat de inleiding, de inhoudstabel, het hoofdstuk Gezondheidszorg en alle aanvullende fiches in één handig document. (Uiteraard blijven alle IP rechten strikt voorbehouden aan het Itinera Institute)

RESULTAAT GERICHTER + KOSTENEFFECTIEF WERKEN

Yvo Nuyens: "Het wegwerken van de sociale gezondheidskloof moet een meetbare doelstelling worden".
Het verschil in levensverwachting, morbiditeit, enz. tussen hoog- en laaggeschoolden is veel te groot. Meer aandacht in de statistieken en een concrete, goed gecoördineerde aanpak is nodig.

Marleen Temmerman: "We zijn goed bezig, maar alles kan beter. Zeker wanneer je met krappe budgetten toch hoogstaande en toegankelijke zorg wil bereiken".
Kwaliteit en kosten-baten kan je verbeteren via EBM principes en richtlijnen, forfaitarisering van de terugbetaling, het GMD beter uit te werken, zorgregio’s te activeren, betere planning.

Lieven Annemans: "Kosteneffectieve preventie loont, zeker wanneer men ook gedragspatronen aanpakt".
Investeer meer in preventie, maar kies selectiever voor interventies die kostenefficiënt zijn. Slechte gedragspatronen zijn een onderkende oorzaak van ziekte. Dit goed aanpakken, overstijgt de gezondheidszorg. Zorg en preventie moeten ook nauwer op elkaar aansluiten.

Maggie De Block: "Disease management, een vernieuwingsfonds en ‘centres of excellence’ pakken drie grote problemen in de ziekteverzekering efficiënt aan".
Nieuwe geneesmiddelen en behandelingen worden pas definitief terugbetaald, na twee jaar ‘evaluatie’ in een ‘vernieuwingsfonds’. Chronische ziekten worden per ‘zorgtraject’ terugbetaald (één bedrag dat dekt wat nodig is). ‘Centres of excellence’ worden nationaal, maar ook internationaal erkend.

Dirk Broeckx: "Bouw concrete ‘Pay for Quality’ en ‘Pay for Performance’ in elk vergoedingssysteem in".
Laat de zorgverstrekkers zelf realistische en (op zich) kosteneffectieve kwaliteitsindicatoren opstellen voor structuur- proces- en outcomes meting. Maak die ‘tegenstelbaar’: het halen ervan moet beloond worden (en denk daarbij niet alleen aan geld).

Dirk Broeckx: "Zorgverstrekkers en overheid moeten hun jaarbudget ‘wederzijds’ garanderen, zodat vergoedingen daar slechts een faire verdeling van worden".
Het ’macro’ deelbudget van een sector zou een trekkingsrecht moeten zijn. Wie bespaart snijdt dan niet langer in eigen vlees en de overheid kan zich focussen op de globale budgetverdeling per sector of per ziekte (bij disease management). De uitgaven worden dan niet langer bepaald door de ‘micro’ vergoedingen en hun volume. Zij zijn dan nog slechts een middel om het geld te verdelen binnen een sector of een ziekte, zodat de klemtoon echt op efficiëntie kan gelegd worden.

DE ORGANISATIE VAN DE EERSTELIJN

Jan De Maeseneer: "Versterk en reorganiseer de eerstelijn om doelgericht te werken".
Organiseer de eerstelijnsgeneeskunde zodat ze chronische zorg beter en efficiënter kan aanpakken, met de huisarts als coördinator. Vergoed relatief meer via ‘capitatie’ (vergoeding per patiënt) en minder ‘per prestatie’.

Filip Babylon: "Een goed gestructureerde ‘geneesmiddelen check-up’ door de apotheker ondersteunt de arts voor de medicatie bij chronische patiënten".
Het medicatieoverzicht wordt een essentiële ‘tool’ in de zorg van polumedicatei patiënten. De apotheker analyseert het schema en overlegt met de arts. Die past desgevallend de medicatie aan en communiceert met de patiënt. Beiden volgen nadien het medicatiegebruik verder op".

Jan De Maeseneer: "De versnippering van de bevoegdheden in de zorg moet verdwijnen en de defederalisering moet gebeuren op basis van de verblijfplaats (dus op basis van het gewest en niet van de gemeenschap)".
Een regionaal beleid is nodig, omdat de aanpak van de zorg verschilt. De verblijfplaats is daarbij een beter criterium om het zorgpakket te bepalen dan de gemeenschap. In multiculturele gemeenschappen (zoals Brussel) is dat de enige manier om een goed gezondheidsbeleid te kunnen voeren.

DE ZIEKTEVERZEKERING

Piet Calcoen: "Doe de patiënt minder betalen en ‘solidariseer’ meer wat niet verplicht verzekerd is".
20% van de kosten worden individueel ‘out of pocket’ door de patiënt betaald. Om te vermijden dat mensen zich daarom niet laten verzorgen, moeten aanvullende diensten en verzekeringen worden ontwikkeld.

Guy Peeters: "Maak van ziekenfondsen zorgadviseurs die de belangen van hun leden effectief verdedigen en ontsluit beschikbare informatie".
De ‘uitbetalingsfunctie’ verdampt door de informatisering. Ziekenfondsen moeten hun meerwaarde tastbaar maken door hun leden te coachen doorheen de gezondheidszorg, o.m. door met de beschikbare gegevens kwaliteit zichtbaar te maken. Hun werkingsinkomsten moeten afhankelijk zijn van hun prestaties.

Yvo Nuyens: "Patiëntenorganisaties moeten volwaardige partners worden in het overlegmodel met alle andere stakeholders".
Meer betrokkenheid van de patiënt verbetert de zorg. Dat geldt niet alleen voor het individu, maar ook voor de ‘community’ van de patiënten. De versnipperde patiëntenorganisaties moeten ‘the voice of the customer’ weergeven.

Peter Degadt: "Een waslijstje van klassieke maar deugdelijke ‘quick wins’ die al langer op tafel liggen van de ziekteverzekering".
Diverse efficiëntiewinsten door budgetopmaak op basis van reële uitgaven, actualisatie van de nomenclatuur, personeelsnormen per ziekenhuis (ipv. per dienst), spoedgevallendienst en wachtposten huisartsen beter benutten, enz.

ZIEKENHUIZEN

Johan Hellings: "‘Quality & Safety’ in ziekenhuizen is belangrijk, maar nog te weinig concreet onderbouwd".
Planmatig en budgettair wordt nog teveel kwantitatief en te weinig kwalitatief gemeten en gestuurd. Ziekenhuizen willen hier werk van maken, ook om hun internationale positie te versterken. Vlaanderen doet inspanningen, maar Federaal loopt het minder vlot.

Alain De Wever: "Appliquez le HTA et l’évaluation cout-efficacité également pour l’équipement médical et faites le au niveau paneuropéen".
Seul les médicaments sont évalués quand à leur efficience. Il faut étendre cette évaluation à tout le matériel et les procédures (diagnostiques).

Peter Degadt : "Vervang de huidige duale financiering van ziekenhuizen door nieuwe modellen die artsen en ziekenhuizen samen zullen moeten uitwerken".
Vandaag komt het geld uit het budget financiële middelen en van een afname op de artsenhonoraria.

Alain De Wever : "Remplacez le financement actuel en trois volets (le séjour, les honoraires et les médicaments) par un système intégré".
Une grande partie des activités d’un hôpital peut être financé par un prix de revient global, calculé par pathologie. Celui-ci devra couvrir l’ensemble des trois volets actuels.

Peter Degadt : "De zorgcontinuïteit verbeteren door de opleiding en de beschikbaarheid van zorgverstrekkers af te stemmen op de noden".
De huidige en toekomstige schaarste van (bepaalde) zorgverstrekkers kan opgevangen worden door instroom in de opleiding te verbeteren, door betere taakafspraken en via vergoedingssystemen die motiveren om de continuïteit te garanderen.

REAGEER

Luisteren Loont -- Mark Goulston

http://www.de7de.be — 14/03/2012

We praten allemaal teveel en luisteren te weinig. Da’s een open deur die al te vaak wordt ingetrapt, waarbij we vervolgens meestal blijven steken in onze oude, slechte gewoontes. Tenzij iemand je leert wat luisteren precies is, hoe je het echt kan doen en wat je daarmee kan bereiken. Dat is precies wat Mark Goulston aanreikt in ‘Luisteren Loont’.
Dit boek moet je gewoon lezen! Geen van de 27 vorige boeken die ik hier besprak, kregen die aanbeveling mee. Lees verder en… luister wat je kan leren. Het loont.

‘Luisteren Loont’ (Hoe je tot iedereen doordringt en je doel bereikt) pakte me vanaf de derde pagina, met een verhaal van een gijzeling en hoe een ervaren onderhandelaar, gedurfd maar rustig competent, meteen doordringt tot de gijzelnemer. Het is de aanzet voor dertig bondige en goed geschreven hoofdstukken, elk met een techniek om beter te luisteren, om efficiënter te communiceren.

Van de theorie, meteen naar de praktijk
Op minder dan 20 bladzijden loodst Goulston, arts en psychiater van opleiding, je door de theorie.

Vervolgens geeft hij negen basisregels die uitleggen hoe en waarom je beter moet luisteren en twaalf nog meer concrete technieken om door te dringen (in speciale of lastigere gevallen). Tot slot past de auteur die hele nieuwe kennis toe op 7 speciale situaties, waarin hij toont hoe je de diverse technieken kan combineren of afwisselen.
Ons brein is opgebouwd uit drie lagen, die boven op elkaar ontwikkeld zijn: het reptiele brein, het lymbisch systeem en de neocortex. Ze sturen ons elk in een verschillende richting, namelijk op basis van respectievelijk de dierlijke instincten, emoties en empathie en rationeel denken. Dat is de reden waarom mensen zo’n complexe beestjes zijn en waarom psychologie ogenschijnlijk hocus-pocus is.
Daarenboven is er nog een vierde onderdeel, de Amygdala, die soms op hol slaat en ons blind maakt voor alle andere input.
Wanneer je leert om elk van de componenten om de beurt aan bod te laten komen, in plaats van ze elk maar hun gang te laten gaan, dan sta je plots een eind verder.

Van ‘Oh nee naar Oké’
Om te winnen moet je kalm blijven als je onder druk staat’. In die eerste basisregel van het boek zit de sleutel tot de rest. Wanneer we geconfronteerd worden met een probleem (‘een ramp’) moeten we immers leren onze emoties even de vrije loop te laten (de ontlading), precies om vervolgens het evenwicht terug te winnen, de moed te verzamelen om een uitweg te zoeken en aan de slag te gaan.
Goulston leert je die weg in vijf stapjes aan en geeft je meteen de gelegenheid om, zelfs in moeilijke communicatie situaties, je gevoelens even opzij te kunnen zetten om, rustig en competent, een uitweg (een geschikte luistertechniek) te kiezen.
Hij leert je vervolgens om je aanpak te herprogrammeren, door je in te leven in de anderen, echte interesse te tonen en je gesprekspartners het gevoel te geven dat ze belangrijk zijn en echt beluisterd worden.

Lijstjes
Een leuke feature in dit boek zijn verschillende ‘lijstjes’ die de auteur aanreikt. Het zijn checklists om situaties te beoordelen (zodat je weet welk vlees je in de kuip hebt) en dwarsliggers en spelbrekers te identificeren (mensen die je beter mijdt), zoals Behoeftige mensen, Pestkoppen, Nemers, Narcisten en Psychopaten. Hoewel… zelfs voor die hopeloze gevallen reikt Goulston nog ‘laatste redmiddelen’ aan.
Maar vergis u niet: dit boek geeft geen ‘mechanische’ oplossingen, maar wel een heel menselijke, grappige en soms aangrijpende benadering, die je aanzet om na te denken, jezelf eens heel kritisch in de spiegel te bekijken en vervolgens je eigen luistertechnieken aan te scherpen.

Vijf goede redenen waarom dit boek een ‘must’ is

Zowat iedereen die met communicatie bezig is (en dat zijn we toch allemaal, niet?) praat te veel en luistert te weinig. Goulston leert je terug wat luisteren is en hoe je het actief en bewust kan gebruiken om efficiënter te communiceren. De ondertitel van het boek verraadt immers het onderliggend doel: “Hoe je tot iedereen doordringt en je doel bereikt”.
In tegenstelling tot vele andere, van origine Amerikaanse, ‘management’ boeken, gaat men vanaf de eerste bladzijde to the point. Zonder de klassieke oeverloze herhalingen of uitgesponnen inleidingen, begint men meteen al te leren.
Het boek staat bol van de verhalen. Storytelling wordt hier de norm, om uit te leggen wat men wil doen begrijpen en meteen praktische voorbeelden te geven, hoe luisteren precies loont.
Elk van de dertig hoofdstukjes is bondig en vlot leesbaar. Didactisch wordt elke techniek ‘panklaar’ opgediend: het probleem wordt bondig gesitueerd en wordt aan de hand van één of meerdere voorbeelden opgelost. De sterke theoretische (neurologische) onderbouw wordt alleen bondig ten berde gebracht om onderliggende communicatiemechanismen te leren begrijpen.
Last, but not least: bij het zien van de cover en de titel zal je partner (je medewerkers?) gegarandeerd zeggen (of denken): ‘Dat werd tijd’.

Wie ethische vragen zou hebben bij het gebruiken van dergelijke ‘beïnvloedingstechnieken’, hoeft zich daarom ook geen zorgen te maken.
Elk hoofdstuk(je) wordt afgerond met twee paragraafjes: ‘nuttig inzicht’ en ‘in actie’. Daarin krijg je een soort huiswerk mee, waarbij Goulston je uitnodigt om de techniek toe te passen op een eigen, persoonlijk communicatieprobleem.

Conclusie
‘Luisteren Loont’ is een vlot en bondig geschreven, doelgericht en goed gestructureerd boek. Toch leest het eigenlijk als een roman. Of eerder: als een reeks novelles. Want telkens opnieuw wordt je meegenomen in boeiende korte verhalen. Eigenlijk hoef je dit boek ook niet ‘in de juiste volgorde’, noch meteen helemaal uit te lezen. En doe je dat toch dan kan je het beter nadien in kleine porties (per hoofdstuk) nog eens terug hernemen.

Dirk Broeckx – 14 maart 2010

‘Luisteren Loont’
ISBN 978-90-430-2148-7
Uitgegeven door Pearson Education Benelux
Oorspronkelijk: ‘Just Listen: Discover the Sevcret to Getting Through to Absolutely Anyone’
Marc Goulston © 2010

De Markt Gaat Kantelen

http://www.de7de.be — 7/03/2012

Vandaag is de geneesmiddelenmarkt gesegmenteerd in een deel innoverende producten (onder brevet) en een deel producten waarvan het brevet afgelopen is. De spelregels voor registratie en terugbetaling in beide segmenten zijn anders. Maar zal de markt volgens die scheidingslijn verdeeld blijven?

Het wordt steeds duidelijker dat er een andere marktverdeling op komst is, waarbij twee of zelfs drie nieuwe segmenten gaan verschijnen, elk met substantiëel sterk verschillende spelregels:
'the head', 'the long tail' en 'polymedication'.

Golf en Rugby
Echt innoverende producten creëren een nieuwe niche, een nieuw therapeutisch domein, waarin ze het terrein voor zich alleen hebben. Je zou kunnen stellen dat ze 'golf' spelen; ook een sport die je alleen speelt, zonder meteen een tegenstander die je de bal probeert af te nemen. Wanneer echter het brevet afloopt, duiken op het terrein plots andere spelers op. Ze spelen een veel ruwer en competitiever spel en je hebt het terrein en de bal niet meer voor jou alleen. Het wordt als het ware 'rugby'.

Vandaag zijn we min of meer gewoon geworden aan deze regels. Fabrikanten van originele producten hebben geleerd om, wanneer de spelregels van golf naar rugby switchen, hun golfclubs terzijde te leggen en mee een partijtje rugby te gaan spelen. Vaak trekken ze daarvoor een lichtjes ander plunje aan en opereren ze onder een afzonderlijke brand name, maar essentiëel blijven het toch wel dezelfde producten, van dezelfde fabrikant, die hun vertrouwd cliënteel niet willen kwijt spelen aan hun tegenstanders op het veld. Een strategie die behoorlijk goed blikt te werken.

The Head...
Gaat dat zo blijven? Het lijkt er steeds meer op dat een reeks drijvende krachten de markt in een andere richting gaat duwen.

Stel u voor dat de markt zich opdeelt volgens het 'Long Tail' model van Ben Anderson, met een 'kop' van zeer frequent en courant gebruikte producten en een lange 'staart' met minder courante medicatie en met helemaal op het einde de weesgeneesmiddelen.

In de 'Pharma Vision 2020' van PWC werd er verwezen naar een dergelijke nieuwe opsplitsing van de markt. Producten in de 'kop' zullen zich dan al snel gaan gedragen als 'mass market' producten en wel met volgende karakteristieken:

Chronic diseases = large populations
“Mass market” sale   = online, via robots...

A lot of knowledge and experience available to (& between!) the patients/ communities !
Patient Empowerment and self control.
The added value of providers will focus on solving problems trough an efficient ‘after sale service’

The Long Tail
In de lang staart van dit model gaat het er heel anders aan toe. Hier gaat het om steeds meer specifieke (stratified/gestrafieerde) geneesmiddelen, die gebruikt worden in pathologieën die een zeer specifieke diagnose en behandeling nodig hebben. In tegenstelling met wat in de 'kop' gebeurt, is die kennis niet paraat aanwezig bij zorgverstrekkers en patiënten. Het aantal pathologieën en behandelingen is zo groot en de snelheid waarmee nieuwe kennis hierover geproduceerd wordt is zo hoog, dat het ook weinig zin heeft alle zorgverstrekkers op voorhand op te leiden of na te vormen voor alle pathologieën. Anderzijds laat ICT toe om -- wanneer het nodig is en op maat -- die training bij te geven aan die zorgverstrekkers die geconfronteerd worden met een patiënt met een bepaalde ziekte of behandeling.

Rarer & orphan pathologies
Service is more important than the actual sale of products
Little or no knowledge and experience available to patients (and care providers ?)
Patient, doctor, pharmacist... get guidance and coaching (online)
The added value of the providers will consist of personal coaching and of accumulation of experience and knowledge about the treatment and it's outcome.
Data will be more valuable than the product and providers might be payed for the feedback of (therapeutic) results even more than for the product as such.

Polymedication
Het PWC model zag de splitsing in twee segmenten. Ik zie steeds duidelijker een derde segment verschijnen, specifiek gericht op polymedicatie patiënten. We praten over patiënten die 5 of meer geneesmiddelen tegelijk moeten nemen.

Zij hebben oplossingen nodig op maat, om tegemoet te komen aan hun specifieke behoeften: overzicht houden over hun medicatieschema en therapietrouw op peil houden, zeker wanneer ze steeds meer verschillende producten bij of na elkaar moeten innemen.

Vandaag bestaat voor hen al de mogelijkheid om (manueel geblisterde) medicatieplateaus af te leveren, waarin de geneesmiddelen per innamemoment voor een week worden geplaatst.

Via robots worden ook rollen aangemaakt met zakjes, waarin -- per innamemoment -- de geneesmiddelen bij elkaar worden gebracht: 'individueel verpakte medicatie of 'IVM'.

Even creatief doordenken en je komt uit bij de 'polypills' waar PWC in zijn visie tekst ook al van sprak. Stel u voor: een toestel dat er uit ziet als een forse expresso machine. Binnen in zit een reeks cannisters, elk gevuld met fijne globulen, waarin de medicatie die courant gebruikt wordt bij polymedicatie zeer nauwkeurig gedoseerd zit per 1, 5 of 10mg. De arts kan eender welke samenstelling ervan (elektronisch) voorschrijven. (Hij wordt hierbij wel bijgestaan door wetenschappelijke databanken, waarin door EBM zinvolle combinaties en doseringen worden voorgesteld).

Het toestel vult vervolgens -- per innamemoment -- een gelule af, waarin de diverse actieve bestanddelen op maat van de patiënt worden gecombineerd. Die hoeft nog slechts één gelule per innamemoment te gebruiken. Betere therapietrouw en grotere efficiëntie.

Ga er maar eens aan staan om voor die nieuwe marktopdeling gepaste businessmodellen te vinden...

Dirk Broeckx -- 7 maart 2012

REAGEER

Perspectief Gezondheid 20/20

http://www.de7de.be — 21/02/2012

De vergrijzing en een reeks chronische aandoeningen zorgen de volgende tien jaar voor een pak meer ouderen en zieken, die met minder zorgverstrekkers en (relatief) minder middelen zullen moeten verzorgd worden. Die dubbele druk zal de huidige organisatie en terugbetaling van de zorg eerst doen buigen en daarna doen barsten, tenzij we nog snel het roer omgooien en nieuwe modellen omarmen.
Nederland pakt de nodige hervormingen kordaat aan. Van op afstand zien we de schokken: de liberalisering van de ziekteverzekering, meer concurrentie en marktwerking, enz. Maar wat is de onderliggende visie en agenda?
Wie ons huidig systeem genegen is of er – min of meer rustig – in gedijt ziet voorlopig het nut nog niet van een dergelijke radicale omslag. Wie echter de moed heeft om zichzelf eens in vraag te stellen en over de nodige veranderingen na te denken, vindt in de Nederlandse visieteksten van RVZ een rijke bron van inspiratie.

Durf, visie en realiteitszin
De Raad voor Volksgezondheid en Zorg is een onafhankelijk adviesorgaan voor het parlement en de regering in Nederland. De kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg staan centraal in de beleidsadviezen die geformuleerd worden, waarbij de patiënt echt centraal staat. “Durf, visie en realiteitszin kenmerken deze adviezen”, zegt de Raad zelf in het colofon van het document ‘Perspectief op Gezondheid 20/20’.
Dat is taal die aanspreekt.

Het advies (gepubliceerd in 2010) lezen loont de moeite, ook voor Belgen. Spring gerust over de delen die specifiek gericht zijn op Nederlandse structuren en regelgeving, maar blijf stilstaan bij de grond van de boodschap, die haarfijn de krijtlijnen uittekent van een heel andere aanpak, waarheen we in volgend decennium bliksemsnel zullen (moeten) evolueren.

Daarbij moet men de ambitie hebben om grondig te herstructureren. De Raad permitteert zich bijvoorbeeld om een advies te geven (ten tijde van de nieuwe regering in Nederland) voor meteen TWEE regeerperioden.

Van zorg voor ziekte naar gedrag & gezondheid
Geïnteresseerde lezers van ‘de7de’ kunnen de uitdaging aangaan om volgende krachtige citaten terug te vinden en te situeren in de complete tekst:

De houdbaarheid van de zorg, die de komende tien jaar steeds meer onder druk zal komen, vereist een nieuw perspectief.
De consument zal meer verantwoordelijkheid en regie voor zijn gezondheid, leefstijl en – bij ziekte – behandeling moeten nemen
Van de zorgverlener wordt meer kwaliteit, doelmatigheid en transparantie verwacht. Meer resultaat in termen van maatschappelijk rendement: gezondheid en participatie. Daar wordt hij straks ook voor beloond. Meer concurrentie, maar ook meer vrijheid en kansen, want de zorgvraag zal de komende jaren fors groeien.
Er komt een accentverschuiving van ‘zorg voor ziekte’ naar ‘gedrag & gezondheid’ (= van ZZ naar GG).

Naast acht zeer confronterende ‘agendapunten’ (zie kader) bevat het advies twintig zeer concrete aanbevelingen, verdeeld over hoofdstukken die focussen op de patiënt, de aanbieders, de verzekeraars, de overheid… Overigens: elk hoofdstuk is hoogstens twee A4-tjes lang. Men morst niet met woorden en het leest vlot.

Belangrijkste agendapunten:
(agenda = ‘to do’)

Voeg preventie toe aan het basispakket van de zorg.
Stuur systematisch op ‘gezondheid’ en ‘participatie’.
Houdt de burger aan ‘goed patiëntschap’.
Zorg voor kwaliteitsnormering: formuleer kwaliteit als ‘outcome’ en commiteer producent én patiënt aan zijn bijdrage daarbij.
Dwing dit af op zo kort mogelijke termijn.
Doelmatigheid is extra urgent waar het gaat om schaarse menskracht. Dit betekent procesverbetering, arbeidsbesparende innovatie en –technologie.
Haal een streep door alle financiële zekerheden in het huidige stelsel. Er wordt fantastisch werk verzet in de zorg, maar actoren worden niet geprikkeld om samen te werken aan publieke doelmatigheid.
Ontbureaucratiseer !

Er is uiteraard een ingewikkelde samenhang tussen al deze punten en vele zijn specifiek voor de Nederlandse situatie, structuren en regelgeving. Gebruik dit advies dus om ‘constructief af te kijken’. het moet je aan het denken zetten: probeer je in te beelden hoe je die aanbevelingen zelf zou toepassen in je eigen sector…

Het is een oefening die durf vraagt, want de ‘core business’ van zowat elke sector wordt fundamenteel in vraag gesteld en de focus verschuift steeds grondig in een richting die we – zeker als aanbieders – niet leuk of evident vinden. Doorheen de hele tekst komt echter een duidelijke visie naar voor, die een logisch antwoord biedt op de enorme uitdagingen die ons de volgende jaren te wachten staan (nog aangesterkt door de diepe economische crisis).

Perspectief
In de eerste twee hoofdstukken schetsen de auteurs de context en de inzet van de noodzakelijke transformaties. Hoe kan je de focus van alle stakeholders heel concreet verleggen naar ‘gedrag & gezondheid’?
Kwaliteit is gedefinieerd als bijdrage aan gezondheid en outcome.

Alle actoren handelen vanuit die kwaliteit en de overheid zorgt voor een samenhangend beleid. Dat is niet gericht op ‘besparen’, maar op ‘meer gezondheid produceren’ met de beschikbare middelen (= efficiëntie).
De burger kent en erkent de eerstverantwoordelijkheid voor zijn gedrag en gezondheid. 13% van de totale ziektelast in Nederland is het gevolg van roken, 9,7% is het gevolg van overgewicht en 4,5% van overmatig alcoholgebruik. Stuk voor stuk vermijdbare gezondheidsrisico’s, die afhangen van het gedrag van individuen.

Zonder doel, geen doelmatigheid !
De overheid garandeert de solidariteit in de zorg (inclusief de toegang en betaalbaarheid) en formuleert heldere outcome maatstaven. Dat zijn normen waarmee men de kwaliteit meetbaar maakt, waardoor de transparantie vergroot en de vrijblijvendheid verkleint. Een onafhankelijk kwaliteitsinstituut zorgt voor het opstellen van de nodige maatstaven in overleg met de betrokken zorgverstrekkers. (Zie ook Advies RVZ: "Sturen op Gezondheidsdoelen")
Hun aanbod kan vervolgens beter inspelen op de nieuwe visie en aanpak. Taakherschikkingen zijn geen taboe, maar een middel om de arbeidsproductiviteit te vergroten.
De ziekteverzekering realiseert een meerwaarde voor zijn leden en voor de zorgverstrekkers in zijn rol als makelaar (tussen patiënt en zorgverstrekker) en gezondheidscoach. Zorgverzekeraars spelen een centrale rol in het sturingsmodel, niet in de vorm van controle op administratie en terugbetaling, maar wel gericht op de publieke belangen van kwaliteit en betaalbaarheid.

Uitdaging
We staan voor een decennium met meer zorgvraag en meer technische mogelijkheden, maar terzelfder tijd minder zorgverstrekkers en minder geld. De gevolgen van de economische crisis zullen de spanning tussen deze evoluties nog vergroten: er zijn twee ‘drivers’ (zorgvraag en medische mogelijkheden) en twee remmers (crisis en personeel).

Dat spanningsveld los je niet op door ‘meer of minder’ maatregelen (= snoeien en besparen), maar door fundamenteel ‘anders’ te gaan werken. Besparen is een defensieve aanpak, waar uiteindelijk niemand beter van wordt. Het alternatief is een grondige herstructurering van de interactie tussen vraag en aanbod (betalers en zorgverstrekkers), volgens de krachtlijnen die hierboven beschreven werden.
De burger wordt daarbij geconfronteerd met zijn gedrag. Een groot deel van de vermijdbare ongezondheid heeft immers te maken met gedrag, met roken en overgewicht als meest gekende voorbeelden, maar waarbij ook non-compliance (gebrekkige therapietrouw) hoort.
De overheid verwijt de zorgverstrekkers dat ze te weinig doen om hun aanpak en resultaten transparant te maken, maar zorgt ook zelf niet voor het ontsluiten van beschikbare informatie. Er zit al een berg gegevens in ons systeem, maar er is niemand die er werk van maakt om die te koppelen, te ontsluiten en feedback te geven naar de zorgverstrekkers en de patiënten, zodat de geleverde kwaliteit en outcome zichtbaar zouden worden.

Goed patiëntschap
Gezonde levensgewoonten en verantwoord omgaan met zorg en behandelingen, wordt beloond. Bij patiënten heet dat ‘goed patiëntschap’ en de ziekteverzekering beloont dit via allerlei incentives, in de context van disease management programma’s. Patiënten houden persoonlijke gegevens bij over hun gedrag en gezondheid in persoonlijke digitale patiëntendossiers. Men investeert actief in gezondheid.

(Zie ook RVZ Advies:
'Komt een patiënt bij zijn coach')

Het ‘no show tarief’

Viviane had het vroeger al wel eens meegemaakt dat haar tandarts haar een consultatie had aangerekend toen ze zonder verwittigen een afspraak had gemist. Maar nu was ze wel geschrokken van het voorstel dat haar apotheker had gedaan. Haar arts had haar voor het eerst bloeddrukmedicatie voorgeschreven en op het hart gedrukt dat ze dat voortaan regelmatig moest gebruiken.
De apotheker had het voorschrift aangenomen en haar meteen voorgesteld in te stappen in een nieuw programma, dat hij samen met haar ziekenfonds aanbood. Indien Viviane haar medicatie regelmatig zou nemen, dan zou ze stapsgewijze steeds minder remgeld gaan betalen. Na één jaar therapietrouw zou haar bloeddrukmedicatie zelfs helemaal gratis worden. Ze zou tweemaandelijks bij de apotheker langs moeten gaan om te evalueren hoe het met haar medicatie en therapietrouw ging en de arts zou de resultaten van haar dagelijkse bloeddrukmetingen op afstand volgen.
Maar er zat ook een angel aan het voorstel: indien ze een afspraak bij de apotheker miste, zou haar ziekenfonds een ‘no show tarief’ aanrekenen bij haar volgende bijdrage. En de reductie op het remgeld van haar medicatie zou ook meteen verdwijnen, tot haar therapietrouw hersteld zou zijn.
Ze had gevraagd er even over te mogen nadenken, maar eigenlijk had de apotheker gelijk: indien ze haar medicatie regelmatig nam, zou ze niet alleen haar eigen gezondheid verbeteren, maar ook complicaties en dus kosten voor de ziekteverzekering uitsparen. Dat ‘verantwoord gedrag’ moet dus logischerwijze beloond worden. maar omgekeerd vond ze het dan ook begrijpelijk (maar vermijdbaar mits een haalbare inspanning) dat ze gepenaliseerd kan worden indien ze de therapie die ze terugbetaald kreeg, niet correct zou gebruiken en respecteren.

‘Normale’ uitgaven in de zorg, zeker voor ‘vermijdbare’ ziektes, worden dan weer uit de terugbetaling gelicht en komen voor eigen rekening van de patiënt.

Vangnetten, tussenschotten en sluiers weg
De zorgverstrekkers krijgen een meer publieke rol. Om te beginnen worden ze transparanter over hun mogelijkheden en hun prestaties: ‘wat mag men concreet verwachten’ (kwaliteitsindicatoren) en ‘hoe brengen ze het er in de praktijk vanaf’ (feedback van patiëntentevredenheid en outcomes / resultaten)? De sluier van ‘flou artistique’ rond de ‘colloque singulier’ wordt vervangen door een gezonde transparantie over wat men doet en wat de resultaten ervan zijn.

Pay for Performance (vervolg van 'No show tarief')

De arts, de apotheker en het ziekenfonds van Viviane hebben ook belang bij haar therapietrouw en outcome. In 2012 was de gemiddelde therapietrouw van hypertensie-patiënten na één jaar rond de 20%. Jaarlijks wordt het streefdoel voor het percentage goed geregelde patiënten nu met 5% verhoogd, tot men voor deze parameter wereldleider zal zijn. Daarom is 20% van de vergoeding voor de begeleiding van hupertensiepatiënten door arts en apotheker en 20% van de administratiekosten voor deze groep patiënten in hun ziekenfonds jaarlijks afhankelijk van het halen van dit (geleidelijk stijgend) streefcijfer.

België wil hierdoor wereldleider worden voor de aanpak van een belangrijke 'killer disease' en iedereen zit daarbij in dezelfde boot. Motivatie troef!

Vervolgens zijn het geen individualisten meer, maar team spelers, die gewoon zijn samen te werken met diverse disciplines en collega’s. Tussenschotten tussen de beroepen worden zo snel mogelijk afgebouwd. Daardoor ontstaan er steeds meer samenwerkingsverbanden in horizontale en verticale netwerken en ook heuse eerstlijnscentra, waar diverse disciplines (ook zelfstandigen!) samen een ‘one stop shopping’ concept aanbieden. In een dergelijk opzet wordt de (chronische) patiënt zeer nauw betrokken bij zijn eigen zorg, zodat hij er ‘de regie’ van kan opnemen.
Bestaande financiële zekerheden worden ASAP weggenomen en vervangen door meer transparantie en beloningen voor gezondheidsresultaten. Dat heeft tot gevolg dat zorgverstrekkers er alle belang bij hebben obsolete zorg te vermijden en in de plaats te kiezen voor doelmatigheid en performatie.

Dirk Broeckx – 21 februari 2012

Steve Jobs by Walter Isaacson

http://www.de7de.be — 14/02/2012

Ik geef het grif toe: Steve Jobs blijft me fascineren. Zijn biografie door Walter Isaacson, stilde weer een beetje mijn honger om te begrijpen wat hem dreef. Het boek geeft een gedetailleerd en zeer genuanceerd beeld van zijn persoonlijkheid, zijn professionele krachttoeren en zijn mislukkingen.

Wie de ambitie zou hebben om een tiental baanbrekende blockbuster producten te ontwikkelen, het grootste bedrijf ter wereld op te bouwen en minstens drie economische sectoren fundamenteel te transformeren (ICT, animatiefilms en muziek), vindt hier de nodige inspiratie.

Geen lieverdje
Jobs was een geadopteerd kind en ging zeer tegendraads om met zijn biologische familie. Zijn halfzuster en moeder zocht hij pas laat in zijn leven op; zijn eerste kind liet hij zelf ook jarenlang achter; zijn vader kwam hij slechts eenmaal (en dan nog toevallig) tegen (wat overigens één van de meest bizarre verhalen uit het boek oplevert).
Als jonge man leefde Jobs als een hippie: lang haar en blote voeten; LSD gebruik incluis. Hij hield er onconventionele levens- en voedingsgewoonten aan over, waardoor hij zich uiteindelijk te laat liet behandelen en op 56-jarige leeftijd een lange strijd tegen pancreaskanker verloor.

Hij was gefascineerd door het Zen boeddhisme en in behoorlijke mate onthecht van materiële rijkdom. Het interieur van zijn huis in Palo Alto was sober als een klooster. Hij werkte, na zijn comeback bij Apple als iCEO, enkele jaren voor 1$ per jaar.
Jobs was alles behalve een lieverdje. Hij was bikkelhard in zijn kritiek en beoordeelde ideeën en ontwerpen van medewerkers, collega’s en concurrenten zonder enige nuance. Ofwel was iets ongelooflijk goed, ofwel vond hij het letterlijk shit. Producten van concurrenten waren per definitie steeds dat laatste.
Op persoonlijk vlak was er niet veel dat Steve Jobs voorbestemde om grootse dingen te doen. Wat zorgde er dan wel voor dat hij keer op keer succesproducten ontwikkelde?

Apple II, Macintosh

Was het ‘Onbekende Behoeftes Zien’?
Stephen Wozniak maakte van de Apple II een (voor zijn tijd) uiterst krachtige en compacte computer. Maar het was Jobs die de visie had om er een echte ‘personal’ computer van te maken, met een originele, platte vorm en met gebruiksvriendelijke tekstverwerking en rekenbladen, waardoor het toestel ook voor professioneel gebruik aantrekkelijk was. Jobs was geen techneut, maar hij zag bliksemsnel de technische mogelijkheden van nieuwe concepten en vertaalde ze in toegevoegde waarden voor de gebruiker. Hij deed dit achtereenvolgens voor PC’s (Apple II, Macintosh, iMac, MacBook), tekenfilms (Pixar, Toy Story), muziekspelers (iPod en iPod Nano), smartphones (iPhone) en tenslotte ook voor tablet computers (iPad). Elk van deze producten zette de toon en creëerde een nieuw marktsegment, met enthousiaste gebruikers. Er waren voordien steeds gelijkaardige producten, maar die hadden nooit de impact die Jobs bereikte. ‘Think the unthinkable’.

Was het ‘Creatief Afkijken’?
Het legendarische bezoek van het Macintosh team aan de Xerox labs (in detail beschreven in het boek) inspireerde Jobs tot de muis, object gestuurde programma’s en een volledig grafische interface. Naast ongekende behoeften ontdekken, kon hij (als geen ander) technische innovaties identificeren, waar anderen geen brood in zagen. Creatief afkijken wat in andere sectoren gebeurde en er nieuwe dingen mee doen, was zijn tweede natuur. Hij gaf die ideeën vorm en maakte ze aantrekkelijk en gebruiksvriendelijk. ‘Stelen met toegevoegde waarde’.

Was het ‘Hardware en Software in één Pakket’?
Apple heeft steeds gesloten combinaties van hardware en software op de markt gebracht. Volgens Jobs is dat de enige manier om stabiliteit, esthetiek en gebruiksvriendelijk te combineren en te garanderen. Open platforms vond hij maar niks en Apple systeemsoftware in licentie geven op andere hardwareplatforms wou hij al evenmin. Zijn mooiste moment beleefde hij toen Bill Gates toegaf dat Jobs misschien wel gelijk had op dit punt.
Die ‘splendid isolation’ heeft Apple er steeds van weerhouden om onbetwist marktleider te zijn of te blijven, maar ze garandeerde wel een ongenaakbaar niveau van ‘vriendelijkheid voor de gebruiker’. Dat maakte van zijn klanten fanatieke volgelingen, met een meer dan religieuze devotie voor ‘hun’ merk. ‘Brand loyalty’ in ruil voor ‘supremacy’.

Was het zijn ‘Reality Distortion Field’?
Jobs kon zo fanatiek zijn wil doorzetten, dat hij de realiteit naar zijn hand leek te kunnen zetten. Dat maakte meermaals het onmogelijke mogelijk (van tijd tot tijd leidde het ook tot ferme mislukkingen). Wanneer hij ‘geloofde’ in een bepaald concept om zijn product nog beter te maken, zette hij zijn medewerkers onder zoveel druk dat irrealistische objectieven (technisch of qua timing) toch werden gehaald. De realiteit moest maar plooien naar zijn wil. De gedrevenheid en passie waarmee hij zijn visie – telkens opnieuw – realiseerde, behoren ongetwijfeld tot zijn belangrijkste succesfactoren.
‘It’s all about passion’.

NexT en Pixar

Was het ‘Altiijd Opnieuw Beginnen’?
Nadat hij van de Macintosh een succes had gemaakt, werd Jobs buiten gewerkt uit het bedrijf dat hij had opgericht en groot gemaakt. John Sculley, de CEO die hij bij Pepsi had weggehaald om Apple op solide marketing rails te zetten, nam het roer over. Meteen nadat hij die ontgoocheling had verwerkt, begon hij gewoon opnieuw.

Hij investeerde het geld dat hij bij Apple had verdiend verstandig in Pixar en sloot een deal met Disney om tekenfilms digitaal te produceren. Met films als Toy Story, Finding Nemo, Cars en Ratatouille, introduceerde hij een briljante combinatie van technologie en creativiteit, waardoor hij de (op sterven na dood) tekenfilmbranche fundamenteel transformeerde en dynamiseerde.

Nadien startte hij NexT. De zwarte kubus mislukte, maar Jobs hield er de kern van het latere Apple operating system aan over, de reden waarom Apple hem terug aan boord hees voor wat vervolgens een onafgebroken reeks successen zou worden.

Je moet moed hebben om als ICT-er de overstap te maken naar film, muziek en telefonie, om uiteindelijk met een tablet als de iPad je oorspronkelijke core business een tweede keer fundamenteel te transformeren. ‘Reset and reboot’.

Was het ‘Kunst en Technologie Mixen’?
De mix van creativiteit, esthetiek en technologie loopt als een rode draad doorheen al zijn producten, maar ook doorheen de mogelijkheden die ze aan hun gebruikers boden. Hij zorgde er mee voor dat desktop publishing, fotoshoppen, muziek, film monteren… kinderspel werd en binnen ieders bereik werd gebracht.
Ik zie op menig pianoklavier tegenwoordig een iPad staan met de partituur (en ik vraag me af of er al een App is die de bladzijden automatisch omslaat, naarmate je een stuk speelt...?)

iMac, iPod, iTunes, App store, iPhone, iPad

Was het ‘Uitgepuurd Design’?
Een computer in een doorschijnende kast, zodat je kan zien hoe mooi de technische componenten binnenin zijn. Een muziekspeler met een harde schijf, kleiner dan een geldstuk van €2, zodat je er duizenden liedjes op kan bewaren. Een beveiligd online verkoopsysteem voor muziek waarmee je je eigen ‘CD’s’ kan samenstellen, met liedjes die je à volonté kan downloaden @99ct per stuk. Een telefoon waarvan de voor- en achterkant alleen een glasplaat is en de zijkant een smalle stalen band. Ultradunne laptops, die uit één plaat geanodiseerd aluminium worden gemaakt. De meeste van zijn producten hadden zelfs geen aan/uit schakelaar!...
Jobs omringde zich met designers die de toestellen en de reclame maakten, even Zen als hij zelf ook was. Puur en onversneden. Ook al beweerde iedereen dat veel van bovenstaande dingen technisch niet konden. ‘Het oog mag ook wat hebben’.

Was het ‘Innoveren met Technologie’?
Het lijkt alsof Jobs alleen successen kende. Zowel op persoonlijk vlak als professioneel kende hij echter ook tegenslag. Maar hij bracht in zijn – al met al korte – carrière een ongeëvenaarde lijst blockbuster producten op de markt door voortdurend op de loer te liggen voor nieuwe technologieën die gebruikers toelieten nieuwe, innoverende dingen te doen. Het gebruiksgemak, inclusief de stabiliteit en connectiviteit (in de eerste plaats binnen de gesloten Apple wereld, maar toch ook met speciale aandacht voor de connectiviteit met de meeste apparaten en toepassingen daarbuiten) verklaren dus maar de helft van zijn succes. De andere helft is het gevolg van wat gebruikers met zijn producten konden doen. Mac’s genieten nog steeds de voorkeur van al wie creatief bezig is en al wie – ook in zijn eigen werkveld – wil innoveren. ‘ICT gaat al lang niet meer over automatiseren, maar over innoveren’.

Was het ‘Obsessieve Gebruiksvriendelijkheid’?
Ga er maar eens aan staan om een telefoon met één knop te ontwikkelen of een computer zonder klavier of (apart) scherm. Met een iPhone of een iPad in de hand lijkt dat heel logisch. Het proces om zover te geraken, vergt visie, hardnekkigheid en gedrevenheid om dergelijke (op het eerste zicht absurde) productvereisten te combineren met een niveau van gebruiksvriendelijkheid dat het consulteren van een gebruiksaanwijzing zo goed als overbodig maakt. Van elk product werden tientallen, soms honderden prototypes gebouwd die – in het grootste geheim – grondig werden getest en bijgesteld, tot de perfectie werd bereikt en Jobs tevreden was.
‘Maak producten alsof het voor jezelf is’.

Was het ‘And There Is Something Else’?
De productpresentaties van Jobs waren vakkundig opgebouwd om elk nieuw product meteen onder de aandacht van al zijn adepten en de rest van de wereld te brengen. De nonchalante manier waarop hij steevast een nieuw product voorstelde met bovenstaande openingszin, verborg het vakmanschap dat hij had opgebouwd om van productpresentatie een vak op zich te maken. Jobs begreep dat rationele eigenschappen essentieel zijn voor een succesproduct, maar dat de beleving, het plezier en het enthousiasme dat je er rond opbouwt nog veel belangrijker zijn. ‘It’s all about pleasure’.

Tot slot

Het lijkt soms alsof Jobs dat allemaal alleen heeft gedaan. Niets is minder waar. Hij was omringd door een resem toptalenten die zijn passie deelden. In deze boekbespreking verzamelde ik zijn sterke punten, als inspiratie voor wie het ook eens wil proberen. Maar in het boek komen ook al zijn zwakke en scherpe kantjes uitgebreid aan bod.

Jobs gaf de auteur (die niet aan zijn proefstuk toe was) carte blanche voor deze biografie en vroeg hem zelfs nadrukkelijk om een eerlijk en onverbloemd beeld neer te schrijven. Wil je begrijpen waarom Jobs dit vroeg? Lees dan ‘Steve Jobs by Walter Isaacson’ zelf maar helemaal. Het is de moeite.

Dirk BROECKX – 14 februari 2012 (Happy Valentine !)

REAGEER

Steve Jobs by Arthur Isaacson
©Walter Isaacson
ISBN: 978-1-4087-0374-8 (Originele versie)
Nederlandstalige versie: ISBN: 9789000302727

Inderaad Dirk heel straf verhaal van Isaacson. Mijn favoriete bio !
Fons Van Dyck
Think BBDO

De Essentie van Gezondheidszorg is Gezondheid Produceren

http://www.de7de.be — 7/02/2012

De essentie van banken
De film ‘Margin Call' schetst een realistisch beeld van de kille wereld van de grote investeringsbanken. Over de werkelijke voedingsbodem van de financiële crisis komen we dan weer weinig te weten. Een gemiste kans, vond Ivan VAN DE CLOOT (Hoofdeconoom Itinera Institute) in De Standaard (31 januari), vorige week.
In zijn opiniestuk legt hij echter haarfijn de breuklijn van de financiële crisis bloot: ‘De essentie is dat banken ingebed moeten zijn in de maatschappij. Banken hebben we niet nodig om van geld nog meer geld te maken, wél om geld slim toe te wijzen aan nuttige, rendabele projecten. Zo denkt de risicomanager in de film aan de tijd dat hij als ingenieur een brug maakte waardoor duizenden mensen geen honderden kilometers moesten omrijden. Hij rekent voor dat hij zo 1.500 levensjaren aan tijdverspilling heeft uitgespaard. Achterliggend is er uiteraard de suggestie dat hij in de rest van zijn leven in de financiële wereld nooit meer dezelfde maatschappelijke zinvolle bijdrage heeft geleverd.’

Wanneer ik zoiets lees gaan in mijn geest radertjes draaien en leg ik plots verbanden tussen een recent gesprek met een (echte) bankier over de fundamenten van het kapitalisme, een werksessie met de deelnemers aan de IFB Mangementcursus die worstelen met hun groepsoefening ‘Trust’ en de ‘basiswaarden’ uit het boek ‘Het Merk Mens’ van Fons Van Dyck (Dit boek was mijn allereerste boekbespreking op de7de en het is nog steeds een vat vol waardevolle wijsheid).

Het einde van het vrije kapitalisme?
‘Vind je het aanvaardbaar dat men momenteel zoveel winst maakt door te beleggen in vastgoed, terwijl geldbeleggingen niets meer opbrengen? Zou men dat niet beter moeten reglementeren?’ Ik vereenvoudig enigszins de vraag, maar ze verraste me in elk geval enkele dagen geleden, zeker uit de mond van iemand uit de financiële sector. Te veel bankiers hebben zich dezelfde vraag te weinig en te laat gesteld over hun eigen producten, toen de financiële bubbel nog niet gesprongen was. En eigenlijk stelt deze bedenking de fundamenten van het vrije kapitalisme in vraag.
De essentie van geld is immers – zoals Van de Cloot opmerkte – dat het de brandstof moet zijn waarop de economie draait (niet dat ‘veel geld maken’ een doel op zich wordt). En de essentie van de economie is dat ze voor werk en welvaart moet zorgen, haar essentieel maatschappelijk doel.
De vraag van de bankier gaat over de limieten van het vrije kapitalisme. Steeds vaker hoor en lees je dat dit misschien op zijn laatste benen loopt. Zijn er alternatieven en bieden ze soelaas voor de diepe crisis waarin we zitten? Misschien moeten we de oplossing zoeken bij de bron: wat zijn de sterke waarden en principes die de moderne mens ‘aandrijven’?

‘Trust’ in Farma
Elk jaar moeten de cursisten van de IFB Managamentcursus ‘Farmaceutisch Bedrijfsleven’ een groepswerk maken, dat ze aan het einde van de 16-daagse cyclus moeten presenteren. Eén van de opdrachten heet ‘Trust’. Het uitgangspunt is eenvoudig: het ‘vertrouwen’ van de maatschappij (politiek en media voorop) in de farmaceutische bedrijven staat op een laag pitje. Bij elke besparingsronde zijn ze de kop van Jut, terwijl ze eigenlijk een nobel product aanbieden (het geneesmiddel). De opdracht van de IFB oefening: stel een concreet actieplan op, waardoor bedrijven zich anders gaan gedragen, teneinde het fundamentele maatschappelijke vertrouwen terug te winnen.
De deelnemers worstelen met de opdracht, in St-Martens-Latem zowel als in Namen. Overtuigd van de ernst, de kwaliteit en de waarde waarmee bedrijven geneesmiddelen ontwikkelen en op de markt brengen, zoeken ze de oplossing in allerlei communicatie- en imagocampagnes, die het blazoen van de sector terug op moeten poetsen. Ik betwijfel sterk dat dit de juiste oplossing is.
Wanneer de maatschappij achterdochtig omgaat met een sector, moet je teruggrijpen naar de fundamentele meerwaarde die de mensen van je verwachten: wat is je ‘zinvolle maatschappelijke bijdrage’ (cfr. Van de Cloot)? Welke meerwaarde heb je te bieden, niet in je eigen ogen, maar in die van je klanten / consumenten / patiënten? Hoe percipiëren zij ‘het product’ dat je aanbiedt? En klopt wat jij denkt aan te bieden met wat zij van je verwachten? Zit je met ander woorden wel goed ‘ingebed in de maatschappij’?
Van banken verwacht men niet dat ze van geld meer geld maken. Wel dat ze met het beschikbare geld zinvolle economische projecten financieren en met de opbrengst hiervan de investeerders vergoeden.
Van farmaceutische bedrijven verwacht men ‘au fond’ niet dat ze alsmaar meer en straffere geneesmiddelen maken, wel dat ze gezondheid produceren. ‘Innovatie’ kan daarbij zeker en vast helpen, maar het is niet de essentie. Die ligt veeleer in het rationeel en optimaal gebruik van de medicatie die we ons kunnen veroorloven.

De Waarden van Van Dyck
In zijn onvolprezen boek ‘Het Merk Mens’ (Consumenten grijpen de Macht) beschreef Fons Van Dyck al vijf jaar geleden negen zeer fundamentele drijfveren van de mens in de maatschappij. Het zijn in feite de universele ‘behoeften’ van consumenten ten aanzien van elke economische sector (inclusief geneesmiddelen!).
De beschreven negen drijfveren vormen het kader waarbinnen de moderne mens elk ‘aanbod’ beoordeelt. Wie dus worstelt met zijn business model en niet begrijpt waarom de samenleving zijn activiteiten in vraag stelt, moet dus terug naar de bron: Empowerment, Authenticiteit, Ant-establishment, Verbondenheid, Synthese, Vouwelijkheid, Beleving, Vernuftigheid en Zingeving.
Wie er in slaagt zijn aanbod af te stemmen op deze basiswaarden, zal het vertrouwen (‘Trust’) van zijn klanten / consumenten / patiënten verdienen. Wie dit veronachtzaamt gaat het moeilijk krijgen.
ICT zorgt er immers voor dat de top-down modellen in de politiek en de marketing bliksemsnel onderuit gehaald worden (in zowat alle maatschappelijke sectoren) en vervangen worden door complexere, horizontale en meer ‘volwasssen’ relaties, gebaseerd op bovenstaande negen basiswaarden.
Die verschuiving van de macht zie je overal. Ze ligt aan de basis van vele crisissen. Ze treedt op in alle sectoren waar vandaag grote spanningen bestaan: tussen ‘de politiek’ en ‘het volk’, tussen bankiers en beleggers, tussen de ziekteverzekering en farma bedrijven…

Dirk Broeckx – 7 februari 2012

REAGEER

Heel interessant!
En inderdaad, een imago campagne heeft geen zin als het fundamenteel en inherent mis is / niet op punt staat. Het wordt dan als een saus die een slecht gemaakt gerecht dient te maskeren….
Madeleine Janssens - Why5Research

Incentives in plaats van Besparingen

http://www.de7de.be — 21/01/2012

In tijden van crisis moet men al eens in een andere richting durven kijken dan al de rest. Wanneer je aan het slippen bent, mag je ook niet naar de bomen langs de weg kijken; je moet je dwingen te blijven kijken naar de openingen tussen de bomen. Om dezelfde reden dwing ik mezelf niet over de voorliggende besparingsmaatregelen in de geneesmiddelensector te kniezen, maar totaal ‘out of the box’ alternatieven te bedenken.
Uit de cursus ‘creativiteit’ heb je onthouden dat je eerst moet denken aan het totaal tegenovergestelde. Dus: “Incentives in plaats van Besparingen”! Een ‘gezond’ verhaal, gericht op het bevorderen van de kwaliteit en de toegevoegde waarde.
Volg je even mee…

Een belangenanalyse

Vegen we het mentale bord eerst schoon? Het doel van de oefening is het belang van de overheid ‘matchen’ met het belang van de farma-bedrijven en apothekers (in grote lijnen):

Overheid

Geneesmiddelen toegankelijk houden.
Prijs en volume op een betaalbaar peil.
De kwaliteit van de zorg behouden (of verbeteren).
Het (beperkte) budget alleszins respecteren.
'Value for money' krijgen.
…

Farma-sector

Rendabiliteit in stand houden…
...met het oog op tewerkstelling, investeren in innovatie, ROI, enz.
Continuïteit en kwaliteit van de zorg garanderen.
Economische en organisatorische stabiliteit (en ‘voorspelbaarheid’).
'Money for value' krijgen.
…

In eenvoudige woorden: geen gekke maatregelen of paniekvoetbal, maar in onderling overleg de kosten onder controle houden, het krappe budget respecteren en toch voor een faire prijs optimale farmaceutische zorg en voldoende innovatie kunnen leveren aan de patiënten.

Back to basics: een logisch opgebouwde redenering

De oplossing van het probleem zoek ik in een logisch onderbouwde redenering, gebaseerd op de definitie van het geneesmiddel en de manier waarop je het geneesmiddelengebruik positief kan beïnvloeden.
Ik begin bij de definitie en de formule, die ik jaren geleden eens op papier heb gezet en die nog steeds dienst kan doen. Vervolgens spring ik over naar het KCE rapport over P4Q (Pay for Quality) en eindig bij enkele nieuwe inzichten over P4P (Pay for Performance).

De redenering beantwoordt achtereenvolgens deze vragen:

Wat is een geneesmiddel en waar moeten we vooral op letten?
Hoe kan je de balans tussen toegevoegde waarde en vergoeding verbeteren (‘value for money’)?
Hoe kan je kwaliteit meten en vergoeden (aanbevelingen van het KCE rapport)?
Hoe kan je gedrag positief beïnvloeden teneinde gewenste doelstellingen te bereiken? (Nieuw !)
Micro en Macro koppelen
Een synthese, met een ruwe schets van ‘plan van aanpak’.

1. Wat is een Geneesmiddel?

Vijftien jaar geleden, na het lezen van de definitie van Pharmaceutical Care (Hepler & Strand, 1994), bedacht ik volgende definitie van ‘een geneesmiddel’. Ze wordt sindsdien jaarlijks opgedist bij de start van de IFB Managementcursus:

Een geneesmiddel is een belangrijk onderdeel van een therapie, dat tot doel heeft de gezondheid en levenskwaliteit van de patiënt op peil te houden (preventie) en te verbeteren (genezing).

Het bestaat uit
– een stuk « hardware » (de actieve bestanddelen in hun galenische vorm) en
– een stuk « software » (de informatie nodig voor een rationeel en optimaal gebruik).
(De patiënt heeft beiden nodig om het gewenste gezondheidsvoordeel te bereiken).

‘Rationeel gebruik’ veronderstelt een verstandige, wetenschappelijk onderbouwde keuze.

‘Optimaal gebruik' veronderstelt therapietrouw, gebaseerd op een aan iedere patiënt aangepaste informatie en motivatie.

Het deel ‘hardware’ (het aanbod van producten, dus wat er uit de registratie komt) kan je op korte termijn niet fundamenteel veranderen. Het stuk ‘software’ kan je echter wel snel aanpakken, door sterke en positieve incentives in te bouwen voor meer rationeel en optimaal gebruik.

Zo ontstaat de idee om de besparingen niet aan te pakken via prijsdalingen (tenzij die ook voor de bedrijven in bepaalde klassen of gevallen logisch of aanvaardbaar zouden zijn), maar wel via bijsturing van marketing, voorschrijfgedrag, farmaceutische zorg en compliance.

Stap 1: Elke partner krijgt een gedragsverandering op het bord: de bedrijven op vlak van promotie van het rationele gebruik; de voorschrijvers door het aanmoedigen van doelmatig voorschrijven; de apothekers door het induceren van optimaal gebruik; de patiënten door het bevorderen van therapietrouw en ‘adherence’.

2. De balans tussen vergoeding en toegevoegde waarde: Value for Money

‘Het doel van gezondheidszorg is niet besparen, maar gezondheid produceren’. Die uitspraak van Lieven Annemans heeft me vele jaren geleden geïnspireerd tot volgende eenvoudige formule om ‘value for money’ te definiëren in de farma sector:

In de teller de componenten waardoor we gezondheid produceren: zoveel mogelijk aan preventie doen (in de brede zin) en uit elk geneesmiddel dat voorgeschreven en afgeleverd wordt zoveel mogelijk positieve therapeutische resultaten halen. Anderzijds zoveel mogelijk nevenwerkingen of geneesmiddelengebonden problemen vermijden. De ‘treatment outcomes’ worden bevorderd door rationeel voorschrijfgedrag, therapietrouw en ‘adherence’, terwijl ‘adverse effects’ vermeden worden door ‘voortgezette farmaceutische zorg’, inclusief het opsporen van interacties, nevenwerkingen, dubbel medicatie gebruik, enz.

In de noemer zitten de kosten. Tot nu toe werd steeds verder druk gezet op de prijs per verpakking. Door het nieuwe vergoedingssysteem is het afleverhonorarium van de apotheker hiervan losgekoppeld. De aanvullende honoraria – die de apotheker eigenlijk zouden moeten vergoeden voor alle toegevoegde waarde die hij aanbrengt buiten het afleveren van verpakkingen – maken slechts 5% uit van de totale massa. Wil men de capaciteiten van de apotheker echt inschakelen en wil men hem een rol laten spelen in het ondersteunen van het rationeel en optimaal gebruik van medicatie, dan moet er dringend geld verschuiven van het deel afleverhonoraria naar het deel aanvullende honoraria.

Stap 2: Het beleid – zelfs in tijden van crisis – moet eigenlijk steeds gebaseerd zijn op het bijsturen van de elementen in deze formule. Het bevorderen van de dingen die in de teller staan kan slechts door de parameters in de noemer als incentives daarvoor te gebruiken. Vandaag is er geen enkel rechtstreeks verband (‘pay for performance’) tussen teller en noemer en dat moet dringend veranderen. Wachten ‘tot na de crisis’ is tijdverlies en contraproductief.

3. Kwaliteit meten en vergoeden: Aanbevelingen van het KCE rapport 118A (P4Q)

Ik citeer (bijna) letterlijk uit Rapport KCE 118A (‘Voordelen, nadelen en haalbaarheid van het invoerenvan ‘Pay for Qualchity’ programma’s in België’):

De voornaamste conclusie uit de literatuur is dat de resultaten sterk variëren van
programma tot programma: sommige P4Q programma’s hebben een groot positief effect op de kwaliteitsindicatoren, maar programma’s met een matig effect komen veel vaker voor. Negatieve resultaten op gebied van effect werden tot op heden nauwelijks aangetroffen en ook het aantal ongewenste effecten lijkt eerder beperkt te zijn.

Aanbevelingen:

Kwaliteit kan worden beoordeeld door structuur, proces evenals door tussentijdse uitkomstindicatoren op voorwaarde dat ze met ‘evidence’ worden ondersteund.
Iedereen die de kwaliteitsdoeleinden behaalt belonen en niet enkel zij die de beste resultaten halen. De financiële stimulans moet gericht zijn op alle zorgverstrekkers, zowel de individuele zorgverstrekker als de equipe.
De implementatie van een P4Q programma moet geleidelijk gebeuren (d.w.z. te beginnen met een beoordeling van de potentiële kosteneffectiviteit) en met pilootprogramma’s als toevoeging aan bestaande initiatieven voor kwaliteitsbevordering.
De voorkeur wordt gegeven aan nauwkeurige, gevalideerde en reeds beschikbare gegevens. Dit houdt in:
-- een investering in IT ontwikkeling om een systeem op te zetten waarin gegevens automatisch uit het elektronische medische dossier worden gehaald.
-- een auditsysteem om de kwaliteit van de gegevens te verzekeren, met boetes wanneer fraude wordt ontdekt.
Een monitorsysteem voor de totale invloed, de potentiële ongewenste gevolgen, de doeltreffendheid en kosteneffectiviteit met feedback voor zorgverstrekkers moet van bij de aanvang worden voorzien.

Hoe kan je kwaliteit meten ?
Het rapport suggereert drie ‘niveaus’ waarop je (in afspraak met het terrein) kwaliteitsindicatoren kan vastleggen en opvolgen:
• Structuur indicatoren  (kwalificaties, uitrusting, accreditering...) 
• Proces indicatoren  (het adequaat toepassen van regels over toegang tot de zorg en richtlijnen bij uitvoering ervan) 
• Resultaat indicatoren (prevalentie van ziekten, gezondheidsverbetering QALY’s en DALY’s...)

(Zie ook vorig artikel: ‘Doelmatigheid en Value-for-Money’)

En hoe kan je kwaliteit en toegevoegde waarde vergoeden?
• Honorarium (per prestatie of aflevering)
• Capitatie (per patiënt)
• Forfait (per zorgverstrekker) 
• P4P / P4Q (een incentive per kwaliteitsindicator)

Zonder te complex te worden, bestaat een ideaal vergoedingssysteem uit een goed uitgebalanceerde mix van deze componenten, waarbij elk één of meerdere vormen kan aannemen.

Stap 3: Het terrein (zowel de industrie, de voorschrijvers en de apothekers) hebben er alle belang bij zelf gepaste indicatoren, bijhorende incentives en een gebalanceerde, motiverende mix voor te stellen. De crisis zorgt er momenteel wel voor dat iedereen gecrispeerd naar de effecten van de besparingen blijft staren, maar eigenlijk zouden we – net nù – volop moeten experimenteren en durven de producten, diensten en toegevoegde waarde op vlak van (geproduceerde) gezondheid naar waarde te doen vergoeden.

4. Gedrag sturen in de richting van kwaliteit: een dosis gedragswetenschappen

Dank aan Francis Arickx (RIZIV), die me in de goede richting stuurde, naar het artikel ‘Using the Lessons of Behavioral Economics to Design More Effective Pay-for-Performance Programs’ (Ateev Mehrotra, e.a.). Aan de hand van een eenvoudig praktijkvoorbeeld illustreren de auteurs hoe je principes van economische gedragswetenschappen kan toepassen op vergoedingssystemen en incentives voor P4Q of P4F.
Ziehier de belangrijkste aanbevelingen (maar lees bij gelegenheid ook het hele artikel; het loont de moeite!)

Deze aanbevolen ‘verbeteringen’ maken het mogelijk ‘perverse’ effecten en/of een gebrek aan motivatie te vermijden. Besparen zal alleszins minder pijnlijk zijn, indien men meteen een positief perspectief biedt, door kosteneffectief gedrag rond het voorschrijven, afleveren en gebruiken van geneesmiddelen te belonen.
Farmanet en de gegevens waarover de Controle- & Evaluatiedienst van het RIZIV beschikt, zijn voldoende snel en accuraat om de snelle ‘afrekening’ van incentives mogelijk te maken, zoals aanbevolen in het artikel.

Stap 4: De voorbeelden in het artikel tonen aan hoe je snel een reeks specifieke incentives zou kunnen ontwikkelen om de politieke doelstellingen achter de voorgestelde besparingsmaatregelen te realiseren. Onder gezamenlijke governance kunnen de bestaande gegevensstromen zorgen voor een vlotte rapportering en een overzichtelijke boordtabel voor alle betrokkenen.

5. Micro en Macro koppelen

Zoals in vorig artikel (‘Doelmatigheid en Value-for-Money’) ook reeds bepleit zou men nu de moed moeten hebben om het macro-objectief centraal te stellen.

Daarvoor zijn er ruim voldoende argumenten:

Een minimale economische stabiliteit garanderen aan de stakeholders
Een soepele maar toch veilige overgang mogelijk maken naar nieuwe P4P modellen (kwaliteitsindicatoren en incentives)
De tewerkstelling behouden (zonder groei leidt de automatische indexering van het personeel tot afdankingen).
De kwaliteit van de zorg kunnen garanderen, op basis van een voorspelbaar inkomen
Het risico vermijden dat men ‘teveel zal besparen’ wegens de te verwachten terugval in de consumptie door de algemene crisis / recessie
...

Stap 5: Afzonderlijke budgetlijnen vastleggen voor bedrijven en apothekers op basis van de omzet van vorig jaar + een beperkte groei. Deze vormen de doelstellingen die wederzijds gegarandeerd worden. Niet meer en niet minder.
Door een snellere opvolging van de cijfers moet het mogelijk zijn binnen enkele weken na afloop van het jaar een behoorlijk nauwkeurige afrekening te maken. Via reservering en/of retributie zorgt men ervoor dat uitgaven en doelstelling met elkaar in overeenstemming worden gebracht vóór het afsluiten van het jaar.

6. Synthese: een 'out of the box' plan van aanpak

Geef elke groep van stakeholders (bedrijven, artsen en apothekers) een duidelijke en realistische begrotingsdoelstelling. Die wordt 'wederzijds gegarandeerd:

de stakeholders garanderen dat elke budgetoverschrijding prompt (= uiterlijk tegen het jaareinde) wordt terugestort of op een 'geblokkeerde rekening van een TTP (trusted 3th party; bvb. de tariferingsdiensten voor de apothekers en pharma.be/Febelgen voor de bedrijven; de kringen voor de artsen...).
de overheid garandeert dat men het totale bedrag (in 2012 sowieso extreem laag, door de verplichte besparingen) alleszins zal kunnen besteden via de volgende stappen.

Geef elke groep stakeholders de opdracht om een aanvaardbaar en onderling coherent voorstel uit te werken van indicatoren en incentives, waardoor de (gezondheids)politieke doelstellingen beter gerealiseerd worden. Een aantal daarvan moeten alleszins leiden tot rationeler gebruik, dus tot lagere volumes; anderen moeten optimaal gebruik ondersteunen. Het doel hiervan is de partIële begrotingsdoelstelling van de groep optimaal te benutten en te verdelen, teneinde maximale 'gezondheidsoutput' aan te moedigen.

Gebruik de volledige indexering als incrementele incentive voor het halen van (vooral) deze laatste soort doelstellingen. (Incrementeel = er zijn meerdere niveaus om een kwaliteitsparameter te halen, die recht geven op geen, ¼, ½, ¾ of de volledige indexering). Door de mogelijkheid tot volledige indexering en door een reeks extra incentives lijkt het er op dat men de uitgaven nog een pak doet stijgen. Maar elke overschrijding van de partiële begrotingsdoelstelling moet toch teruggestort worden. Dus de uitgaven zomaar doen stijgen, brengt voor de stakeholders binnen hun respectievelijk budget toch niets op.

Want de druk binnen elke groep bestaat er in dat, indien men het gedrag niet wijzigt, iedereen moet retribueren. Indien men zijn eigen gedrag echter wel wijzigt kan men dit al dan niet vermijden, maar komt men er binnen de groep in elk geval beter uit. Wie zijn gedrag het minst aanpast, betaalt dan immers het meeste terug.

Men gebruikt met andere woorden de crisis en de beperkte budgetten als incentive om in gezamenlijk overleg nieuwe modellen uit te werken en in te voeren.

Om over na te denken... En reageer gerust (met de rode knop bovenaan deze pagina)!

Dirk Broeckx – 21 januari 2012

Reacties:

Paul RABAU:
Heb met stijgende verwondering, maar meer nog bewondering, je artikel doorgelezen.
Fantastische voorstellen én uitdagingen.
Over de inhoud en stappen is ernstig na te denken, maar vooral zullen we tot actie moeten over gaan, bij ALLE zorgverstrekkers! Niet zomaar een botte afwijzing als reactie op besparingen, maar wel 'de koppen bij elkaar' en gezamenlijk voorstellen doen.
Ik hoop dat deze oefening ook bij de kinesitherapeuten zal gedaan worden. Wij gaan alvast lokaal je stappen / stellingen eens voorleggen aan de collega's en ze laten bespreken.

Peter MATTHYSSEN:
Mooie tekst, Dirk. Stuur je dit ook naar de desbetreffende kabinetten en de Apb-onderhandelaars?

De Kracht van Scrum � Rini van Solingen & Eelco Rustenburg

http://www.de7de.be — 14/01/2012

Grote projecten hebben de neiging over tijd te lopen. Het eindresultaat beantwoordt niet steeds aan de gestelde verwachtingen. De motivatie in grote ontwikkelteams is dikwijls zoek omdat de communicatielijnen gewoon te lang zijn.

Het kan ook anders. In ‘De Kracht van Scrum’ lees je een verhaal over een projectleider in een softwarebedrijf die een belangrijk project onmogelijk voor de deadline af kan krijgen. Een kennis legt hem uit hoe hij dit via Scrum zou kunnen oplossen.

Stap voor stap leer je zo hoe Scrum in de praktijk werkt. Elk hoofdstukje (het is een klein boekje) eindigt met ‘De Essentie’: één bladzijde theorie over van wat in dat deeltje beschreven werd. Het is ‘een inspirerend verhaal over een revolutionaire projectmanagementmethode’.

In één keer of liever in hapklare brokken?
Opdracht, analyse, uitvoering, testen. Zo pakken we gewoonlijk een project aan. Zelfs bij zeer grote projecten is het normaal dat deze cyclus in één keer afgewerkt wordt. Als je geluk hebt, verschijnt aan het einde ineens een product dat beantwoordt aan de specificaties en aan de gestelde verwachtingen. Als je pech hebt – en dat gebeurt al wel eens vaker! – dan gaat het project ruim over tijd of komt het eindresultaat niet helemaal (of helemaal niet ?) overeen met de gestelde verwachtingen.

In ‘De Kracht van Scrum’ leert men hoe je dat anders kan aanpakken. Projecten worden opgedeeld in stukken, uitgevoerd in zeer korte cycli, die men “Sprints” noemt. Een Sprint duurt maximaal enkele weken; ideaal zelfs maar één of twee!
De opdrachtgever en de uitvoerders werken veel intensiever samen, in zeer kleine teams. Na elke Sprint, dus om de paar weken, wordt een werkend product afgeleverd en getest, waardoor bijsturen en het integreren van nieuwe ideeën vlot mogelijk wordt.

Verrassingen ‘op het einde’ vermijden
In het begin is het product natuurlijk verre van af. Soms is het letterlijk nog maar een karkas. Maar dank zij Scrum kan je al zien wat het gaat doen en kan je dus bijsturen, dingen toevoegen die nuttig lijken of dingen verwijderen die overbodig zijn. Het eindproduct staat er gegarandeerd sneller en beantwoordt maximaal aan de verwachtingen. Grote verrassingen, waarbij je na een lange, klassieke ontwikkelingsfase soms vaststelt dat het product grote gebreken heeft, zijn bij Scrum daarom zo goed als uitgesloten.

Scrum werd oorspronkelijk gebruikt bij software ontwikkeling. In het boek wordt in de vorm van een verhaal – storytelling, nietwaar? – dat proces uitgelegd. Maar je kan het met een beetje creativiteit ook toepassen voor eender welk ander type project: R&D, marketing, communicatie...

Hoe doe je dat? Het is een proces dat op het eerste zicht warrig en complex lijkt, maar dat in feite zeer logisch in elkaar steek, met drie rollen, drie tools en drie soorten meetings.

Drie Rollen
De eerste rol bij Scrum is de Product Owner. Hij bepaalt wat er gaat gemaakt worden. Vóór elke cyclus geeft hij aan wat het product geacht wordt na afloop van de komende cyclus te doen. Hij zal nadien ook checken of het daaraan voldoet en geeft antwoord op alle ‘waarom’ vragen rond het product en het project. De Product Owner is diegene die visie moet inbrengen.

Hij geeft deze informatie hoofdzakelijk in de vorm van ‘user stories’ of ‘use cases’. Dat zijn eenvoudige beschrijvingen (vaak aan de hand van concrete voorbeelden) van het/de scenario(’s) bij het gebruik van het product: wat wordt het geacht te doen en hoe reageert het als de ‘standard use case’ niet gevolgd wordt. Use cases beschrijven dus zo helder en praktisch mogelijk wat het ding moet doen, voor wie en waarom?

De tweede rol is de Scrum Master, die verantwoordelijk is voor het proces. Hij zorgt ervoor dat het Team kan werken en dat eventuele blokkeringen worden opgespoord en opgelost. Hij organiseert en ondersteunt de communicatie tijdens het hele proces, maar voert het zelf niet uit.

Die taak behoort toe aan de derde rol, namelijk het ’Team’, dat het werk concreet uitvoert. Het is 100% verantwoordelijk voor het bereiken van het gevraagde resultaat. In het Team moet alle benodigde expertise aanwezig zijn. Het is meestal een groepje van ongeveer 7 mensen (tussen 5 en 9). Het Team bepaalt zelf wat de taken zijn om het product te maken en wie de taken uitvoert. De Scrum Master coördineert dat werk.

Drie tools
Er worden ook drie ‘tools’ gebruikt: de Product Backlog, het Scrum Board en de Burndown Chart.

De Product Backlog bevat alle features die nog gemaakt moeten worden. Hij wordt opgesteld en onderhouden door de Product Owner.

Het Scrum Board is een bord waarop al het werk in een Sprint (cyclus) wordt weergegeven. Use cases worden op het Scrum Board door het Team opgesplitst in taken. Elk ervan wordt op een Post-It bondig beschreven. Een Scrum Board bevat drie kolommen: in de kolom “To Do” staan – in volgorde van belangrijkheid – de dingen die het Team in de volgende sprint (cyclus) doet. Elk lid kan in principe elke taak oppakken. In de kolom “Doing” staan alle taken waar teamleden mee bezig zijn, in het vak “Done” staan de taken (en User Stories) die uitgevoerd zijn. De bedoeling is tijdens de Sprint alle Post-Its van To Do via Doing naar Done te krijgen. Alle betrokkenen behouden daardoor een helder inzicht in hoever men staat.

Dat wordt ook duidelijk gemaakt door de derde tool, de Burndown Chart: een grafiek die de vorderingen in de sprint weergeeft.

Drie Meetings
Elke sprint begint met een Planningsmeeting. Daar beslissen het Team en de Product Owner welke use cases er in de volgende sprint aangepakt zullen worden. De hoeveelheid use cases in een sprint, wordt bepaald door het Team, op basis van de werksnelheid in de voorgaande sprints en de beschikbaarheid van expertise gedurende de volgende sprint.

De tweede meeting is de Standup-meeting. Dagelijks beantwoordt elk teamlid zeer kort drie vragen: Wat heb ik gisteren bereikt? Wat ga ik vandaag doen/bereiken? Zijn er hindernissen of blokkeringen die opgelost moeten worden?

De derde meeting is de Evaluatiemeeting, waarbij het product wordt gepresenteerd en het proces geëvalueerd. Wat Scrum zo bijzonder maakt is dat na elke Sprint een werkend eindproduct getoond moet worden.

Voordelen van Scrum
Hoe klein of hoe groot een project ook is, Scrum deelt het op in ‘hapklare brokken’, die zeer snel afgewerkt kunnen worden. Door die korte Sprints en het werken met use cases kan de Product Owner regelmatig zeer concrete input geven en ziet hij het resultaat ervan in kleinere stukken, die heel snel nog kunnen bijgesteld worden.

Het Team krijgt een zeer grote mate van autonomie. Dat motiveert zeer sterk en is mogelijk omdat het klein is en de leden allemaal rechtstreeks betrokken worden bij de planning. Tijdens de dagelijkse Standup meeting rapporteren ze aan elkaar hun vooruitgang en kunnen obstakels samen besproken en opgelost worden.

Dirk Broeckx – 14 janurai 2012
PS: ‘De Kracht van Scrum’ lag al geruime tijd te wachten op een bespreking. De auteur (Eelco Rustenburg) is aan het werken aan een versie over Scrum gebruiken buiten de wereld van software ontwikkeling en oorspronkelijk dacht ik daar op te wachten. Maar zoals gezegd kan je met een beetje creativiteit en open denken zelf deze techniek toepassen bij eender welk project met derden.

Doelmatigheid en value-for-money

http://www.de7de.be — 7/01/2012

Doelmatigheid of kosteneffectiviteit vraagt een focus op “value for money”. Daarvoor moet men in de ziekteverzekering de huidige focus op “nomenclatuur” wel durven verlaten. Die is immers gericht op het definiëren van prestaties, het bepalen van een vergoeding per prestatie (of ook de terugbetaling van producten) en het beheersen van de kosten.

Wil men de focus effectief verschuiven naar het beheren van de gezondheidszorg als een sector die kosteneffectief (cfr. value for money) extra gezonde levensjaren produceert, dan moeten kwaliteit en vergoeding met elkaar in evenwicht worden gebracht. En dan moet men een macro-economisch kader creëren waarin alle stakeholders veilig de overstap van het huidige naar het nieuwe paradigma durven te zetten.

De component 'value': kwaliteit van (infra)stuctuur, processen en resultaten
Voor de component “value” moet de beoogde “kwaliteit” gedefinieerd worden op basis van geschikte kwaliteitsindicatoren. Die indicatoren moeten kosteneffectief gekozen worden: met welke (kleinste) inspanningen kan de grootste winst of verbetering geboekt worden op vlak van gezondheid?

In een “value for money” benadering kan “Value” de vorm aannemen van de kwaliteit van de geleverde zorg, hetzij door het beschikken over optimale kwalificaties, opleiding, uitrusting, infrastructuur, toegankelijkheid, enz., hetzij door het respecteren van afgesproken of vastgelegde zorgprotocollen, taakafspraken of coördinatie van de zorg. Men dient hiervoor in onderling overleg enerzijds structuurindicatoren en anderzijds procesindicatoren te bepalen.

“Value” kan ook de vorm aannemen van “performance”, namelijk therapeutische resultaten, gemeten als vermeden ziektedagen of gezondheidszorgen (zoals urgentie-interventies of hospitalisaties) of als de productie van extra gezonde levensjaren. Hiervoor dient men outcome-indicatoren bepalen. Omdat therapeutische resultaten – zeker in individuele gevallen – van veel dingen kunnen afhangen, worden outcome-indicatoren meestal als minder haalbaar of motiverend beschouwd. Door resultaten echter te bundelen per regio (bvb. arrondissement) en door ze eerder relatief dan absoluut te beoordelen (bijvoorbeeld de onderlinge vooruit- of achteruitgang van een regio tegenover de anderen als maatstaf nemen) kunnen ze echter wel werken.

De brug tussen "value" en "money"
Om incentives te kunnen geven voor kwaliteit dient alleszins een waaier van realistische en haalbare structuur-, proces- en outcome indicatoren (cfr. KCE Rapport over kwaliteit) te worden bepaald in overleg met de zorgverstrekkers. Deze moeten tastbaar, meetbaar en tegenstelbaar zijn, dit wil zeggen ze
1. gedefinieerd moeten worden zodat ze zichtbaar zijn voor de patiënt of de ziekteverzekering,
2. zodat de mate van het realiseren van de indicator “meetbaar” is en
3. zodat de vergoeding die er tegenover staat gekoppeld worden aan het realiseren van de gewenste kwaliteit.

Het verzamelen van de nodige gegevens waarop de indicatoren en het bereikte resultaat berekend worden moet maximaal worden “ingebouwd” in de normale administratieve handelingen. Dit moet ingebouwd worden in de sofware toepassingen die de zorgverstrekker gebruikt. Het verzamelen en verwerken van deze gegevens zal steeds een gevoelig punt blijven, omwille van privacy en beroepsgeheim, maar ook omdat de resultaten confronterend kunnen zijn voor de zorgverstrekker(s). Daarom moet deze opdacht toevertrouwd worden aan een structuur waarin de zorgverstrekkers het grootst mogelijke vertrouwen hebben.

De component "money" of vergoeding
Voor de component “money” moet een onderscheid worden gemaakt tussen het micro- en het macro-niveau. Op “micro-niveau” (dit wil zeggen voor de zorgverstrekker ten aanzien van een patiënt of zijn patiënteel) dient een optimale mix gedefinieerd worden van vier mogelijke vergoedingscomponenten: forfait, capitatie, betaling per prestatie en “pay for quality/performance”. Deze mix moet er op gericht zijn de gewenste kwaliteit te realiseren, zonder echter de toegankelijkheid van de zorg, de belangen van de patiënt en het budgettaire evenwicht uit het oog te verliezen.

Gebruik het "macro" niveau als incentive voor doelmatigheid
Op “macro niveau” (dit wil momenteel zeggen per zorgsector) bestaat vandaag geen “trekkingsrecht” op een deelbudget in de ziekteverzekering. Dit werkt demotiverend, omdat efficiënte zorg tot besparingen leidt, maar die komen nu niet aan de sector toe (ze dienen zelfs eerder om overschrijdingen elders te compenseren). Het zou veel zinvoller zijn het leveren van de nodige zorg op macro-niveau te beschouwen als een aanbesteding met de hele sector, waarmee een (jaar)contract wordt gesloten met doelstellingen op vlak van output (zowel kwantitatief als kwalitatief!) voor het geheel van de zorg die gezamenlijk zal worden geleverd. Hierin wordt ook een luik voor het doelmatige (gerichte) gebruik van innovatie (producten en diensten) voorzien.

In het (jaar)contract wordt een vast bedrag voorzien dat als globale vergoeding zal worden besteed. Dat bedrag wordt het streefcijfer van alle betrokken partijen: de ziekteverzekering krijgt de garantie dat geen Euro meer zal worden uitgegeven; de verstrekkers krijgen de garantie dat ze (als beroepsgroep) het voorzien bedrag ook volledig zinvol zullen kunnen benutten.

Een gezonde verschuiving van de focus
Het gevolg hiervan is dat het beheren van de zorg en de terugbetaling niet langer er hoofdzakelijk op gericht hoeft te zijn de kosten onder controle te houden. Alle partijen kunnen zich volledig toeleggen op het optimaal besteden van het voorziene globale bedrag. Zinvol verschuiven van terugbetalingen en accenten leggen op kwaliteit in al zijn vormen, wordt dan plots heel normaal. Want het zijn manieren om maximale output te genereren met een bedrag dat sowieso besteedt mag worden. Overschrijdingen worden uiteraard gecompenseerd (via retributie). Men heeft daarom wel performante systemen nodig om de effectieve uitgaven en resultaten snel in kaart te brengen. Moderne digitale systemen maken dat vandaag vlot mogelijk. Wil men als overheid veilig spelen, dan kan een deel van het individuele tegoed naar het einde van een budgetperiode even 'gereserveeerd' blijven staan, tot de globale en individuele eindafrekening klaar is.

Een tweede gevolg van die macro-economische aanpak is dat micro-vergoedingen dan nog maar alleen een equitabele verdeling worden (onder de diverse zorgverstrekkers) van dat globale bedrag. Intern, binnen de sector worden daarbij evenwichten, compensaties, retributies of correcties vastgelegd die ervoor zorgen dat het globale bedrag niet overschreden wordt, maar anderzijds ook helemaal toegekend kan worden. Het moedigt de sector aan om zelf doelmatiger de middelen toe te wijzen, bijvoorbeeld door zelf te snoeien in wat niet prioritair is, teneinde ruimte te maken voor zinvolle innovaties.

Voor de ziekteverzekering leidt een dergelijke benadering tot meer budgetzekerheid en minder onverwachte overschrijdingen, omdat het globale bedrag niet kan overschreden worden en elke sector een echte budgetverantwoordelijkheid krijgt.

Om te starten zouden deze onderhandelingen nog per sector kunnen gebeuren, met de bedoeling geleidelijk meer multidisciplinair te werken, volgens de principes van coördinatie rond chronische zorg en “disease management”.

Dirk Broeckx -- 7 januari 2012

Boekbespreking: Where Good Ideas Come From -- Steven Johnson

http://www.de7de.be — 21/12/2011

Zit er een systeem achter het vinden van vernieuwende concepten? Wat kan je doen en waar moet je gaan zoeken om vernieuwende oplossingen te vinden? Steven Johnson brengt zeven zeer concrete patronen aan het licht, aan de hand van verhalen over het tot stand komen van wetenschappelijke en technologische doorbraken.

Darwin en de ongebreidelde innovatie van het rif
In 1836 waadt Charles Darwin vanop het strand van een atol in de Stille Oceaan naar het rif, waarop de oceaangolven breken. Rond zijn voeten is er een overvloed van vissen, schaaldieren, waterplanten… Een ongebreidelde diversiteit. Achter hem ligt het eiland, waar er haast geen fauna of flora te bespeuren valt. Hij vraagt zich af waarom er op het rif zo’n overvloed en diversiteit bestaat, terwijl er op het land nauwelijks leven is? Wat veroorzaakt de enorme creativiteit en de diversiteit aan soorten van leven in het water aan zijn voeten? En waarom is het atol überhaupt ontstaan, zomaar in midden van de oceaan?
De oplossing op al die vragen loopt als een rode draad doorheen het boek.

Darwin heeft immers elk van de zeven patronen van innovatie gebruikt om zijn wetenschappelijke doorbraken te ontdekken. En er is nog een tweede parallel tussen innovatie en Darwin: het vinden van innovatie volgt in grote mate de wetten van de evolutieleer

1. The adjacent possible
‘De naastliggende mogelijkheid’. Zoek het niet te ver. Sterk innoverende ideeën zijn hun tijd soms te ver vooruit. Ze kunnen praktisch of technologisch nog niet gerealiseerd worden en vallen dus (voorlopig) plat. Om te innoveren moet

je uiteraard je onmiddellijke, voor de hand liggende en vertrouwde omgeving los durven laten en ‘out of the box’ denken. Maar begin dat proces eens ‘in de kamer ernaast’, met iets nieuws en onverwacht, maar dat wel ‘mogelijk’ of plausibel is.

2. Liquid Networks
‘Vloeibare netwerken’. Ideeën zijn als netwerken. Ze komen nooit alleen en elk nieuw inzicht bouwt voort op andere innovaties of creatieve ideeën.
De vernieuwingen in de cultuur en architectuur die de renaissance produceerde, zouden niet mogelijk zijn geweest zonder de gelijktijdige explosieve groei van de handel in die periode (denk aan Venetië, Brugge…). Dat was op zijn beurt afhankelijk van de uitvinding van de dubbele boekhouding. Die maakte het voor handelaars mogelijk om in één systeem een overzicht te houden van waar hun geld en rijkdom vandaan kwam en aan wie of wat het werd besteed.
Innovatie in één sector hangt dus meestal af van parallelle vernieuwingen in een andere. Zet dus mensen met verschillende ideeën, uit diverse sectoren, bij elkaar en laat ze vrij met elkaar praten over hun problemen en over de innovaties waarmee ze bezig zijn. Een dergelijke kruisbestuiving kan georganiseerd worden. ‘Gestructureerde’ koffiepauzes of de architectuur van een gebouw of kantoor bevorderen de nodige uitwisselingen.

De CO2 scrubbers van Apollo 13
Onder scherpe tijdsdruk moest een ploeg ingenieurs een oplossing vinden om de CO2 uit de lucht in Apollo 13 te halen, toen een deel van de commandomodule op weg naar de maan ontplofte (‘Houston we have a problem’). De nodige (vierkante) CO2-filters waren aanwezig, maar ze pasten niet in de ronde gaten van de scrubbers van de LEM. De ‘think tank’ in Houston kreeg letterlijk de stapel met de ‘naastliggende mogelijkheid’ op hun werktafel. Dat was precies al het losse materiaal waarover de astronauten in hun capsule nog beschikten. De opdracht was duidelijk: ‘Zorg dat je met dit materiaal een oplossing vindt om de vierkante patronen toch te gebruiken met het ronde gat van de LEM scrubbers’. Ze slaagden er tijdig in. Hun creativiteit ging noodgedwongen helemaal ‘out of the box’ maar werd meteen beperkt tot wat beschikbaar en mogelijk was.
Johnson presenteert nog andere krachtige verhalen om ‘de naastliggende mogelijkheid’ bij innovatie te illustreren: Timothy Prestero ontwierp een couveuse voor derdewereldlanden. Alle mechanische onderdelen komen uit Toyota wagens, want die zijn – in tegenstelling met onderdelen van een gewone couveuses – ter plaatse vlot beschikbaar in geval van panne.

Building 99 van Microsoft is legendarisch voor de innovaties die eruit kwamen. Mensen uit alle mogelijke diverse disciplines werkten er in een open omgeving naast en met elkaar. Men fluisterde soms dat het gebouw opgetrokken was rond de koffiezetapparaten en de sapcentrifuges. De ‘watering holes’, waar alle bewoners met elkaar praatten.
Bij Google moeten werknemers 20% van hun (betaalde) tijd spenderen aan eigen projecten. De keuze is vrij en ze hoeven geen enkel rechtstreeks verband te hebben met hun eigen werk. De bedoeling is een creatieve stroom van nieuwe ideeën te genereren, die door het hele bedrijf herbruikt kunnen worden. Want uiteraard worden de medewerkers aangemoedigd om onder elkaar ook over die projecten te praten, zodat ze elkaar creatief blijven inspireren.

3. The Slow Hunch
‘Het trage vermoeden’. Innovatie valt niet zomaar uit de lucht. Een nieuw concept rijpt meestal langzaam en dat proces kan jaren duren. Je voelt wel dat er iets is en je blijft zoeken, maar het duurt soms lang voor het ontbrekend stukje van de puzzel op zijn plaats valt of vooraleer de link tussen losstaande ideeën gelegd wordt.
Vroeger gebruikten veel creatieve geesten hun dagboek of notitieschriftjes om al hun dagelijkse ideeën te noteren. Er regelmatig eens door bladeren, leverde menig doorbraakmoment op.

Met moderne zoekrobotten, zoals die van Google, kan de link tussen losse ideeën (die circuleren in een ‘vloeibaar netwerk’) vlotter worden gelegd. Maar opdat ‘het trage vermoeden’ zou kunnen werken, moet je dus wel alle losse ideeën verzamelen en er in kunnen zoeken.

4. Serendipity
‘Willekeurige samenloop’. Innovatie spruit ook voort uit toevallige combinaties. Klonen is reproductie zonder seks: je maakt alleen kopieën van het origineel. Bij seksuele voortplanting worden genen gekruist, waardoor evolutie en verbetering mogelijk wordt. Seks is dus om meer dan één reden prettig.

Had 9/11 voorkomen kunnen worden?
In de nasleep van 9/11 bleken er verschillende FBI memo’s te bestaan die – elk apart – een vermoeden bevatten over een mogelijke terroristische aanslag met vliegtuigen. In een eerste werd gewezen op een verdacht patroon van visa aanvragen en contante betalingen van aanzienlijke bedragen voor het volgen van een opleiding vliegbrevet. In een tweede memo meldde men dat een buitenlander een vluchtsimulator herhaaldelijk had gebruikt om te doen alsof hij in een wolkenkrabber crashte. De link tussen beide ‘trage vermoedens’ werd spijtig genoeg niet snel genoeg gelegd, anders zou 11 september 2001 een dag als een ander zijn geweest.

Eerlijk gezegd betrap ik mezelf er vaak op dat ik afwijk van mijn oorspronkelijk doel wanneer ik iets opzoek via Google. Het is de snelste weg naar dat wat je precies zoekt, maar je wordt onderweg geconfronteerd met een zee van andere dingen, die je gedachten snel doen afwijken, in een totaal andere, onverwachte richting.
Zo vind ik vaak op het web (dat overigens ook bij uitstek een ‘liquid network’ is) heel toevallig (‘serendipity’, nietwaar) in de buurt van mijn oorspronkelijke vraag een oplossing (inderdaad: de ‘adjacent possible’) voor een ander probleem waarmee ik al een tijdje worstel (de ‘slow hunch’). Alle patronen die innovatie ondersteunen zijn onderling inderdaad nauw verweven, zo blijkt al snel bij het lezen van het boek.
(By the way, als je eindelijk wil weten waar het enigmatische woord ‘serendipity’ vandaan komt: lees in het boek het verhaal van de drie Prinsessen van Serendip!)

5. Error
‘Fouten’. Fouten leiden tot nieuwe inzichten. Toevalligheid en fouten wonen in elkaars buurt, maar ze werken wel anders. Menig experiment faalde miserabel omdat men bij het opstellen of uitvoeren ervan iets fout deed. Precies daardoor ontdekte men een heel ander, onverwacht fenomeen. Twee astronomen, Arno Penzias en Robert Wilson, dachten lange tijd dat hun radiotelescoop slecht afgesteld was, omdat ze steeds achtergrondruis zagen. Tot ze, door een toevallig gesprek met een nucleaire fysicus, tot de vaststelling kwamen dat ze echo van de big bang in beeld hadden gebracht. Dat was een enorme doorbraak in de astronomie.
Fouten in het transcoderen van DNA leiden tot afwijkingen en kanker, maar ze zijn ook de bron van elke evolutie en ‘verbetering’ van levende wezens.
‘Fouten maken’ is dus in feite niet erg, als je er maar uit leert en open staat voor de nieuwe inzichten die ze kunnen bijbrengen.

6. Exaptation
‘Creatief nuttig hergebruik’. Innovatie is ook het creatief hergebruiken van concepten uit andere sectoren. In feite is ‘exaptation’ een term uit de evolutieleer, waarbij een fysisch kenmerk voor totaal andere doeleinden nuttig blijkt. Zoals de eerste veren (die dinosaurussen waarschijnlijk ontwikkelden als warmte-isolatie), die plots uitstekend bleken te helpen om een eind verder te kunnen zweven, wanneer je ergens af moest springen. Wat leidde tot vogels en vliegen.
De meeste grote uitvinders hebben overigens uitzonderlijk veel hobby’s. Dat helpt hen om creatief en ‘lateraal’ te denken en de mosterd voor hun werkdomein elders te halen. Ze moeten daardoor niet speciaal ‘out of the box’ denken; ze kunnen gewoon doorheen veel verschillende ‘boxen’ zoeken naar gepaste oplossingen.
Je hoeft niet noodzakelijk een ‘uomo universalis’ te zijn (zoals Michelangelo of Leonardo Da Vinci), maar het helpt!

7. Platforms
‘Platform’. Terug naar Darwin, op het rif, met de voeten in het water. Daar vinden we meten ook de verklaring van waarschijnlijk het sterkst ondersteunend patroon voor innovatie.

Het zal nog jaren duren voor alles helder genoeg is in zijn geest om gepubliceerd te worden, maar daar op dat atol krijgt Darwin een vermoeden dat het ontstaan van het atol en de creativiteit en innovatie van het maritieme leven op het rif verklaart. Dat laatste blijkt immers geen dode vulkaan te zijn maar een levend wezen (zie ‘Scleractinia’).
Steven Johnson trekt een sterk parallel tussen het koraalrif en steden. Die zijn voor onze menselijke creativiteit een cruciaal platform waar beroepen en culturen in symbiose met elkaar leven. Het product van de ene is ook hier de grondstof voor de andere. Ideeën worden uitgewisseld en de stad vormt daardoor een voedingsbodem die nieuwe ideeën en innovatie stimuleert.

Het vierde kwadrant
Dit boek is aanbevolen lectuur voor wie makkelijk creatief kan denken, want je herkent inderdaad de omstandigheden die je zelf meestal helpen om ‘out of the box’ de efficiënte creativiteit te ontwikkelen. En voor wie zich soms geblokkeerd voelt of incapabel om vernieuwende ideeën boven te halen, helpt dit boek je op weg om ze te vinden.
Er zit een pak gedegen wetenschappelijk onderzoek achter. De auteur en zijn medewerkers brachten een haast eindeloze reeks wetenschappelijke en technologische innovaties in kaart en onderzochten welke invloeden een rol speelden bij hun ontdekking. Zo ontdekken ze in het laatste hoofdstuk van het boek dat er een ‘vierde kwadrant’ bestaat:

Scleractinia
Op een tektonische breuk ontstaan vulkanen. Wanneer ze uitgedoofd zijn, eroderen ze en zakken ook langzaam terug weg onder de zeespiegel. Op de rand van de gezonken vulkaan begint zich, in de voedselrijke bovenlaag van de oceaan, een ring van koraal te vormen. Want een rif dat een atol vormt is in feite het grootste levend wezen dat bestaat. Het is opgebouwd uit de verkalkte overblijfselen van ontelbare generaties van Scleractinia, een minuscule poliep die leeft van microscopische algen.
Naarmate de oude vulkaan verder weg zakt, groeien nieuwe generaties Scleractinia tot precies onder de waterspiegel, om na hun dood, verkalkt, een sterke basis te vormen voor de volgende generaties. Zo vormen ze een perfect platform waarop allerlei maritiem leven kan gedijen.
Net onder de zeespiegel kunnen alle soorten naar hartenlust experimenteren en ongebreideld evolueren. Ze leven in symbiose, waarbij de afvalstoffen van de ene, de bouwstenen vormen voor de anderen.
Boven de waterspiegel daarentegen is de fauna en flora op de meeste atollen zeer beperkt. In tegenstelling met het maritiem leven dat vrij kan bewegen doorheen de hele oceaan, leeft alles op het land letterlijk op een eiland, geïsoleerd van de rest van de wereld. Dat beperkt de diversiteit, tenzij er voldoende nieuw leven ‘aanspoelt’, zoals dat op de Galapagos gebeurde.

Een uitvinding of baanbrekende innovatie kan individueel of door een netwerk van meerdere wetenschappers geconcipieerd zijn. Het kan met een duidelijk winstoogmerk op de markt zijn gebracht, of eerder met een ‘non-market’ doel (niet zuiver lucratief). Die twee ‘assen’ vormen vier kwadranten. Deel je alle historische belangrijke innovaties volgens deze vier hoeken in, dan stelt men vast dat het vierde kwadrant (networked, non-market) veruit de meeste en belangrijkste innovaties heeft opgeleverd.

Dat is meteen de laatste les die het boek ons leert over innovatie: werk niet alleen en wees niet egoïstisch, maar laat ideeën liever groeien in een netwerk, met alle competenties en diversiteit die het biedt. Denk ook aan het rif van Darwin, dat bij uitstek als een ‘non-market’ model werkt, waardoor het ongebreidelde innovatie kan produceren.

Voor deze afsluiter van 2011 – de tweede volledige jaarcyclus van ‘de7de’ – reserveerde ik dit boeiend boek, dat inzichten biedt in creativiteit en innovatie.
Dit jaar produceerde ik met enthousiasme andermaal 36 bijdragen (de teller staat sinds 2009 op ruim 75). Wat ik lees en leer, deel ik graag met anderen. Deze boekbespreking is mijn speciaal Kerstgeschenk voor alle trouwe lezers van 'de7de'..
Mag ik daarbij één Nieuwjaarswens uitspreken? Ik zou er nog meer plezier aan beleven, indien de lezers iets guller zouden zijn met hun reacties; om ze te delen met alle andere lezers op deze site. Gebruik de rode knop "Reageer", bovenaan rechts elke pagina.

Dirk Broeckx -- 21 december 2011

REACTIES

"Dat moet een schitterend boek zijn , en ik heb een schitterende bespreking gelezen.
Zit er een systeem achter vernieuwende concepten???Jazeker, maar volgens mij ook een niet-systemische, namelijk een gedrevenheid , of "gedreven zijn".
Ik vraag me af hoe pakweg een Leonardo Da Vinci de wereld zou veranderd hebben , indien hij met zijn "gedrevenheid" over het internet had kunnen beschikken;
Dank voor de 7de., en met mijn allerbeste wensen voor een 2012 vol gedreven toekomstdromen." (R.C.)

Deze vond ik ook een hele mooie afsluiter van een prachtig 2011! Verder wens ik jou op mijn beurt een jaar vol bruisende en verassende ideeën! (R.H.)

New Business Models for Orphan Drugs

http://www.de7de.be — 14/12/2011

Crosstalks Workshop
Access to orphan Drugs
Strategies and new Business Models

Proposals for the Belgian Plan for Rare Diseases
(J.J. Cassiman, President Fund for Rare Diseases & Orphan Drugs)
The objectives of the Belgian Plan for Rare Diseases, sponsored by the King Baudouin Foundation were (a.o.): reduce delay between diagnosis and treatment; increase quality of care; stimulate development and access; increase knowledge.

Multidisciplinary working groups (*) proposed 42 measures (cfr. website King Baudouin Foundation).
Download the full report here.

→ Create centres of (medical) expertise), consolidate the role of centres for human genetics and create liaison centres (= for diseases where no expertise is available in Belgium) (= this should be cross border, since there are 7.000 rare diseases and some are so rare that sharing international knowhow is absolutely necessary!).

→ Orphanet Belgium (= national registry with specific disease registries) → follow progress of prevalence, treatments and outcomes.

→ Collaboration and coordination with initiatives for chronic diseases.

→ Create website for patients with (understandable) information (translated in Flemish & French).

De Crossroads Workshop over wesgeneesmiddelen heeft enkele dingen duidelijk gemaakt:

1. Het Nationaal Plan bevat nuttige denkpistes voor het ontwikkelen van een nieuwe aanpak en nieuwe modellen voor de evaluatie, het gebruik en de terugbetaling van weesgeneesmiddelen. In de toekomst zal het permanent verzamelen van gegevens over gebruik en outcomes (goede of slechte!) belangrijker worden dan het gebruik van het product op zich. Waarom dus niet de vergoeding vooral koppelen aan het verzamelen en verwerken van de nodige gegevens, eerder dan aan het product alleen.

2. De nood aan internationale samenwerking is groot, om te beginnen voor het 'poolen' van expertise en voor het standaardiseren en koppelen van patiënten registers.
Na afloop van de gecentraliseerde evaluatie voor de registratie, zou het EMA ook een gecoördineerde 'assessment' moeten kunnen doen ter voorbereiding van de terugbetaling. Dat zou het de bedrijven en lidstaten besparen om, versnipperd en niet-gestandaardiseerd, dit werk voor de 33 nationale systemen telkens opnieuw te moeten doen.

3. Maar er moeten ook andere grenzen doorbroken worden, namelijk de barrière tussen aanbieders en betalers, die nu 'tegen elkaar' werken, maar die eerder 'naast elkaar' zouden moeten samenwerken bij het klinisch onderzoek. Een aanpak waarbij producten sneller bij de patiënten worden gebracht, waarbij alle stakeholders samenwerken om de nodige evidentie te verzamelen en te evalueren en waarbij de investeringen en risico's dus beter gespreid worden, kan leiden tot lagere kosten, snellere beschikbaarheid en meer transparantie over de outcomes.

→ Patients need comprehensive care (= social aspects should also be taken care of) and patient empowerment should be enhanced (e.g. by enforceable patient participation, not only in their own treatment, but also in the way Centres operate and in initiatives on research and clinical trials).

→ develop systems for Early Temporary Access (ETA) and Early Temporary Reimbursement (ETR) (→ provide early access to patients) when there is an agreement on terms between the pharmaco and the authorities.

→ Specify conditions of (authorised) off-label use (when no alternative is available, along with scientific proof of effectiveness and safety and with clinical follow-up of results).

→ Ethics and governance: price transparency for orphan drugs (setting up rules?) and citizens consultations on ethical aspects (and reimbursement; cfr. NICE).

Belgium plays a leading role in Europe for clinical trials, early access and collaboration between countries…

Transparency: regular monitoring and conditional reimbursement: the right incentives? (Sonia van Weely, Scientific Officer ‘Loket Zeldzame Ziekten’)
Stuurgroep Weesgeesmiddelen (WGM) plays a similar role as the Fund in Belgium.

A policy has been established for access and (conditional) reimbursement, which includes a pharmaco-economic policy.
All stakeholders are involved (authorities, pharmaco’s, caretakers and patients).

The normal limit to be accepted as OD is a prevalence of 1/10.000. This limit is 1/150.000 to get acceptance of a non-registered / off-label use → eight university hospital centres get a budget for reimbursement, even in case of off-label use and they are therefore becoming expert centres.
Research Programme Expensive and Orphan Medicines (2007): W.Boon (2011) → analysis of the effectiveness research on OD.

www.ophandrugs.nl (WGM => ‘Loket Zeldzame Ziekten’)

Transparency High prices and low cost-effectiveness
(Philippe Van Wilder, VUB & TiGenix)
Alternative title of talk: ‘How to deal with uncertainties in clinical benefit, budget impact and efficiency?’

The Belgian reimbursement criteria for OD’s are the same as for normal products, even if the procedure is different. In Belgium only the pharmaco’s can file for reimbursement; in the Netherlands any stakeholder can (eg. the hospitals).

In a study 25 OD submissions were compared to 25 Class1 submissions for the following characteristics (OD vs. Class1 submission):
• At least one RCT used (52% vs 84%)
• RCT with active therapy as control (12% vs 60%)
• Inclusion of dose finding studies (20% vs 92%)
• Adequate sample size (16% vs 92%)
• Adequate duration of exposure (48% vs 96%)
• Use of clinical endpoints (48% vs. 56%)

The ICER is often much higher than the usual thresholds (NB: the limit <30.000£ is the only clearly established limit by NICE, but Drummond doesn’t think the normal ICER approach should be applied.

The high prices of OD’s are due to rarity (lack of alternatives) and limited budget impact. The economic model is affected by uncertainties of (the lack of proof of) effectiveness.

Let’s think of an alternative approach→ PBRSA (Performance Based Risk Sharing Arrangement) : outcomes based schemes, risk-sharing agreements, coverage with evidence development, patient access schemes, pay-for performance programs… (CLICK HERE for the pdf on PBRSA)

1. data collection to reduce uncertainties about the expected effectiveness and cost-effectiveness or other relevant outcome or cost impact data.
2. Data collection during the time between the regulatory approval and the full diffusion and uptake
3. price and/or revenue is linked to the outcome of the data collection program or is renegotiated after a certain time.

Conclusions: clinical evidence is lower, but access is quicker than for normal products. The reason: high burden of disease (30 million patients in Europe) and low prevalence. More coordination between countries and (national) registries is necessary. The aim should be to increase effectiveness and efficiency and to improve the balance between the availability of treatments and the risk of exposing patients to ineffective / unsafe treatments.

Q&A
Europe is funding a network of centres of excellence. This initiative helps to identify the centres, coordinate their work (and knowledge) and already leads to cooperation and new clinical research.

It is not a question of ‘poor clinical evidence but ‘rare clinical evidence’.

EU perspectives on Market entry for OD
(Steven Simoens, KULeuven)

Incentives for development
• Very high variety of features / conditions between the EU countries.
• Belgium has no ‘institutional context’ (except for compassionate use).
• Consensus on statements → study: results shown.

Registration:
• Centralised procedure EMA → EMA and national authorities work on identical data for different purposes.
• The design of the registry (to collect data post market authorisation) is crucial to allow continuous research (international coordination) → funding of registries independent from industry.
• 10 year market exclusivity period: can be shortened if the product is “sufficiently” profitable. (But what is ‘sufficient’?)
• RCT’s should remain the standard.
• EPAR and SPC need to be systematically updated whenever new clinical data become available!

Pricing
• Price is the key element in the orphan drug equation!
• Small monopolies are created; no competitive incentives → there are no correction mechanisms in the market.
• Not all OD’s are innovative → not all cases are the same → high price is not automatic!
• Pricing should be coordinated at a EU level! Price justification should be based on investments and expected return. Risk sharing should be P4P, no-cure-no-pay or conditional reimbursement.

Reimbursement
• Efficacy → effectiveness data (best is to have data that are useable for both!)
• Comparison with standard treatment (if there is one, but often there is!)
• Budget impact should be based on registry data (prevalence → volume → budget).
• Standardised and more detailed cost data should be used in pharmaco-economic studies.
• New models: ‘Auction of Patents’, ‘Advance Purchase Commitments’, ‘Pay-as-you-go Schemes’ (= increase reimbursement after milestones in R&D are reached).

Market uptake
• 17 OD’s studied by IMS → 4 clusters
• Huge variation in access / availability of products, public expenditure per capita and share of total market sales per country.
• High GDP and strong IP law increases access and uptake.

Conclusions:
• A more transparent and evidence-based approach
• There is not one market for OD:
o a traditional market: high R&D cost and high prices
o questionable high prices: older drugs that are ‘re-used’
• Supply vs demand: Today it is a supply driven market (the pharmaco’s decide for which diseases OD’s are developed. The market should be more demand driven (cfr. the new models supra).

Q&A
OD’s can get protocol assistance (national or EMA), which will decrease costs and increase the chance of acceptance.

Misconceptions on OD’s
(Erik Tambuyzer, AbConsult, ex-Genzyme)

EU is taking the global lead on rare disease public policies. But with a weakness: At least 33 different European healthcare systems.

Only 10% of rare diseases have some kind of treatment → high medical need.
New business models have been developed for OD’s

Misconceptions:
• 1-2% of the population can be treated by OD’s (not the 7-8% that have a rare disease, but many of which are not (yet) treatable. (e.g. the estimated prevalence of Gaucher (5.000 in Germany) vs. the number of patients that are actually treated (only 250!) → the estimate was too high.
• Most R&D is done by industry (not academia). Spinoffs of universities are also pharmaco’s!
• A lot of very expensive but mostly ‘invisible’ failures have to be recouped by the (few) successes.
• Is ‘safety’ or are ‘patients needs’ to come first? In the USA it is safety; in the EU patient needs come first.
• Over the next 5-10 years some 10-12 new OD’s will be approved in EU.

Prices aren’t too high; otherwise every pharmaco would be developing them!

Q&A – discussion
Normal market mechanisms don’t apply.
Patient access is more than market authorisation (reimbursement is also needed). Models should go back to the basic question: what is the earliest moment when products could be made available to patients (= long before the end of the normal procedures of market access / registration and reimbursement). In case of immediate access, what (new) rules should guarantee sufficient safety for the patient? We should have the courage to rethink the whole model!

Patients are willing to take risks: if it is not helping them, it might help the next generation (remember that a lot of OD are hereditary / genetic)!

The Swedish model of early consultation: the earlier pharmaco’s consult with the Agency/NIHDI/EMA the better it is for everybody.

The highest level of collaboration was standardisation, not collaboration on the collection of data etc.
EMA is trying (in the EUNETA network) to develop a methodology to be able to combine effectiveness and efficacy studies (= “one study” for registration and pharma-economy).

We are going to live very different (budgetary) years, because we won’t be able to pay for everything anymore (and postpone the bill for future generations). This will change the way we have to approach the off-patent market and the way we will accept innovative treatments. OD’s can’t be addressed separately. And Europe will have to take it’s responsibility, also for reimbursement. (nvdr: or at least for assessment).

Public pharmacists should actively participate in the working groups. Otherwise there will only be distribution in hospital pharmacy.

Dirk Broeckx – 14 december 201-12-14
db@de7de.be

Autoreguleren

http://www.de7de.be — 7/12/2011

De maatregelen die de nieuwbakken regering heeft gedecreteerd voor de geneesmiddelensector komen uitzonderlijk hard aan. Geen visie of strategie om de uitdagingen van de toekomst aan te pakken. Alleen lineaire besparingen, met de botte bijl.
Is er nog ruimte en creativiteit om constructieve verbeteringen aan te reiken? Ideeën liggen voor het rapen bij collega’s op het terrein die beseffen dat de belangen van de patiënten en de ziekteverzekering centraal zullen moeten staan. Maar ziet de minister (waarschijnlijk doodmoe onderhandeld) deze opportuniteit wel zitten? En is ze bereid te blijven investeren in de toekomst?

Het einde van de gelatenheid
Van een compromis na 540 dagen onderhandelen mag je natuurlijk geen mirakels verwachten, maar wat de onderhandelaars voor de ziekteverzekering (en in het bijzonder voor de geneesmiddelensector) bedisseld hebben, trekt echt op niks. Let wel: dat er grote budgettaire inspanningen zouden moeten geleverd worden, wisten we allemaal al lang. Iedereen stond daar mentaal al klaar voor, met een gelaten besef dat er geen ontsnappen aan zou zijn. Dat die inspanningen des te groter zouden zijn naarmate er bijna twee jaar tijd verloren is gegaan, werd ook steeds duidelijker.
Maar de gelatenheid en zelfs de onverschilligheid waarmee we na de eerste paar honderd dagen de formatie hebben gevolgd, zal nu snel omslaan, na een harde confrontatie met de realiteit.

Herexamen
We hebben ons twee jaar laten ophitsen door populisten in een soort massahysterie naar Vlaamse autonomie. Dat gaan we nu peperduur betalen, want alle partijen hebben daardoor al die tijd de focus op hun kernopdracht verloren. Zeker in tijden van crisis moeten politici immers niet palaveren over elk punt en elke komma, maar de welvaart beschermen door een krachtdadig sociaal, economisch en tewerkstellingsbeleid. Diverse crisissen hebben de onderhandelingen inmiddels ingehaald en voorbij gestoken. Het politieke compromis dat nu uit de bus komt (met slechts een relatief korte regeerperiode om het te realiseren), zou op elk politiek examen meewarig naar september worden verwezen.
Maar krijgen we nog tijd voor een herexamen? Of gaan we allemaal onze energie steken in zinloos protesteren en betogen? Of maken we samen zeer snel ruimte voor betrokkenheid en creativiteit? Zo niet stranden ook wij in een bot conflict dat in de huidige situatie geen oplossingen zal leveren!

Het vergeten overlegmodel
Het is onbegrijpelijk dat de politieke onderhandelaars, terwijl ze aan het bikkelen waren de afgelopen 540 dagen, op geen enkel moment beroep hebben gedaan op een van onze sterkste Belgische uitvindingen: het overlegmodel.
Tijdens de regeringsvorming heeft het hele RIZIV apparaat twee complete rondes van budgetvorming doorlopen, zonder dat er ooit gevraagd werd om zelf een plan op te stellen voor meer efficiëntie van de zorg binnen een zeer enge budgettaire ruimte.
Uiteraard moest de minister het formele, wettelijk uitgestippelde routeplan volgen bij het opstellen van het budget. Maar niets weerhield haar of haar medewerkers ervan om – zeker de laatste drie maanden – alle betrokkenen mee aan het denken te zetten om aanvaardbare oplossingen te vinden om zwaar te besparen in de diverse sectoren.

Betrokkenheid, zelfs bij het snijden in eigen vlees
Een dergelijke betrokkenheid is noodzakelijk, wil men iedereen mee krijgen in de zwaarste besparingsronde ooit. Indien men daarvoor nu (in extremis) nog steeds geen enkele ruimte meer laat, dan stevenen we af op maanden van zinloze en energieverslindende conflicten en dan ligt de uitslag van volgende verkiezing (spijtig genoeg) nu al vast.
Slechts door mensen te betrekken bij de besluitvorming – zelfs bij de meest moeilijke beslissingen en zelfs tegen hun eigen belang – kan men hen motiveren om inspanningen te leveren. Alleen oplossingen die men mee heeft mogen uitwerken – zelfs om in eigen vlees te snijden – kunnen in deze moeilijke tijden aanvaard worden.

360° zicht om 180° te draaien
De voorgestelde besparingen getuigen alleszins niet van een brede en toekomstgerichte visie. Wie wel even stilstaat en om zich heen kijkt – waar men staat en in welke richting men verder moet – komt tot de vaststelling dat een bocht van 180° absoluut noodzakelijk is.
Lineaire en vooral ongelijk verdeelde maatregelen zijn contraproductief in tijden van crisis. Wil je nu raken aan de index, doe het dan voor iedereen en eenvormig; snoei de index zeker niet helemaal voor bepaalde groepen, terwijl anderen half en sommigen helemaal niet moeten inleveren. Op een moment dat je zorgberoepen zou moeten leren samenwerken, is een dergelijke financiële ‘divide ut impera’ absoluut te vermijden.
De botte bijl hanteren heeft ook geen zin en wees vooral eerlijk. Noem verplichte substitutie met het goedkoopste antibioticum dus aub niet ‘automatische VOS’. Het jaagt artsen en apothekers, zij het om verschillende redenen, meteen gezamenlijk in de gordijnen, terwijl een maatregel ten gronde in dat segment wel zinvol is.
Redeneer ook niet te simplistisch dat ziekenhuizen goedkoper zouden leveren aan rustoorden dan apotheken. De vaste kosten in de ziekenhuizen (de B5 financiering) lijkt men even te vergeten, maar zullen nadien bijgepast moeten worden. Op een ogenblik dat de ambulante zorg moet worden klaargestoomd om de schok van de vergrijzing op te vangen, is het sowieso fout een grote hap van de geneesmiddelenvoorziening naar de ziekenhuizen te verschuiven.

Vorige maand schreef ik over het belang van 'trekkingsrechten' en over de nood aan een heldere 'focus op conceptuele belangen'. Die zorgen ervoor dat je niet vergeet waar je heen wil in tijden van crisis (KLIK HIER). Beiden zijn, gezien de plannen van de regering, meer nodig dan ooit!

Een simpel drie-punten programma
Laat ons eens creatief en ‘out of the box’ denken. Eigenlijk heeft de geneesmiddelensector de resterende 915 dagen van deze regeerperiode nood aan drie dingen:
1. ‘prijs efficiëntie’ via autoregulatie in het segment ‘af-brevet’ geneesmiddelen.
2. ‘volume efficiëntie’ via transparantie in het segment ‘op-brevet’ geneesmiddelen.
3. investeren in de toekomst.

Over dat laatste kan men kort zijn: Start snel een denkoefening: hoe kan je kleinschalig, dicht bij de patiënt, de omslag maken naar het ‘chronic care’ model van Wagner? Voorzie vooral – ondanks alles – een beperkt maar effectief budget om de nodige infrastructuur daarvoor op poten te zetten, zoals het medisch-farmaceutisch overleg, gedeelde digitale patiëntendossiers (incl. elektronisch voorschrijven en –communiceren), ondersteuning voor praktijk en coördinatie en vooral ook ‘spiegels’ (de snelle, locale feedback van zinvolle medicatiegebruik-, kwaliteit- en outcome-parameters).

Autoregulatie
In het segment ‘af-brevet’ medicatie moet een gezonde druk op de prijzen gecombineerd worden met een incentive om te kiezen voor ‘zo goedkoop mogelijk voorschrijven en afleveren’. Die doelstelling via een rigide regelgeving afdwingen, lukt niet (cfr. het KIWI fiasco). Prijsconcurrentie en ‘medicatie kiezen’ zijn dynamisch processen, die soepel en snel moeten opgevolgd worden (met maandelijkse wijzigingen onder invloed van fluctuerende prijzen en beschikbaarheid). Onderhandelen over aankoopvoorwaarden kan je ook nooit verbieden.
Gebruik dus liever moderne digitale middelen om snel informatie over de feitelijke situatie op het terrein te verzamelen en te verwerken. Ga bvb. op zoek naar de (gemiddelde) aankoopprijzen (maandelijks) en gebruik deze informatie om, via een afgesproken algoritme, de terugbetalingsbasis vast te leggen (één per cluster). Meet meteen ook de effectieve beschikbaarheid van alle producten op de markt, zodat alle noodzakelijke bijsturingen (bvb. wegens onbeschikbaarheid van ‘de goedkoopste’) meteen mogelijk zijn. Pas deze dynamisch vastgelegde, uniforme terugbetalingsbasis vervolgens (de volgende maand) toe voor alle producten in de cluster. Wil de apotheker een ander, duurder product afleveren, dan betaalt de patiënt niets extra maar mag de apotheker het verschil compenseren door zijn aankoopbeleid. Zo stuurt de markt zichzelf (maar transparant) en betaalt de patiënt en de ziekteverzekering een vast, lagere prijs.
Je verlaat dus het systeem van de ‘prijscontrole vooraf’ en focust als ziekteverzekering op de ‘terugbetaling van de faire marktprijs’.
Is deze benadering haalbaar? Deze losse denkoefening is gebaseerd op inspiratie van enkele collega’s op het forum (waar tegenwoordig nota bene heel volwassen en constructief gedialogeerd wordt!) en verdient minstens een grondige brainstorming met technici en experts.

Individueel verpakte medicatie (IVM)
De huidige terugbetaling ‘per verpakking’ van medicatie in rustoorden maakt de publieke officina ogenschijnlijk duurder dan de ziekenhuisapotheek, waar ‘per tablet’ wordt gerekend. De huidige reglementering doet alles behalve deze parktijk aan te moedigen; in tegendeel: je moet theoretisch elke patiënt bedienen alsof hij nog steeds medicatie uit gewone verpakkingen krijgt!
Maar het individueel verpakken van medicatie is technisch nu goed mogelijk. Alleen zijn de verpakkingen en de terugbetaling totaal niet aangepast. Kan dit beter? Voorziet een administratief eenvoudige procedure om opnieuw ‘bulkverpakkingen’ op de markt te brengen, specifiek bedoeld voor gebruik in IVM robotten (al naar gelang de molecule van 100, 500 of 1.000 tabletten; niet geblisterd). Gebruik hetzelfde mechanisme als hierboven om (dynamisch) een faire terugbetalingbasis te bepalen.
Zorg parallel daaraan snel voor een akkoord over de vergoeding voor de apotheker die dit type verpakking (per week en per patiënt?) maakt of laat maken. Voorzie meteen een vergoeding voor de nodige voortgezette farmaceutische zorg, vermits die niet langer aan de aflevering van een verpakking maar aan de begeleiding van de ‘polymedicatie’ patiënt gebonden is. Wedden dat we goedkoper uitkomen dan een ziekenhuis, zeker wanneer de je verborgen vaste kosten van dit laatste mee in kaart brengt?

Conclusie
Gaan we verder blindweg aan paniekvoetbal doen? Gaan we moord en brand schreeuwen en betogen? Of gaan we snel, creatief en constructief samenwerken aan betere oplossingen?
Ideeën liggen voor het rapen, wanneer je mensen van op het terrein, mensen uit de administratie en overheid in de juiste omstandigheden bij elkaar brengt. Zelfs onder extreme tijdsdruk zullen er betere oplossingen uit de bus komen. De vraag is alleen of de minister dat nog ziet zitten?

Dirk Broeckx – 7 december 2011

Visie en 'roadmap' voor Stratified Medicines

http://www.de7de.be — 21/11/2011

Een visie en ‘roadmap’ voor Stratified Medicines

De ‘Vision and Roadmap: Stratified Medicines in the UK’ is een compacte brochure, die het lezen zeker waard is. Inhoudelijk is het een prima strategisch document, opgesteld in samenwerking met de betrokken stakeholders in het Verenigd Koninkrijk, met een heldere toekomstvisie en nuttige voorstellen voor het vlotter ontwikkelen van ‘stratified medicines’.
Maar ook de vorm is opmerkelijk en kan qua aanpak en structuur makkelijk als voorbeeld dienen om gelijkaardige onderwerpen of projecten overzichtelijk en motiverend op papier te zetten.
Ik ben de trotse eigenaar van een papieren versie. Wie interesse heeft kan op de7de meteen de .pdf downloaden. Een aanrader!
(KLIK VERDER OP DE COVERS VAN DE DOCUMENTEN OM DE RAPPORTEN TE DOWNLOADEN)

Rechtstreekse betrokkenheid
De initiatiefnemer voor het opstellen van deze brochure is de ‘Technology Strategy Board’ (www.innovateuk.org), een organisatie die innovatie in het Verenigd Koninkrijk wil aanmoedigen. De eerste drijfveer is dus vooral economisch en strategisch, namelijk tewerkstelling en industriële innovatie bevorderen. Toch werden ook meteen een aantal partners uit de gezondheidszorg nauw betrokken bij het project. Met de Schotse NHS (National Health Service), NICE (National Institute for Health and Clinical Excellence) en het Department of Health, samen met het Britse platform van kanker- en artritis onderzoek en de farmaceutische bedrijven, stonden meteen de belangrijkste stakeholders mee aan de wieg van een gemeenschappelijke visie en strategie. De patiënten zijn nadrukkelijk aanwezig. Alleen de ziekenhuizen, artsen, apothekers, enz. zijn niet rechtstreeks vertegenwoordigd (maar misschien wel via de NHS, in de meer nationaal georganiseerde gezondheidszorg in de UK).

De geïntegreerde aanpak, van R&D over registratie en terugbetaling tot toepassing in de praktijk en waarbij iedereen mee aan tafel zit, zorgt voor een rechtstreekse betrokkenheid.
Dat is absoluut noodzakelijk om een coherente visie en een succesvolle strategie uit te werken, waarin iedereen zich kan herkennen. Het is meteen de beste manier om voldoende transparantie en vertrouwen (‘trust’) te garanderen.

Visie en actie
Het document heeft een zeer eenvoudige structuur: na een bondige inleiding en situering, stapt men meteen naar de visie (zie hiernaast) in zes duidelijke punten.

Vervolgens worden 9 thema’s behandeld in een strak schema (zie figuur hieronder).

Bovenaan drie blokken: links de belangrijkste karakteristieken van de huidige toestand; rechts de ‘future state’ (de ideale toestand waarheen men wil evolueren); daar tussenin een lijst met ‘obstakels en smeermiddelen’ (barriers & enablers).

Het onderste deel van de pagina bevat links een lijst concrete voorbeelden van reeds bestaande initiatieven; rechts een lijst van voorgestelde nieuwe actiepunten.

Een dergelijke, heldere en overzichtelijke opstelling – samengebald op één blad – zorgt ervoor dat je in één oogopslag alle belangrijke elementen op een rijtje hebt die je nodig hebt om per thema te begrijpen wat er schort en hoe je dit samen wil verbeteren.
Maak voor een project dergelijke schema’s en je vermijdt te verzanden in lijvige projectvoorstellen met veel blabla. Het kan dus ook anders!

Stratified Medicines: opportuniteiten...
‘Stratified Medicines’ (Wie vindt een goede Nederlandse naam? Men spreekt ook vaak van ‘Personalised medicines’) staan op de eerste rij in elk toekomstbeeld van de gezondheidszorg. Door het opsporen van biomarkers kan men actieve medicatie selectiever gebruiken en alleen toedienen aan die patiënten, waarvan men op voorhand heeft getest dat ze goed zullen reageren op de behandeling.

The UK Stratified Medicine Roadmap:
The Nine Themes
1. Incentivising adoption
2. Increasing awareness
3. Patient recruitment – consents and ethics
4. Clinical trials
5. Data – collection, management and use
6. Regulation and standards
7. Intellectual property
8. Bio-banks and biomarkers
9. Increasing the impact of R&D investment

Daardoor wordt het ook mogelijk om moleculen die vroeger onvoldoende scoorden bij het klassieke klinische onderzoek terug uit de schuif te halen: vaak stelt men vast dat ze op kleinere populaties van patiënten (geïdentificeerd aan de hand van biomarkers) toch met succes kunnen worden gebruikt. Die biomarkers zullen – zeker in de toekomst – hoofdzakelijk genetische patronen zijn, maar het hoeft niet steeds hightech te zijn: klassieke biochemische parameters worden vandaag soms ook al gebruikt om de ‘voorgestemdheid’ van patiënten te bepalen.

... en problemen!
Veel potentiëel, maar voorlopig ook nog veel problemen. Om te beginnen zijn ‘stratified medicines’ nog een grote onbekende voor zeer veel mensen in de gezondheidssector (vorige zaterdag was er geen enkele apotheker op de P4F training bij wie een belletje ging rinkelen en ook in de IFB Managementcursus was voor velen een woordje duiding meer dan welkom).

Terugbetaling in Europa
In feite is er nog een tweede waardevol rapport over hetzelfde onderwerp dat ik u niet wil onthouden. In ‘Advancing Access to Personalized Medicine: A Comparative Assessment of European Reimbursement Systems’ overloopt Susan Garfield de verschillende terugbetalings-systemen voor deze geneesmiddelen in Duitsland, Frankrijk, Italië en de UK. Tevens geeft ze een blik in de toekomst met een analyse van toekomstige initiatieven. Dit rapport is dus een waardevolle aanvulling van het dossier over ‘stratified medicines’ dat duidelijk in alle landen aan belang aan het winnen is.

Daarnaast zijn er een reeks structurele problemen, die wachten op een oplossing. Enkele voorbeelden:

• R&D moet breder gaan kijken, namelijk niet alleen actieve geneesmiddelen ontwikkelen, maar ook gepaste biomarkers identificeren en testsystemen ontwikkelen.

• De nodige biologische stalen (incl. biobanken) en toegang tot patiëntendossiers om te onderzoeken wie wel en wie niet gebaat is met een product, ontbreken nog te vaak.

• De resultaten van klinisch- en zeker van farmaco-economisch onderzoek op eenzelfde molecule zonder of met ‘stratificatie’ verschillen steeds grondig. Vaak moet dus alles opnieuw overgedaan worden, wanneer men een geschikte biomarker vindt.

• Het hele onderzoek staat nog in zijn kinderschoenen: standaarden en procedures worden al doende toegevoegd en bijgeschaafd.

• De AMM, HTA en terugbetalingsprocedures voor enerzijds het actieve geneesmiddel en anderzijds de biomarker tests lopen alles behalve parallel en zijn Europees en wereldwijd alles behalve gecoördineerd.

• Vaak zijn de producten afkomstig van verschillende bedrijven, waardoor een coherente terugbetaling tussen test en geneesmiddel niet makkelijk / mogelijk is.

• Patiënten ‘stratifiëren’ gebeurt steeds vaker voor kankergeneesmiddelen en enkele andere pathologieën waar zeer dure producten of behandelingen met zeer veel nevenwerkingen de regel zijn. Maar op termijn is het een benadering die veel breder toegepast zal worden. Sommige toekomstscenario’s voorzien gebruik in de eerstelijn, met tests in het kabinet van de huisarts of in de apotheek.

Waar wachten we op?
Hoe lossen we al die problemen op? De huidige structuren aanpassen of met een frisse kijk en ‘bottom-up’ een nieuwe strategie implementeren? De pragmatische aanpak is allicht een mengeling van beiden.

Als het van de RIZIV administratie afhing, zou de CTG zich best soepel aanpassen aan dergelijke nieuwe fenomenen. Maar stratified medicines vergen nog veel bredere en meer doortastende hervormingen.

De mentaliteit van zowat alle betrokkenen moet zich aanpassen aan de specifieke vereisten van testen en producten: van een beter gecoördineerde registratie, HTA en terugbetaling, over een totaal andere manier van omgaan met patiëntendata, tot de ethische realiteit dat soms de ene groep patiënten heel goed en een andere haast niet geholpen kan worden.

Biocartis haalt kapitaal op midden in de financiële crisis
Biocartis is een Belgisch biotech bedrijf, gespecialiseerd in de ontwikkeling van ‘moleculaire diagnostica’. Dat is precies de technologie die nodig is voor het opsporen van genetische biomarkers. Het jonge bedrijf is er recent in geslaagd om (midden in de financiële crisis!) €71 miljoen vers kapitaal op te halen. Vooral bedrijven zoals Janssen en Philips, die logischerwijze grote interesse hebben in dit domein stopten graag een portie risicokapitaal in het bedrijf. Kijk maar eens naar de reeds bestaande producten en toestellen die al ontwikkeld zijn. Ze staan daar klaar voor de toekomst! (MEER INFO)

Willen we al die mentale knoppen efficiënt en gezamenlijk kunnen omdraaien, is een zeer breed platform nodig. Dat moet zelf een eigen visie en strategie kunnen uitwerken en moet vervolgens ook de wettelijke en financiële middelen krijgen om deze ook effectief uit te voeren.

Het rapport van de UK wijst de weg: het kan!

Dirk Broeckx -- 21 november 2011

Society 3.0 -- Ronald van den Hoff

http://www.de7de.be — 14/11/2011

Geen makkelijk boek, maar uiteindelijk wel een leidraad om te begrijpen waarom de samenleving rondom ons ingrijpend aan het veranderen is. Geschreven vanuit het perspectief van een zelfstandig ondernemer, wordt een coherent nieuw concept uit de doeken gedaan voor een nieuwe vorm van samenleving, politiek, sociaal en economisch.

Van den Hoff legt uit hoe het internet ervoor zorgt dat alle klassieke vormen van organisatie en communicatie gedoemd zijn om te verdwijnen en plaats te maken voor meer zelfregulerende netwerken, waarin individuen meerwaarde creëren voor zichzelf en voor elkaar.

Utopisch? Niet helemaal, want ‘the future is already here; it’s just distributed unevenly’…

Geen evident leesvoer

Ik heb lang getwijfeld of ik dit boek wel zou bespreken. Om te beginnen moest ik me eerst door dik 120 pagina’s worstelen waarin Ronald van den Hoff zijn onmin (om het zacht

uit te drukken) beschrijft over zowat alles wat vandaag in de samenleving aan de hand is, vaak met een rechts, bruin randje. Het gaat daarbij wel degelijk om Nederland (niet België), hoewel veel dingen natuurlijk parallel lopen in ons land. De Quango’s (Quasi Autonome Non-Gouvernementele Organisaties) zijn de grootste boosdoeners: talloze Kamers, Raden en adviesorganen die zich moeien met ons leven.

Ze belasten ons met hun regels en hun geldhonger; ze houden ondernemerschap en creativiteit tegen. En ze zijn uiteindelijk hoofdzakelijk nog daar om zichzelf (nutteloos) in stand te houden. Voilà: daarmee is dat eerste deel samengevat en dat bespaart u 120 pagina’s miserie…

In de volgende hoofdstukken grijpt de auteur ook iets te regelmatig terug naar eigen ervaringen en eigen initiatieven (Mindz.com en Seats2Meet.com), terwijl andere concrete voorbeelden van verandering eerder schaars zijn. De 440 pagina’s zijn lang om lezen, maar wel doorspekt met citaten die getuigen van een rijke bibliografie. Veel filosofie dus, en weinig onmiddellijk bruikbare modellen. Maar ik hield vol en puurde uit het boek toch een resem nuttige concepten.

De kerngedachten

Internet maakt informatie steeds meer transparant. Het laat iedereen toe te participeren en het verandert steeds meer de manier waarop we werken en waarde creëren.

Meerwaarde is niet alleen te meten in geld. Mensen die elkaar helpen om dingen te doen creëren ook meerwaarde, ook al betalen ze elkaar daar niet onmiddellijk voor. Het delen van informatie of kennis creëert ook meerwaarde. Wiki’s en blogs zijn een exponentieel groeiende bron van universeel, transparant beschikbare kennis, waarop anderen weer verder kunnen bouwen. (Het principe van maatschappelijke meerwaarde).

Strakke structuren krijgen het steeds moeilijker om snel genoeg te reageren op veranderingen in hun omgeving. Meerwaarde wordt daarom steeds meer geproduceerd in losse samenwerkingsverbanden, die ad hoc gevormd worden, vaak zonder veel regels. (Het principe van participatie en / of co-creatie).

Dergelijke losse structuren hebben nood aan een duidelijk geformuleerde visie en – ook hier weer – voldoende transparantie, zodat al wie participeert weet waaraan gewerkt wordt en waarheen men wil. Projecten kunnen daardoor ook vlotter en soepel worden bijgestuurd, voor zover ze gedragen blijven vanuit de gezamenlijke visie. (Het principe van een zelfsturende organisatie).

Enkele concrete toepassingen

Bestaande businessmodellen worden ondergraven door die nieuwe principes. Waarom zou je in Antwerpen een fiets kopen, als je er op de hoek van elke straat een kan lenen tegen een fractie van de prijs (en zonder risico op diefstal). Voeg er de transparantie van een app aan toe, waarmee je meteen kan zien waar er in de buurt zo’n fiets op je wacht en je bent vertrokken (Velo Antwerpen).

De klassieke politiek zit op z’n tandvlees (op veel plaatsen in de wereld), de kloof met de burger lijkt steeds groter te worden. Burgers willen directer participeren en kunnen de politiek frisse ideeën aanleveren. Dat lukt makkelijker lokaal en voor gerichte projecten (cfr. het opnieuw invullen van Ground Zero in NY) dan nationaal en met een (te) brede agenda (zoals bij de G1000). Van den Hoff noemt dit ‘wereldburgers’, die met een open kijk op de samenleving via overleg en gedreven door maatschappelijke meerwaarde, willen participeren in besluitvorming.

Ook in het multinationale bedrijfsleven lijkt de strakke top-down structuur op zijn laatste benen te staan. Moderne, dynamische bedrijven hebben vaak zeer ‘platte’ structuren en geven steeds meer autonomie aan hun werknemers. Outsourcing is daar één vorm van. De auteur ziet daarnaast een belangrijke rol weggelegd voor ‘zelfstandige professionals’. Steeds meer consultants en individuele ondernemers ontwikkelen op zelfstandige basis hun

meerwaarde. Ze specialiseren zich en stellen zich ter beschikking van bedrijven of projecten. Netwerken (als werkwoord én als zelfstandig naamwoord) is / zijn voor hen essentieel om kennis te delen, maar ook om werk of projecten te vinden.

Een totaal nieuw wereldbeeld

‘Society 3.0’ beschrijft de opkomst van een ‘netwerk samenleving van wereldmensen’ die hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen en, verbonden door sociale media, op een nieuwe manier waarde creëren. Dat zorgt voor een ‘interdependente economie’, gebaseerd op duurzaamheid, verbondenheid en wederkerigheid. Van den Hoff ziet ook andere vormen van samenwerking en besluitvorming ontstaan.

Hij schetst een beeld van radicale veranderingen op zowat alle maatschappelijke vlakken: arbeid, financiën, democratie, onderwijs, gezondheidszorg en ontwikkelingssamenwerking. Zelfverantwoordelijke wereldburgers en zelfstandige professionals zullen dankzij de internettechnologie die transformaties bewerkstelligen.

Je begint dus best de lectuur op pagina 120 want dan wordt het boek interessant, omdat het schetst hoe het internet en de sociale netwerken ervoor zorgen dat burgers met elkaar kunnen samenwerken in wisselende informele structuren. Ze worden mondiger en participeren in steeds meer processen van marketing (het worden ‘prosumers’), omdat ze beter geïnformeerd zijn en nieuwe mogelijkheden hebben om waardenetwerken te vormen (in plaats van waardeketens). Door een betere communicatie en samenwerking kunnen producten en diensten

1.0, 2.0 en 3.0

Tegenwoordig vliegen die cijfertjes goedkoop in het rond. Van den Hoff ordent ze wel netjes:

‘1.0’ staat voor (internet) toepassingen waarbij informatie ‘gepusht’ wordt naar de gebruiker. Meestal zit men daar nog in ‘top down’ concepten en (klanten)relaties. Waardeketens zijn de norm, want de leverancier verkoopt en de klant koopt, waarbij goederen en diensten worden geruild voor geld.

‘2.0’ staat voor situaties waarbij gebruikers onderling gaan communiceren. De producent staat daarbij – zeker als hij niet oppast – buitenspel. De gebruikers zoeken meerwaarde bij elkaar, door ervaringen en informatie – bij 2.0 in principe steeds gratis – te delen. Zo onstaan ‘communities’ en waardenetwerken.

‘3.0’ staat voor concepten waar producent en gebruikers op gelijke voet samenwerken. Daardoor ontstaan nieuwe businessmodellen en wordt meerwaarde steeds in netwerken gecreëerd, meestal zonder strakke structuren of alleszins in een netwerk dat ‘à géométrie variable’ werkt. Hier ontstaan nieuwe manieren om meerwaarde te vergoeden, zoals microbetalingen, ‘pay-per-use’, ‘dynamic pricing’ en WBA (waardebepaling achteraf: pas na afloop van de dienstverlening wordt de prijs bepaald, overeenkomstig de geleverde meerwaarde). De vergoeding van meerwaarde kan hier ook heel andere vormen aannemen: soms ‘betalen’ we de leverancier door informatie te verstrekken of deze te laten gebruiken (bewust of onbewust, door ons koopgedrag of onze interesses bij het gebruik van het internet in kaart te laten brengen).

steeds meer op maat van persoonlijke voorkeuren worden geleverd.

Hoewel niet echt homogeen, bevat het boek hier meerdere hoofdstukjes waarin al die nieuw mechanismen en concepten helder en goed onderbouwd worden aangebracht.

Mijn frank (euro?) begon te vallen

Naar het einde van het tweede deel van het boek, werd het me toch duidelijk waarom ik het zou bespreken. Ik zag twee redenen:

De ‘drivers’ die van den Hoff beschrijft, zijn eigenlijk precies dezelfde als degene die ik in de ‘Prepare for the Future (P4F)’ trainingen beschrijf. Alleen staat daar ‘patient empowerment’ meer centraal, terwijl hij de pro-activitiet van de burger eerder vanuit het algemener perspectief van ondernemers bekijkt. Maar de kracht van internet (en iets later ook social media) is een gelijkaardige golf van zeer fundamentele veranderingen aan het veroorzaken, ook in de gezondheidssector.
Uiteraard komt de hervorming van de gezondheidssector in het boek nauwelijks aan bod. Maar het belang en de vorm van nieuwe samenwerkingsvormen staan zowel in ‘Society 3.0’ als in P4F zeer centraal.
De manier waarop de P4F trainingen tot stand zijn komen, komt eigenlijk volledig overeen met de nieuwe mechanismen die hij beschrijft: het netwerk van de experts van P4F (die uit pure sympathie en interesse bereid waren mee te werken en extracten van hun diepte-interviews te laten gebruiken tijdens de trainingen); het netwerk met de beroepsverenigingen (die de trainingen helpen aan te bieden en daardoor meerwaarde creëren voor hun leden); het netwerk met de sponsors (Curalia, Febelco en Bank J. Van Breda & C°, die het project ondersteunen omdat ze willen meebouwen aan de toekomst van het beroep); deze blog ‘de7de’, waar ik graag mijn inzichten deel, om daardoor het debat te voeden en te helpen nadenken over de toekomst van de geneesmiddelensector en de farmacie. En tenslotte koos ik er zelf voor om de stap te zetten en ‘zelfstandig professional’ te worden.

Hoewel het boek dus zijn zwakke kanten heeft, bevat het duidelijk een aantal denkpistes die de weg wijzen naar heel wat ontluikende nieuwe structuren en concepten. Zoek er geen kant-en-klare modellen of oplossingen in, maar gebruik het eerder als een mentale leidraad om breder of dieper na te denken over hoe onze samenleving er de volgende jaren uit zou kunnen zien.

Dirk Broeckx – 14 november 2011

Society 3.0 – Ronald van den Hoff
ondertitel: A smart, simple, sustainable & sharing society

www.society30.com -- ISBN 978-90-816935-1-6

Wie een Twitter account heeft, kan in ruil voor een Tweet het boek gratis in pdf downloaden: KLIK HIER

De papieren versie vind je vast op internet (KLIK bvb. HIER).

Prepare for the Future draait op volle toeren

http://www.de7de.be — 11/11/2011

Klik hierboven om de volledige folder, de inschrijvingskaart of de agenda te downloaden.

De nieuwe site www.P4F.be is klaar en u kan daar vanaf nu rechtstreeks elektronisch inschrijven.

De normale prijs voor deelname is € 360 per module.
Dankzij de sponsors (Bank J.Van Breda & C°, Curalia en Febelco) wordt deze deelnameprijs gereduceerd tot € 175 per module voor de leden van beroepsverenigingen.
Voor Febelco-klanten is de bijdrage € 160 per module (alle prijzen excl. btw).

Indien u bovenstaande inschrijvingskaart wil gebruiken (om 'off line' in te schrijven, gebruik aub één kaart per delnemer en verzend de ingevulde kaart met de gele knop op het formulier.
Zo bezorgen we het aan de juiste bestemmeling:

Febelco t.a.v. Caroline Verheyden (indien u Febelco klant bent),
BAF, De Westvlaamse, KAVA, KLAV, KOVAG , etc. (indien u lid bent van een beroepsvereniging of APB lid)
P4F, Teniersplaats 2, 2000 Antwerpen (indien noch Febelco klant, noch lid van een vereniging).

Wat meer uitleg over de inhoud van de modules:

P4F Module : « De Patiënt, internet & e-Health”

• Hoe verandert het gedrag van de consument? Wat gebeurt er in andere sectoren?

• Hoe ziet de patiënt de toegevoegde waarde van de apotheker? En waarom denken we daar zelf anders over?

• “DE” patiënt bestaat niet...! Wat “motiveert” patiënten? Op welke verschillende manieren ervaart zij hun gezondheid en hun behandeling?

• Wat zijn “motivationele strategieën”? Hoe kunnen we dat toepassen voor meer motivatie, betere therapeutische resultaten en meer tevreden patiënten?

• Internet en eHealth zullen het volgende decennium de hele gezondheidssector grondig veranderen.

• Wat gaat er concreet veranderen? Hoe kunnen we daar kansen van maken om te groeien?

• Hoe gaan we om met webshops, internetapotheken, elektronisch voorschrijven, gedeelde patiëntendossiers. En er komen nog veel meer fundamenteel innovatieve tools aan!

• Hoe kunnen we ons mentaal en strategisch voorbereiden op al die veranderingen?

P4F Module: “Samenwerken & Visie Gezondheidszorg”

• Waar zitten de kracht en de zwakke plekken van zelfstandige zorgverstrekkers, ketens en samenwerkingsverbanden.

• Waarom zouden we samenwerken? Wat hebben we te winnen en waar liggen de valkuilen?

• Concrete vormen van samenwerking: binnen één apotheek, aankoopgroeperingen, associaties, “coöperatieve franchises”, ketens. Voorbeelden en lessen uit binnen- en buitenland; van binnen en buiten de sector.

• Vuistregels voor succesvol onderhandelen.

• Omgaan met concurrentie: is het een bedreiging of een motor voor groei en verbetering?

• De organisatie en werking van de gezondheidszorg en de ziekteverzekering zullen het volgende decennium grondig veranderen.

• Doorgedreven farmaceutische zorg; zorgtrajecten; disease management van chronische patiënten; medicatie op maat voor polymedicatie patiënten; gezondheid coaching; telemedicine… Vanwaar komen deze trends en waar leiden ze ons naartoe?

• Van “silo mentaliteit” naar “geïntegreerd gezondheidsteam”. De houding van zorgverstrekkers onderling en tegenover de patiënt zal grondig veranderen.

• Wat verwachten patiënten(organisaties), ziekenfondsen en overheid van zorgverstrekkers in het algemeen en apothekers in het bijzonder.

• Fee for service, forfaitarisering, capitatie, pay for quality, pay for performance… welke vergoedingssystemen bestaan al en welke komen er aan? Een SWOT analyse.

Trekkingsrecht en spiegels

http://www.de7de.be — 7/11/2011

Trekkingsrecht en spiegels om de belangen van overheid en patiënten te dienen

Zorgverstrekkers hebben twee soorten ‘betalende klanten’: de patiënt en de ziekteverzekering. De patiënt heeft vooral belang bij een kwalitatief hoogstaande zorg, waarover hij tevreden is en wil therapeutisch resultaat. Dat omvat zowel objectieve elementen als gevoelsmatige (subjectieve).

De overheid (gemeenschap / ziekteverzekering) heeft dan weer vooral belang bij het maximaal ‘produceren van gezondheid’ met de beschikbare middelen. Hier ligt de focus op het strikt respecteren van het budget. Steeds meer zal die focus moeten verschuiven naar efficiëntie / doelmatigheid: het maximaliseren in de teller (de therapeutische resultaten) en het beheersen van de uitgaven die in de noemer staan.

Zorgverstrekkers kunnen hun meerwaarde – en dus hun vergoeding – maximaliseren door deze belangen optimaal te helpen invullen. Daarin slagen we vandaag niet echt, omdat we in een scheefgegroeid systeem leven. Waar zitten de problemen en waar liggen de mogelijke oplossingen?

Een mogelijk gezond neveneffect van het politieke vacuüm
We leven in bizarre en woelige tijden. De eindeloos aanslepende regeringsvorming geeft de valse indruk van politieke luwte. Zo lang het budget van de ziekteverzekering moet blijven draaien op voorlopige twaalfden, staat een fundamentele aanpak van beleid, budget en uitgaven op een waakvlammetje. Welke storm ons wacht, na deze relatief stille periode, weet niemand.

Dit leidt momenteel tot een soort Godsvrede tussen administratie, ziekenfondsen en zorgverstrekkers, die samen met het aftredend kabinet de stoof warm houden. Iedereen weet inmiddels dat er in 2012 geen geld zal zijn voor groei of veel nieuws. Voor elk nieuw initiatief in een zorgsector zal men zelf, binnen het beperkte budget, middelen moeten vrij maken.

Indien men dit – onder druk van de bizarre politieke toestand – spontaan zou gaan doen, vaart men vanzelf een gezonde koers naar meer efficiëntie in de ziekteverzekering, met meer ‘value for money’.

Focus op conceptuele belangen
In tijden van verandering moet je je algemeen doel helder voor ogen houden. Dat helpt om soepel de beste oplossingen te zoeken, zonder je mentaal vast te pinnen op de concrete of technische uitwerking ervan. Focus eerder op de ‘conceptuele omschrijving van belangen of drijfveren’ van jezelf en van de andere betrokken stakeholders. Wanneer je met die belangen aan de onderhandelingstafel verschijnt is de kans groot dat je ‘out of the box’ betere, creatieve oplossingen bereikt, met meerwaarde voor alle betrokkenen.

Dat wordt sowieso een noodzaak, gezien de enorme uidagingen van de vergrijzing en de bijhorende multidisciplinaire aanpak van chronische zorg (‘disease management’). Om die bocht zonder kleerscheuren te nemen zou de overheid een cultuur moeten invoeren, waarbij de zorgverstrekkers zelf gaan zoeken naar prestaties of vergoedingen die geschrapt kunnen worden, om geld vrij te maken voor andere dingen, die ‘meer gezondheid produceren’.

Een scheefgroeiend systeem
Die houding zijn we vandaag niet gewoon. Tot vóór twee jaar leefden we in een ziekteverzekering waarbij de globale jaarbudgetten (overeenkomstig de wet) werden opgesteld met een fors groeipercentage (4,5%), bovenop de indexering. Vele jaren groeide het budget daardoor exponentieel. De afgelopen jaren ging dat wel wat minder snel. Maar we zijn die groei zo goed gewoon geworden, dat we – nu de groei stilvalt – de indruk hebben dat we achteruit gaan.

Er is een tweede pervers mechanisme: ondanks de aanhoudende budgetgroei was er elk jaar nog altijd onvoldoende geld. Dus kwam de overheid telkens met een waslijst van (al dan niet lineaire) besparingen, die helemaal niet proportioneel gespreid werden over alle zorgsectoren. (De geneesmiddelensector was / is daarbij vaak het grootste en makkelijkste slachtoffer). Die aanpak is alles behalve bevorderlijk om de ‘silo’ mentaliteit te doorbreken: elke zorgsector heeft geleerd voor zijn eigen budgettaire ‘kolom’ te vechten. Samenwerken of middelen delen met andere zorgsectoren, is dan contraproductief.

In alle stilte speelt nog een derde mechanisme: de wet voorziet dat de indexmassa geheel of gedeeltelijk kan worden gebruiken voor het financieren van ‘nieuwe initiatieven’ (de geijkte RIZIV term voor nieuwe prestaties die in de terugbetaling worden opgenomen). Dat gezonde mechanisme maakt innovatie mogelijk, zelfs als er geen extra geld is. Maar sectoren die dit mechanisme gebruikten, werden vaak het slachtoffer van hun eigen efficiëntie. De tandartsen zijn een goed voorbeeld: ze investeerden massaal in preventie en sprongen zuinig om met hun budget. Maar ze konden nooit de vruchten van hun eigen besparingen plukken, want die werden systematisch opgeslokt in de globale rekeningen van het RIZIV, om overschrijdingen in andere sectoren te compenseren.

Trekkingsrechten kunnen in het belang van de overheid werken
Dat pervers effect zit ingebakken in de wet. Een deelbudget voor eens zorgsector geeft immers geen ‘trekkingsrecht’: het deelbudget mag niet overschreden worden, maar wanneer er een overschot is, mag de sector dat aan niets anders (nuttig) besteden. Het gaat terug in de grote pot en dient – dubbel pervers – om overschrijdingen elders te compenseren.

Waarom zou je als zorgverstrekker of farmaceutische industrie in die omstandigheden trachten zuinig te zijn? Waarom zou je een efficiënte, besparende politiek willen ondersteunen, laat staan die zelf voor te stellen? Waarom zou je trachten zorgprestaties te vermijden of dingen te doen, die je omzet op termijn doen dalen? Vandaag bestaat alleen de dreiging van mogelijke besparingen, retributie of ‘claw back’, wanneer het deelbudget wordt overschreden. Er is geen enkele beloning voor je inzet qua preventie, kwaliteit, samenwerking, enz. (En waren dat nu niet precies de belangen van de patiënt...?)

Wil je, als overheid, de zorgverstrekkers aan boord halen om kwaliteit en efficiëntie voorop te stellen (de gecombineerde belangen van patiënten en overheid), dan moet je hen een positieve aansporing geven. De meest eenvoudige manier om kwaliteit en efficiëntie te koppelen aan het wederzijds respecteren van de deelbudget, is een ‘trekkingsrecht’ in te voeren: garandeer een bepaalde totale som voor een jaar aan een sector en zorg ervoor dat deze hen alleszins toekomt, indien de inhoudelijke doelstellingen (kwaliteit en efficiëntie) gerealiseerd worden. Dus ook wanneer ze dat cijfer niet halen uitsluitend op basis van het aantal geleverde klassieke zorgprestaties!

Uiteraard moeten de zorgverstrekkers in een dergelijke opstelling een gelijkaardige garantie geven in de andere richting: hoe dan ook mogen de kosten het deelbudget niet overschrijden, anders moet er gecompenseerd worden of wordt de overschrijding zelfs aanzien als een voorafname op volgend deelbudget.

Een dergelijk systeem heeft vroeger bestaan, o.m. voor de klinische biologie. De zogenaamde ‘algebraïsche verschillen’ waren complexe apothekersrekeningen die op de duur niemand meer begreep en die dus werden afgevoerd. Het systeem werkte verschrikkelijk traag (het duurde drie jaar vooraleer een jaar kon afgerekend worden), het was oeverloos complex en werd ook niet gebruikt om – binnen een fair budget – kwaliteit en efficiëntie te promoten. Het was een zuiver budgettair mechanisme om de rekeningen in evenwicht te houden. Met de moderne, geïnformatiseerde afrekeningen (die stukken korter op de bal spelen) en met positieve doelstellingen moet het wel lukken.

Zorg voor ‘spiegels’, in het belang van de patiënt
Tot slot nog aandacht voor de kwaliteit van de zorg in het belang van de patiënt. Met lede ogen zie ik artsensyndicaten en Ordes een initiatief als www.verbeterjezorg.be aan de schandpaal nagelen. Misschien begrijpelijk, als je ervan overtuigd bent dat de beoordeling van patiënten over zorgverstrekkers alleen dient om ze aan de schandpaal te zetten. In realiteit zijn de meeste beoordelingen zelfs ronduit positief!

Bekijk het ook eens van een andere kant. De kwaliteit van de zorg voor een patiënt bestaat uit een objectieve en een gevoelsmatige component. De eerste is wetenschappelijk meetbaar via structuur-, proces- en resultaatindicatoren. De Nederlandse KNMP heeft daarvan mooie voorbeelden uitgewerkt (KLIK HIERNAAST) voor de geneesmiddelensector.

De subjectieve, gevoelsmatige kwaliteit – zeg maar: de tevredenheid – kan slechts door de patiënt zelf worden beoordeeld. Beide benaderingen van de evaluatie van zorgverstrekkers leveren waardevolle ‘spiegels’ wanneer de individuele resultaten in kaart worden gebracht ten opzicht van deze van de rest van de beroepsgroep.

Initiatieven zoals ‘vebeterjezorg.be’ zou je dus eigenlijk moeten koesteren. Eerder dan ze te veroordelen, zou je aan tafel moeten gaan om te kijken hoe je ze kan gebruiken om eindelijk een ‘spiegel’ te hebben, waarin je kan zien hoe de patiënten je werk ervaren en evalueren. Goede punten krijgen, is daarbij leuk en streelt het ego. Maar het zijn de slechtere ervaringen en de kritische opmerkingen waarvan je het meest kan leren.

Dirk Broeckx – 7 november 2011

Naar een Europese aanpak van de terugbetaling van innovatie?

http://www.de7de.be — 21/10/2011

Lieven Annemans (UGent), Irina Cleemput (KCE), Frank Hulstaert (KCE) en Steven Simoens (KUL) publiceren vandaag in het tijdschrift ‘Frontiers in Pharmaceutical Medicine and Outcomes Research’ een interessant artikel onder de titel ‘Valorising and creating access to innovative medicines in the European Union’.

Het wordt steeds duidelijker dat de huidige manier waarop de terugbetaling (en dus ook de prijs) van geneesmiddelen geregeld is, in zowat alle landen aan een verdere, grondige transformatie toe is. In 27 lidstaten lopen evenveel verschillende procedures om allemaal hetzelfde te doen. Kan dat anders en beter? Annemans e.a. geven een aanzet met een heldere analyse.

Transformeren ja, maar wat met Europa?
Individueel heeft elk land tijdens het afgelopen decennium al een hele weg afgelegd om de procedures beter te structureren. De Transparantierichtlijn van de Europese Unie en de algemene bepalingen van het Verdrag (vrij verkeer en vrije concurrentie) reiken daarvoor het kader aan. In tegenstelling met de toelating op de markt van geneesmiddelen – waarvoor de Unie in het EMA via één procedure gezamenlijk één beslissing neemt en één registratie toekent – blijft de terugbetaling strik nationale materie.

Het wordt steeds duidelijker dat men de eindbeslissing voor terugbetalingsvoorwaarden (en prijs) nationaal wil houden (daarvoor is er trouwens geen mandaat voorzien in het Europese Verdrag), maar dat het voorafgaand onderzoek in de verschillende landen (en in het algemeen de ‘health technology assessment’ of HTA) steeds verder naar elkaar toe zal groeien.

Dat was ook één van de stellingen van Ri De Ridder tijdens de viering van tien jaar CTG (KLIK HIER) en hij verduidelijkte dit nog verder tijdens een interview met Mediplanet TV deze week (BEKIJK VIDEO). Bij het lezen van het artikel van Lieven Annemans (dat alleszins geruime tijd geleden geschreven is), viel me op hoeveel overeenstemmingen er wel zijn met de vijf stellingen die Ri De Ridder poneerde.

Uit de kritische analyse van Lieven Annemans e.a., op basis van een uitgebreid literatuur onderzoek, onthoud ik echter vooral vier thema’s en een zinvolle aanbeveling. Ik citeer hieronder vaak letterlijk, maar zeker niet compleet. Lees de citaten dus ook na binnen de context van het hele artikel (DOWNLOAD ARTIKEL)

1. HTA systemen vergelijken
In het verlengde van de conclusies van de KCE studie over de terugbetalingssystemen van onze omliggende landen (KLIK HIER) constateert men ook hier dat naast grote procedureverschillen er toch ook grote gelijkenissen zijn op vlak van de gehanteerde criteria:
Criteria such as relative effectiveness, cost–effectiveness, budget impact, medical/therapeutic needs, social, and ethical considerations, play a role in these decisions … Innovative treatment, clear effect on relevant clinical outcomes, sizeable QALY benefit and clear cost per QALY case, direct comparison with current practice, transparent modelling with sensitivity analysis, and data relevant to the nation’s patients are also important elements.

Desondanks stelt men soms paradoxale verschillen vast wanneer de eindbeslissing van de terugbetaling genomen wordt: Different applications of HTA may exist even in settings where there are no substantial differences in the health care system or in the organization of HTA.

Eén van de belangrijke redenen hiervoor is het verschil in perspectief waarmee gwerkt wordt: Some agencies apply a societal perspective, while others apply a more restricted health care perspective. De enen nemen bij de farma-economische vergelijking alleen de strikte gezondheidskosten mee (klassiek hoofdzakelijk deze die door de ziekteverzekering zelf terugbetaald worden), terwijl anderen ook de overige sociale kosten (of baten) meenemen, zoals werkverlet of andere sociale uitkeringen.

Men kent ook goed de zwakke plekken: lack of transparency, accountability and stakeholder involvement is often cited as a common flaw of current systems.

Internationaal bestaan er al enkele overlegorganen waar de diverse instituten en autoriteiten bekijken en vergelijken hoe ze hun werk beter kunnen op elkaar afstemmen: The creation of the European Network forHealth Technology Assessment (EUnetHTA) has made a significant contribution to the coordination of HTA in the EU. Steps toward defining some standards at the international level have been taken by the International Network of Agencies for Health Technology Assessment (INAHTA) and previous European Projects (EUR-ASSESS, ECHTA/ECAHI).

2. Dealing with uncertainty
Elke beoordeling – en zeker elke beslissing over prijs en terugbetaling – is steeds gebaseerd op een schatting wat de kosten in de toekomst zullen zijn. Hoeveel patiënten zijn er in realiteit? Zullen artsen effectief het geneesmiddel voorschrijven volgens de vastgelegde regels? Zal het nieuwe geneesmiddel traag of snel in de pen kruipen?

Die onzekerheden moeten ingedekt worden en overschrijdingen van de uitgaven moeten desgevallend gecorrigeerd worden, wil men de terugbetaling aanvaarden: A crucial element in value for money assessment is how to deal with uncertainty surrounding effectiveness, costs, and budgetary impact of medicines. A possible way to deal with this uncertainty is the application of risk sharing agreements, or more broadly “performance-based agreements”.
Performance-based agreements could be defined as formal agreements between a healthcare payer and a manufacturer where the price level and/or revenue received is related to the (future) performance of the product in order to remain within predefined limits in terms of cost–effectiveness.

Maar dan stuit men meestal op het probleem dat de kosten wel behoorlijk opgevolgd en in kaart gebracht kunnen worden, maar dat de therapeutische resultaten meten niet eenvoudig is: The crucial requirement for performance-based agreements to be effective is that it has to be possible to measure performance and to make reasonably good assessments of the value in “real life.”

Relative simple “No Cure, no pay” and “Money Back Guarantee”-schemes have been established.
In het Verenigd Koninkrijk gaat NICE inmiddels nog een stap verder met het “Risk Sharing Scheme for Multiple Sclerosis” (= price adjustment to ensure an agreed threshold value for the cost– effectiveness ratio). Hoewel er kritiek op is, geeft het wel een nieuw en zeer verstandig perspectief: men spreekt een “value for money” niveau af, zodat de prijs flexibel wordt en afgestemd op de geleverde resultaten.

‘Risk sharing’ overeenkomsten zullen steeds vaker afgesloten moeten worden. De contracten die de minister (via het RIZIV) volgens artikel 81 kan afsluiten laten dit ook toe. Maar de argwaan blijft bij veel bedrijven zeer groot. Bedrijven en ziekenfondsen zien elkaar nog steeds in de eerste plaats als vijanden, die ‘op elkaars geld uit zijn’. Een belangrijk element – dat echter niet uit de studie van Annemans naar voor komt – is dan ook de noodzaak om dringend te gaan werken aan een klimaat van wederzijds vertrouwen.

Andermaal duikt ‘de ijsberg’ weer op: ons gedrag wordt maar voor 20% rationeel bepaald; 80% ervan hangt af van emoties, percepties, opvoeding en conditionering. Rationeel kan alles heel logisch en correct voorgerekend worden, wanneer we emotioneel, cultureel en door jarenlang “het anders te hebben gedaan” en “anders te hebben beleefd”, blijft men geblokkeerd en wil men niet vooruit.

Annemans wijst er wel op dat – hoewel op het eerste gezicht een beetje paradoxaal – verstandige mensen “performace based” overeenkomsten juist als een incentive kunnen zien om te gaan samenwerken: Performance-based agreements are in the interest of the industry, since companies can benefit from new information becoming available on non-clinical positive attributes, such as compliance, impact on quality of life, comfort for health workers, and potential cost–savings. Moreover, predictability of a “fair” list price, reflecting the true value of the product, can be an incentive to further invest in innovative research.
Additionally, performance-based agreements can be a valuable asset to Compassionate Use and Medical Need Programs to provide access to promising innovative pharmaceutical therapies in domains where an unmet medical need is identified, without compromising the delicate equilibrium between cost and effectiveness, while at the same time enhancing transparency in decision making.

Daarbij moet men wel dringend beginnen in te zien dat de waarde van gegevens over gebruik en resultaten van geneesmiddelen heel snel eigenlijk waardevoller gaan worden dan het (materiële) product zelf!

En in elk geval is er veel meer creativiteit, onderling vertrouwen en samenwerking nodig tussen partijen die vandaag heel ver van elkaar staan om evenwichtige akkoorden af te sluiten over de terugbetaling. Daarbij zal het – zoals Ri De Ridder ook aangaf – niet meer alleen over de terugbetaling van (verpakkingen van) geneesmiddelen gaan, maar – veel breder – over het geheel van de behandeling en over het registreren, verzamelen en verwerken van gegevens die vandaag in het beste geval in papieren patiëntendossiers neergeschreven en achter slot en grendel weggeborgen worden.

3. Access & solidariteit
In het huidige, versnipperde systeem van HTA en terugbetaling, is het logisch dat bedrijven kiezen voor de weg van de minste weerstand en er de voorkeur aan geven voorrang te geven aan landen waar ze een hoge prijs en goede voorwaarden kunnen bedingen. Dat leidt tot ongelijkheid voor de patiënt in de toegang tot innoverende geneesmiddelen. Een meer gecoördineerde aanpak zou deze keuzes waar een bedrijf nu vaak voor staat overbodig kunnen maken. Indien men minstens de HTA internationaal beter zou coördineren of zelfs gezamenlijk zou doen (het betreft dus de evaluatie van het dossier, niet de eindbeslissing over de terugbetaling), zouden producten allicht ook sneller en overal tegelijk op de markt kunnen komen.

Politiek willen de meeste lidstaten de eindbeslissing over de terugbetaling nationale materie houden. De reden daarvoor is ook dan men ervan uitgaat dat er prijsverschillen zullen blijven. Dat lijkt logisch, wanneer men rekening houdt met de koopkracht in een land om de prijs te bepalen. Dat kan afhangen van de budgettaire mogelijkheden van de ziekteverzekering, evenzeer als van de koopkracht van de patiënt en de mate waarin hij het remgeld / co-payment kan betalen. En sowieso wordt het remgeld – als er al een is – in elk land verschillend berekend.

In het artikel wordt gespeeld met de idee om de prijs af te stemmen op het GDP van het land. Maar men realiseert zich meteen dat het vrij verkeer van goederen en de regels van vrije prijsconcurrentie dat niet eenvoudig maken. In elk geval pleit men ervoor om producten met een “lokale prijs” te kunnen beperken tot gebruik door de “lokale patiënten”.

4. Weesgeneesmiddelen en Personalised Medicines
In twee kortere hoofdstukken gaat men nog wat dieper in op de specifieke situatie van weesgeneesmiddelen en personalised medicines.

Het is evident dat weesgeneesmiddelen de eerste zullen zijn waarbij een pan-europese aanpak zal tot stand komen. België trekt de kar al van een gezamenlijke HTA – voor de landen die willen samenwerken – en een verregaande coördinatie bij het verzamelen van gegevens en zelfs voor het onderhandelen van risk-sharing of performace-based overeenkomsten komt er ook zeker aan.

Dit werd ook recent door Ri De Ridder bevestigd. En wie zich goed herinnert schreef ik hierover in januari 2010 al een bijdrage (“Wijzen Weesgeneesmiddelen ons de weg”).

Personalised medicines hebben eveneens nood aan meer coördinatie, maar dan vooral tussen de procedures van evaluatie en terugbetaling van het geneesmiddel enerzijds en anderzijds van de (al dan niet genetische) biomarkertest (die toelaat te weten of het geneesmiddel kan/zal werken bij de betrokken patiënt).

En een zinvolle aanbeveling
Hoe kan een nieuwe, meer Europese aanpak er dan wel uit zien?
In een schema wordt getoond wat er kan veranderen en tot wat dit kan leiden:

A pan-European, coordinated or even integrated assessment of both relative effectiveness and medical need (including general ethical and social considerations) should be envisaged in order to feed part of the data needed for the local decisions in an efficient way.
According to this scheme, similar outcomes of relative effectiveness assessments will nevertheless allow different Member States to come to different reimbursement decisions based on either differences in value judgment or budgetary evaluations, or on any other reason for that matter, such as differences in the objectives and priorities of the different national health care systems.

Dirk Broeckx – 21 oktober 2011

The Next Evolution of Marketing -- Bob Gilbreath

http://www.de7de.be — 14/10/2011

‘The Next Evolution of Marketing’
Bob Gilbreath
(‘Marketing with Meaning’)

Wat hebben mijn “ezelsoren systeem” en “een BH voor vrouwen met borstamputatie” gemeen? Beiden bieden ze inzicht in wat “The Next Evolution of Marketing” van Bob Gailbreath precies te bieden heeft.

“Connect with your customers by marketing with meaning” is de ondertitel. Dat was wat me aantrok om dit boek uit een breed aanbod van managementboeken te plukken. Consumenten/patiënten vallen al lang niet meer voor de klassieke “push” marketing, die focust op product en reclame. Ze zoeken diensten en producten die meer bieden dan zichtbare, tastbare, meetbare eigenschappen. Ze kiezen voor de dingen die – diep onder de waterlijn van hun rationele geest – een heel persoonlijk en concrete meerwaarde bieden.

Leer kijken door een multifocale bril
Leer je product of dienst te bekijken door de “multifocale bril” van “marketing with meaning”. Dat wordt ook dringend en noodzakelijk voor wie werkt in de gezondheidszorg. Een geneesmiddel en de informatie / raadgeving die je de patiënt aanbiedt moeten uiteraard naar werking, inhoud en vorm kwalitatief onberispelijk zijn.

Maar al te vaak vergeten we dat de beleving van de patiënt van zijn ziekte en behandeling veel diepere wortels heeft. De patiënt is veel meer dan ‘een fysiologisch en farmacokinetisch model, waaraan je een actieve molecule toedient met het oog op een wetenschappelijk bewezen therapeutisch resultaat’.

(De IFB Managementcursus startte deze en vorige week andermaal in Latem en Namen. De eerste oefening was, zoals elk jaar: ‘Geeft de definitie van het geneesmiddel’. Zowat iedereen gaf een zeer productgerichte definitie, een beetje zoals hierboven. De mens en de patiënt, waar het eigenlijk om draait, moest je met het vergrootglas gaan zoeken. Het wordt weer een uitdagend cursusjaar!)

De dubbele bodem van de geest
De patiënt is veel meer dan een rationeel, verstandig wezen. Uiteraard is er behoefte aan wetenschappelijk correcte en begrijpelijk gebrachte informatie. Maar elke patiënt is ook een mens met persoonlijke (irrationele) percepties en (soms onverwacht sterke) emoties, die voortkomen uit zijn eigen ervaringen, opvoeding, cultuur...

Wat we denken over – en vooral wat we doen met – medicatie wordt véél meer gestuurd door die laatste dingen, dan door de objectieve, wetenschappelijke en rationele aspecten van de behandeling.

Om die dubbele bodem te begrijpen heb je inzicht nodig in de mechanismen die spelen in het hoofd van je klant en in de technieken om die meerwaarde te ontwikkelen. In dit boek loodst Gilbreath je daar doorheen aan de hand van een rijke reeks voorbeelden en verhalen. Het enige nadeel voor de farmaceuten onder ons? Hij komt uit de P&G stal en sleutelde tijdens zijn marketingcarrière vaak aan aan... waspoeder (Tide en c°). Maar hij plaatst die ervaring wel in een veel bredere context en voegt er een gevarieerd pallet van verhalen uit andere sectoren aan toe. Met een beetje moeite kan je de “lessons learned” dus zelf verder vertalen naar de gezondheidszorg of de geneesmiddelensector.

Solution
Om een echt succesvol product te maken, moet je eigenlijk niet twee maar drie niveaus van voldoening bereiken: solution, connection, achievement. (Ik projecteer ze meteen op het geneesmiddel en op farmaceutische zorg).

Solution: Een geneesmiddel moet doen waarvoor het gemaakt is, namelijk werkzaam, veilig en efficiënt zijn. Het moet een oplossing bieden voor het medische probleem van de patiënt. Dat is evident. Op dit niveau zijn we in de farma sector sterk en hard bezig. De industrie investeert massaal in R&D, klinisch onderzoek, enz. Elke medisch departement werkt zich uit de naad om perfecte en volledige bijsluiters te produceren. Elke apotheker werkt hard om het juiste geneesmiddel bij de juiste patiënt te krijgen, met de juiste raadgeving en met zo weinig mogelijk “geneesmiddelengebonden problemen”.
Vaak denken we dat daarmee de patiënt goed bediend is. Maar er is dus méér:

Connection
Je kan ook doorgroeien naar het tweede niveau en een toegevoegde waarde bieden door een positieve beleving en ervaring. Je raakt (connecteert) je klant daarmee op een veel dieper niveau.

Wat doen we bij het ontwikkelen of afleveren van een geneesmiddel om de patiënt een goed gevoel te geven bij zijn behandeling? Dat begint bij de galenische vorm en de verpakking van het product en gaat verder bij de vriendelijkheid en hulpvaardigheid van de zorgverstrekkers.

Maar zet dan nog eens een stap verder: wanneer je je helemaal inleeft in de plaats van de patiënt en kritisch kijkt naar wat je hem op dit vlak biedt, vindt je al snel oplossingen die nog een pak gebruiksvriendelijker zijn en die de patiënt dus waarlijk centraal zetten. Vraag aan patiënten wat hun beste en hun slechtste ervaring was en luister goed naar hun verhaal. Je zal meteen begrijpen op welk niveau ‘connection’ zit. En dat is dus iets anders dan waar we meestal mee bezig zijn.

(Ik schrijf na een slechte ervaring op dit vlak, op bezoek in een ziekenhuis; de patiënt is (medisch gezien) prima geopereerd; maar de omkadering en de “beleving” is ronduit schabouwelijk: “good solution; lousy connection...”. Gelukkig loopt er één verpleger rond, die het wél gesnapt heeft. Maar de rest van het ziekenhuis en vooral de directie, zou dit boek eens mogen lezen!)

Achievement
De allerbeste producten of diensten gaan nog een grote stap verder. Ze hebben een diepgaande impact op het leven van de gebruiker, waardoor ze beide vorige niveaus ver overstijgen. Ze kunnen letterlijk het leven van de gebruiker veranderen omdat ze een veel bredere en diepere toegevoegde waarde bieden. Dat kan gebeuren omdat een geneesmiddel de patiënt de mogelijkheid geeft opnieuw voluit te leven (waarbij dat ook als dusdanig ervaren wordt), maar ook omdat naast het product of de dienst aanvullende of zelfs totaal andere dingen worden aangeboden, die ervoor zorgen dat de gebruiker zelf de regie van zijn behandeling in handen kan nemen.

Hier werkt men ook aan de diepere motivatie, die ervoor zorgen dat patiënten echt trouw zijn aan hun behandeling of aan ‘hun merk’ (= jouw merk!) en dat ze er zelfs wandelende ambassadeurs van worden!

‘Patient empowerment’ is nooit ver weg voor wie tot dit niveau geraakt.

De ezelsoren
Bob Gilbreath gaat in dit boek diametraal in tegen de klassieke, op cijfers en enquêtes gebaseerde, product-en-reclame gerichte marketingaanpak. Hij schrijft vlot, goed gestructureerd, met zorg en orde. Toch bekroop me halverwege het gevoel dat ‘marketing with meaning’ eigenlijk niet geordend en rationeel kan beschreven worden. Tot mijn oog viel op mijn ezelsoren.

(Trouwe lezers van de boekbesprekingen op de7de weten inmiddels dat ik een ezelsoortje plooi bij elke pagina waar ik een waardevol idee zie. Zo kan ik die nadien snel terug oppikken of op een rijtje zetten.)

Wanneer ik de ezelsoren van dit boek terug overliep, vielen plots alle stukken van de puzzel op hun plaats. Stap voor stap geeft de auteur je de nodige inzichten en tools. Je leert niet alleen goede voorbeelden van “marketing with meaning” herkennen en begrijpen. Wie zelf aan de slag wil gaan, krijgt ook heel concrete tips en hulpmiddelen.

De BH voor vrouwen met borstamputatie
Toevallig hoorde ik vanochtend op Radio 1 een verhaal dat perfect als voorbeeld van “marketing with meaning” kan dienen. Het ging als volgt:

Een jonge vrouw vertelt dat ze enkele jaren geleden een borst moest laten amputeren. Na haar revalidatie ging ze op zoek naar een BH die ze kon dragen. Die moest passen bij haar prothese, maar ze wilde ook een sexy model, omdat ze zich opnieuw helemaal vrouw wilde voelen. Ze vond alleen geschikte BH’s bij bandagisten, maar moest dan wel eerst voorbij het incontinentiemateriaal, de krukken en de rolstoelen. En daar vond ze alleen ‘modellen voor oudere dames’. Dus alles behalve iets met sexappeal.

Ze contacteerde een gekende fabrikante van vrouwelijke lingerie. Die zag de uitdaging wel zitten en samen gingen ze aan de slag.

Beluister dit interview en alle elementen van “marketing with meaning” springen zo in het oog. Het eindresultaat is een heuse BH lijn geworden, die in productie is gegaan. De BH’s geven vrouwen met borstamputatie niet alleen steun waar het fysisch nodig is. Ze draaien hun traumatische ervaring ook om tot een leuke belevenis, die de vrouwen hun waardigheid, vrouwelijkheid en een stukje “joie de vivre” teruggeeft. En de jongedame is nu de eerste ambassadrice voor de BH fabrikant. Het was zij – niet de fabrikant – die het product op de radio kwam presenteren.

Conclusie: een boek dat – hoewel helemaal niet op het lijf geschreven van de doordeweekse geneesmiddelen-marketeer of apotheker – het lezen waard is. Ga ermee aan de slag en je kan patiënten bieden wat ze in feite zoeken: gezondheid, in de breedste zin van het woord.

Dirk Broeckx – 14 oktober 2011

'The Next Evolution of Marketing' -- Bob Gilbreath
© 2010 Bridge Worldwide
ISBN 978-0-07-162536-4

Het radiointerview waarvan sprake in deze boekbespreking vind je door HIER TE KLIKKEN

en vervolgens onder de rubriek "Audio"

te klikken op

"reportage over de borstprothesebeha"

10 jaar CTG

http://www.de7de.be — 11/10/2011

10 Jaar CTG, feestelijk en interessant gevierd

Op 11 oktober vierde de CTG zijn 10de verjaardag. De afwezigen hadden ongelijk! Het RIZIV bracht de hele farmaceutische gemeenschap bijeen voor een zeer verzorgde viering (in het Diamantgebouw) en serveerde daarenboven een reeks interessante visies op de toekomst van de CTG en de terugbetaling van geneesmiddelen, afgewisseld met twee uitgebreide panels van leidinggevende experts van alle betrokken stakeholders.
Een greep uit de punten die we (snel noterend!) sprokkelden...

Francis Arickx (Secretaris CTG)
Een humoristisch overzicht van de realisaties van de eerste tien jaar. De slides met cijfers en grafieken kunnen gedownload worden van de RIZIV site:

http://www.inami.fgov.be/information/nl/studies/study-20111011/index.htm

Bruno Flamion (Voorzitter CTG)
Men moet begrijpen dat er een verschil is tussen “Therapeutische waarde” en “het belang in de medische praktijk , de kosten en de budgetimpact”.
De impact van externe experts zou kunnen vergroten om het HTA aspect te versterken.
Het nut van farmaco-economische studies wordt in vraag gesteld, vooral wegens te weinig betrouwbare data en te weinig respect voor de aanbevelingen uit deze studies in de dagelijkse praktijk. In plaats van dergelijke “predictieve” analyses, zou men beter een snellere herziening voorzien op basis van de effectieve uitgaven.
Hoe gaan we “Live licencing” opvangen in de terugbetaling.
Persoonlijk voorstel: de toekomst voorbereiden via meer specifieke werkgroepen om de criteria en procedures sneller en beter te actualiseren (dialoog met alle betrokkenen, dus ook de bedrijven)?

Raf Mertens (Directeur KCE)
(Brengt de "highlights" van het KCE Rapport 147c)
Het fundamenteel basisprincipe van de terugbetaling is “verantwoording afleggen voor de redelijkheid van de terugbetalingbeslissing”. Dat vertaalt zich concreet in transparantie, relevante van criteria, herzienbaarheid van procedures en criteria en toepasbaarheid.
Drie stappen (die vaak teveel in elkaar vloeien):
Assessement í Appraisal í Decision
Assessment = beschrijvend, inclusief de onzekerheden (= kan breder zijn dan wat in het dossier van het bedrijf zit)
Apparaisal = beoordeling, waarbij ook andere elementen meegenomen worden (cfr. belang in de medische praktijk , kosten en budgetimpact)
Decision = voorstel van de CTG (= die beoordeeld binnen het perspectief van de gezondheidssector) én eindbeslissing van de minister (= die nog breder kan rekening houden met politieke overwegingen).
Er zijn eigenlijk vijf (aparte?) stappen bij de beslissing, die in de KCE studie worden besproken. Tevens worden daarin twee modellen vergeleken: “deliberatie” model (= CTG: experten en stakeholders beoordelen samen) en het “assessment” model (= zo werkt KCE: experten beoordelen en consulteren alleen de stakeholders).
Hoe kunnen we de patiënt beter en effectief betrekken in het hele proces?

Panel discussie (met diverse leden van de CTG)
(over de punten die tot nu toe werden voorgesteld)

Degaute (ULB): we moeten een lijst aanleggen van externe experts (zeker voor complexere producten en dossiers). En de criteria bij de beoordeling moeten beter en sneller kunnen bijgestuurd worden. Art.81 contracten zijn frustrerend, want de CTG weet niet wat er in deze onderhandelingen gezegd en beslist wordt.

Hueting (Kartel): Invloed van buitenaf: ja, maar wel beter gestructureerd en meer transparant. Hoofdstuk IV is een mastodont geworden met vaak criteria die zo verfijnd en complex zijn dat je ze in de praktijk niet kan toepassen. Dat is ook een reden om zich te onthouden bij de stemming. Het wordt ook soms een tactiek om te kijken hoe men, via een stemming, kan komen tot art. 81, waarbij men een contract kan onderhandelen met het bedrijf. Spijtig genoeg leiden deze daarenboven vaak tot nog complexere regels in HfdstIV.

Even-Adin (Erasme): Men onthoudt zich soms uit “lafheid” en soms omdat men het gewoon niet eens is, noch met het voorstel, noch met een negatief oordeel. Voorschrijvers moeten geresponsabiliseed worden, maar dat mag ook geen blinde toepassing zijn van (te complexe) regels, zoals in Hfdst.IV.

Babylon (APB): Er is vandaag alleszins een tekort aan expertise binnen de CTG structuur en dat maakt het vaak moeilijk om “ja” of “neen” te stemmen. Dus graag een meer open en tegensprekelijk debat. De reglementering is veel te complex en informatisering op zich zal geen oplossing zijn. Er is een tekort aan vertrouwen in de zorgverstrekkers.
Bronckaers (LLM): Externe experts zouden steeds in groep moeten ondervraagd worden om “de waarheid” via een dergelijke confrontatie beter te benaderen. Hoofdstuk IV zou in de toekomst (via elektronische weg) een middel moeten worden om de indicaties / redenen van het gebruik in kaart te brengen, hier profielen van te maken en op basis daarvan bij te sturen.

Kupperberg (raadgever van de minister Soc.Zaken): Hoe kunnen we (al dan niet) rekening houden met evidentie over indicaties die echter geen deel uitmaken van het (Europese) registratiedossier? Ik luister naar wat iedereen zegt tijdens de procedure omdat ik nadien raad moet geven aan de minister, die beslist. Zeker in e context van art.81 contracten zouden de bedrijven coherenter moeten zijn tussen wat ze beweren in de CTG en vervolgens zeggen tijdens de onderhandelingen.

Montoisy (FOD Budget): de invoering van de contracten (art.81) was al lang gevraagd door Budget en Financiën, omdat er interessante compromissen mogelijk zijn, om terugbetaling van innovatie en budgetcontrole te kunnen combineren. De huidige van het artikel scope is echter beperkt; deze uitbreiden heeft echter ook een kostprijs, want het is administratief zeer arbeidsintensief.

Christophe Roeland (Europese Commissie, DG Enterprise & Industry)
(NB: De farmaceutische reglementering is “verhuisd” naar DG Sanco, maar gezien het belang voor de vrije concurrentie blijft “prijs & terugbetaling” ook onder de hoede van DG Enterpise)

Prijs en terugbetaling zijn en blijven nationale materie, hoewel alle landen met dezelfde problemen geconfronteerd worden. En er zijn steeds meer spill-over effecten, zoals externe referentieterugbetaling (met verschillende prijzen nationaal en internationaal), parallelhandel, productlancering strategieën van bedrijven, enz.

De EU eist alleen transparantie van de procedures (wegens de impact op het vrije verkeer van goederen).
De Commissie probeert wel een holistische visie te ontwikkelen op het hele proces van ontwikkeling en op de markt brengen van (innoverende) geneesmiddelen. Research en registratie zijn wél Europees geregeld. Maar terugbetaling is dat niet, terwijl het toch een (steeds grotere) impact heeft op de (verschillende) toegankelijkheid van medicatie in de verschillende landen.

Daarom is er, ondanks het gebrek aan echt mandaat, wel overleg op hoog niveau, in het Pharmaceutical Forum (2005-2008) met alle stakeholders. Meer samenwerking tussen de stakeholders begint hierdoor op gang te komen, maar - midden in de economische crisis - is het Forum afgelopen. De Commissie probeert nu een vijftal specifieke projecten te starten in werkgroepen over onderwerpen die voortkomen uit het Forum:

1. “Coordinated access to orphan medicinal products”: coördinatie van markttoegang voor weesgeneesmiddelen (België heeft hier samen met de Commissie de leiding genomen van het initiatief).
2. “Capacity building on contractual agreements” (cfr. Art.81 in België) í uitwisseling van ervaringen tussen lidstaten.
3. “Market access for Biosimilars”
4. “Facilitating supply in small markets”: de bevoorrading van kleinere markten bevorderen
5. “Promoting Good Governance for non-prescription medicines”: zorgen voor meet coherentie rond niet-voorschriftplichtige geneesmiddelen.

Daarnaast wordt ondersteuning gegeven rond:
o Samenwerking op vlak van HTA en methodologieën.
o De concurrentie bij af-brevet producten.
o De Transparantierichtlijn moet (na 20 jaar) herzien worden.
o “Counsil Conclusions and recommendations on Innovation and Solidarity” (een Belgisch initiatief tijdens het voorzitterschap in 2010).

Hoewel de terugbetalingssystemen dus duidelijk nationale materie blijven, zijn er toch een aantal initiatieven die de onderlinge samenwerking ondersteunen. Met dank aan België en het RIZIV die op Europees vlak steeds hard hebben (mee)gewerkt aan het onderlinge overleg tussen de lidstaten.

De Ridder (RIZIV)
Na een beeldrijke analyse poneert hij vijf stellingen voor de toekomst.

Meer externe expertise (mogelijk aanstelling van een externe rapporteur, die parallel werkt met de interne experts)
HfdstIV vereenvoudigen en heroriënteren naar het registeren van klinische gegevens rond het gebruik, die nadien (globaal) geëvalueerd kunnen worden.

Maar...

Het vertrouwen tussen alle partijen moet vergroten.

De transparantie kan nog steeds beter: kan de CTG een aanspreekpunt hebben?
Iedereen is verantwoordelijk voor zijn communicatie (cfr. Vroegtijdige aankondigingen, die verwachtingen creëren die niet (meteen) kunnen ingelost worden).

Onzekerheden en onverwachte effecten blijven bestaan

Van “terugbetalen van een product” naar “wat is de kost van de behandeling” (en wat willen we daarvan terugbetalen) í een rol voor “behandelcentra”, die het geheel van de behandeling beheren en ook budgetmatig mee verantwoordelijkheid dragen.

Snellere toegang: graag, maar het is op zich niet voldoende als antwoord.

De Europese dimensie:
o kunnen we beschikken over alle gegevens van het EMA registratiedossier,?
o één aanpak, afgesproken en afgesloten tussen een groep landen?

Vijf stellingen:
1. From “packages and prices” to “treatments and cost”
2. Chapt IV from “autorisation” to “registration” (clinical data in use)
3. From “autorised indications” to “reimbursed indications” (even when not autorised, but with evidence).
4. CTG = an active communicator?
5. Europe first (in de eerste plaats meer samenwerken)

Panel (met reacties op deze vijf stellingen)

Jo De Cock (RIZIV): Stelling 2: Informatisering op zich is inderdaad geen oplossing, maar kan wel aanleiding geven tot het registreren van meer gegevens (cfr. Anti-TNF bij reumatologen). Dat kan de toegang versnellen, maar ook de onzekerheid vergroten. Maar mits goed delen en evalueren van deze gegevens tussen de betrokken stakeholders kan men deze onzekerheden wel beter beheren.
Stelling 4: De CTG kan uiteraard foute communicatie corrigeren, zeker over het “waarom” van (niet)terugbetaling. Tien jaar geleden werd niets gecommuniceerd; nu is er al zeer veel openheid en het kan nog beter. Cfr. de komende studie van de Koning Boudewijnstichting om patiënten/burgers nog nauwer te betrekken bij deze beslissingen.

Xavier De Cuyper (FAGG): Stelling 3 (toch “off label” gebruik toelaten/terugbetalen) moet voorzichtig benaderd worden. Men moet sowieso voldoende wetenschappelijke evidentie hebben, vooraleer men producten bij patiënten gaat gebruiken (cfr. Het geval Mediator in Frankrijk). Er moeten dus steeds procedures bestaan en ze moeten gerespecteerd worden. En men mag iet te kort door de bocht gaan.

Bruno Flammion (Voorzitter CGT): Stelling 3: In bepaalde combinatietherapieën hebben we wel degelijk behoefte gehad aan de mogelijkheid buiten de strikt geregsitreerde indicaties te gaan. Het franse systeem (ATU) met tijdelijke toelatingen kan misschien als voorbeeld dienen.
Stelling 4: na het “stabiliseren” van de CTG procedures in de eerste tien jaar van zijn bestaan, moeten we nu inderdaad nog meer communiceren en patiënten betrekken (naar het voorbeeld van NICE of Frankrijk, waar men opendeurdagen en fora organiseert om iedereen te betrekken bij de werking van de terugbetaling).

Johan Kipps (Zorginstellingen): CTG heeft zeer goed werk geleverd en heeft ook veel reacties losgeweekt. Stelling 1 heeft zeker zin wanneer men de terugbetaling op basis van EBM, combineert met het zoeken naar wat reële toegevoegde waarde heeft en met nieuwe, complexere maar ook meer doelmatige medicatie. Maar ook (cfr. Personalised medicines) met complexe combinaties tussen diagnose en behandeling.
Rond stelling 3: zeker in combinatie met de gegevensinzameling (cfr. stelling 2) moeten we zeker deze mogelijkheid met de nodige voorzichtigheid openen.
Stelling 5 heeft zeker zin rond kennis, maar er is ook een economisch aspect. Toelaten dat men goedkoper kan inkopen in het buitenland is een andere benadering van de Europese dimensie die zinvol is.

Van Hul (LOZ): de terugbetaling van een pathologie zit nu vaak op verschillende niveaus en niet overal heeft men dezelfde benadering van het regelen van terugbetaling en kostenbeheersing. Een aanpak “per behandeling” zou een meer globale benadering toelaten, mits de burger er ook meer bij betrokken wordt: wat is deze bereid om te betalen? (Cfr. de aanpak van NICE).
Stelling 3: er is een verschil tussen een gebrek aan studies en registratie van indicaties omdat er geen patentprotectie meer is of dat een bedrijf vrijwillig geen studies doet voor een nieuw prodct.

François Sumkay (LCM): Stelling 1: Het forfait per pathologie in de ziekenhuizen is al een voorafbeelding van een aanpak “per behandeling” (en niet “per product”). Bij totaal nieuwe producten moeten we oplossingen vinden voor de extreem hoge prijzen (cfr. Pulmonaire hypertensie). Er is nog een bijkomende dimensie: de CTG analyseert het “aanbod” van de industrie. We zouden ook/eerder een analyse moeten maken per “behoefte”.
Stelling 2: Naast “prijs”, bepaalt ook “volume” de totale kosten. Daarbij laat HfdstIV toe om te kijken of de afspraken die gemaakt werden, wel gerespecteerd worden. Als we andere systemen krijgen om de volumes beter te bewaken, kunnen we de voorafgaande controle van HfdstIV wel loslaten. Maar dan moet de arts akkoord zijn om de indicatie mee te registeren bij het voorschrijven, zodat we daarover controle kunnen bewaren.

Leo Neels (Pharma.be): Men onderschat vaak hoe moeilijk het werk van de CTG in feite is. Men mag (zeker binnen een stelling 1) niet te abstract gaan werken. Men moet eerder inzicht aanmoedigen in elkaars rol en verantwoordelijkheid krijgen. Vervolgens meer openheid in het debat nastreven en consistent blijven. Men zal, ook in stelling 1, geconfronteerd blijven met twee onzekerheden: de echte meerwaarde van een product dat nieuw gelanceerd wordt en de echte budgetimpact op langere termijn blijven bij de start steeds twee onbekenden.
Eerder dan de behoefte te analyseren ten opzichte van wat bestaat, zou men eerder de dialoog moeten aangaan, vooraleer de research start; zodat men gerichter gaat zoeken naar oplossingen die echt nodig zijn.
Over stelling 2: De perceptie dat HfdstIV een “controle op het voorschrijfgedrag” is, moet zeker weggewerkt worden, wil men het systeem omvormen tot een registratiesysteem van klinische gegevens. En het “kostencontrole” aspect zal ook wel blijven bestaan.
Rond “off label use” (stelling 3) zijn er wel mogelijkheden, hoewel het zeker niet de standaard mag zijn. Mits goede informed consent van de patiënt en wanneer er geen (betere) oplossingen zijn, moet het echter wel kunnen.

Joris Van Assche (Febelgen): Een terugbetaling per behandeling kan interessant zijn, als ze duurzaam is en ze moet ook niet beperkt worden tot alleen af-brevet producten. Rond “off label use” mogen we ook niet voorbij gaan aan de aansprakelijkheid van de voorschrijver.

Harry Kuperberg (Kabinet Soc. Zaken): Stelling 3: het Franse ATU geldt alleen voor indicaties die GAAN geregistreerd worden. Dat is anders dan helemaal niet-geregistreerde indicaties. Indien men ze terugbetaalt zou de Staat wel eens verantwoordelijk kunnen gesteld worden in geval van accident.
Stelling 5: België en het RIZIV hebben steeds gepleit voor meer samenwerking rond HTA. Er is geen Europees brevet en nationale brevetten worden nog steeds misbruikt om in bepaalde landen de patentbescherming en hoge prijzen te beschermen. Waarom geen Europees budget voor weesgeneesmiddelen, zodat dergelijke kosten tussen landen kunnen gedeeld worden.

Minne Casteels (take-home messages)
Zeer veel uitdagingen en groeiende complexiteit hebben vandaag geleid tot heel wat creatieve en nieuwe denkpistes. Maar hoe leggen we de juiste accenten en welke ideeën zouden eerst moeten aangepakt worden.
Zeer veel vragen; hoe vinden we de juiste antwoorden?
Minder administratieve complexiteit zou tijd kunnen vrijmaken voor meer communicatie en het beter betrekken van patiënten.
Meer internationale samenwerking en uitwisseling van kennis, rapporten, procedures en art.81 contracten kan snelheid en transparantie vergroten.
Voldoende soepelheid en creativiteit zou het mogelijk maken geneesmiddelen beter aan te passen aan de behoeften van de patiënten (waar het uiteindelijk om draait).
Alle betrokkenen werkers van de eerste tien jaar worden persoonlijk bedankt.

Anne Hendrickx (namens de minister van Sociale zaken)
De minister is volop bezig met de sociaaleconomische regeringsonderhandelingen...
Ze is nauw betrokken bij het werk van de CTG en dankt de drie voorzitters (Dupont, Casteels en Flamion).
De volgende regering komt er aan (maar niemand weet hoe ze er zal uit zien). De uitdagingen zijn echter onveranderlijk:
De terwerkstelling in de farmasector (30.000) vrijwaren.
Uitgaven in de ziekteverzekering beheersen en voldoende budgetten vinden.
Het kankerplan blijft een persoonlijke prioriteit van de minister.
Een faire terugbetaling voor innovatie (“Er is nog teveel “opacité” en er is geen reden waarom België meer zou moeten betalen dan andere landen”).
De volumes onder controle houden en HfdstIV omvormen.
De motivatie, de expertise en de werklust van het team van het RIZIV bewaren (en zorgen dat deze mensen niet weggeplukt worden)...

(Dirk Broeckx - 11/102011)

Zo Dacht Steve

http://www.de7de.be — 7/10/2011

De boekbespreking van “Zo denkt Steve” die ik hier op 14 april van vorig jaar schreef, sloot ik af met wat ik uit zijn levensbeschrijving had onthouden:

Een sector die claimt “de patiënt centraal” te stellen en “innoverend” te zijn, kan uit de manier waarop Steve Jobs de wereld van IT voor altijd veranderde, veel inspiratie halen voor de broodnodige transformatie van de hele geneesmiddelensector. Design, betrouwbaarheid, eenvoud, gebruiksgemak en goede marketing zijn immers even essentieel voor wie vandaag geneesmiddelen wil ontwikkelen.

Dat Steve Jobs een goede verpakking bijna even belangrijk vindt als het product – de statement waarmee het boek begint – is de eerste en misschien wel de belangrijkste les voor onze sector. Want op vlak van “verpakking” kunnen we nog veel van Steve leren. Bekijk de modale verpakking van een geneesmiddel maar eens door zijn bril. Kijk eens kritisch naar een modaal voorschrift, dat uiteindelijk toch de “verpakking” is waarin de arts zijn diagnose meegeeft aan de patiënt. Bedenk eens hoe de modale apotheker de gebruiksaanwijzing aanbrengt op het geneesmiddel (vaak de meest tastbare “verpakking” van zijn farmaceutische zorg!).
We kunnen nog veel leren van Jobs…

Door zijn overlijden kregen de mijlpalen die Jobs neerpootte in het digitale landschap ruime aandacht. Meteen daarna, haast in dezelfde adem, vroeg vandaag elke analist in de media zich af of Apple zonder Jobs die succesreeks zal kunnen verder zetten.

Laat ons hopen van wel. Niet alleen omwille van het plezier en het nut dat nog meer goed ontworpen innoverende IT ons zou kunnen bieden. Maar vooral omdat het zou aantonen dat de methodiek om klantvriendelijke producten te maken die schoonheid, een leuke gebruiksbelevenis en een nuttige meerwaarde combineren, niet alleen afhing van de input en impuls van één man, maar dat we dat eigenlijk allemaal kunnen leren.

Wanneer je teruggrijpt naar “Zo denkt Steve” of wanneer je op “de7de” de samenvatting op deze site herleest (KLIK HIER), dan valt de eenvoud van het recept voor Steve’s succesvolle aanpak meteen terug op. Een essentieel onderdeel van die aanpak was wel zijn gedrevenheid en de haast maniakale manier waarop hij producten maakte op maat van de -- vaak bij de start van de ontwikkeling nog niet onderkende -- behoeften van de klant.

Treuren omdat hij er niet meer is, haalt niks uit. Steve laat wel een uitdaging na om onze klanten (de patiënten) met eenzelfde gedrevenheid centraal te zetten.

Misschien moeten we dus die platgetreden slogan “De Patiënt staat Centraal” maar eens weglaten uit de mission statements, tot we er in slagen om het recept van innovatie en gebruiksvriendelijkheid ook toe te passen bij de productontwikkeling van nieuwe medicatie.

Dirk Broeckx – 7 oktober 2011

Je Geld of Je Leven � Itinera pleit voor kosteneffectiviteit

http://www.de7de.be — 21/09/2011

Met het rapport “Je geld of je leven?” houdt het Itinera Instituut een pleidooi voor meer kosteneffectiviteit in de Belgische gezondheidszorg. Pleitbezorgers Lieven Annemans en Brieuc Van Damme zijn prima geplaatst als observatoren en analisten om de brug te leggen tussen de huidige aanpak van ziekteverzekering / gezondheidszorg en wat we anders en beter zouden kunnen doen. Vijftig bladzijden die de regeringsonderhandelaars eigenlijk eens zouden moeten lezen. Maar ook sterk aanbevolen literatuur voor al wie in de gezondheidszorg in het algemeen en de farmaceutische sector in het bijzonder werkzaam is.

(klik hierboven om het rapport te downloaden)

Maak nu een duidelijke politieke bocht
Het uitgangspunt van dit rapport is de vaststelling dat de huidige focus op budgetten/kostenbeheersing en silo’s met prestatiegeneeskunde niet langer houdbaar is. Kostenbeheersing draait op één of andere manier steeds om dezelfde recepten: ‘Louter budgettaire maatregelen zoals het toepassen van budgettaire plafonds, hogere patiëntenbijdragen of prijsverlagingen voor geneesmiddelen – de klassieke, bijna pavloviaanse recepten uit het verleden – zullen niet meer volstaan, of zelfs contraproductief zijn.’
Itinera schuift een heel andere benadering naar voor, gebaseerd op de principes van gezondheidseconomische evaluaties, met een focus op kosteneffectieve keuzes maken en incentives inbouwen zodat alle stakeholders daarbij zouden participeren.

Drie hoofdstukken
Het rapport start met een tiental pagina’s met de probleemstelling. Die eindigt met de kernvragen waarop het huidige systeem geen antwoord biedt: ‘Tot welke vormen van preventie en behandelingen moet de patiënt zeker toegang hebben? Hoe ontwerp je een efficiënte maar billijke terugbetaling? Met welke principes houden beslissingsmakers best rekening? Hoe zorgen we ervoor dat investeringen in onderzoek, ontwikkeling en innovatie niet worden gefnuikt? Wat gebeurt op deze vlakken in het buitenland? Hoe presteert het Belgische systeem en wat kan het hieruit leren?’

Dan volgt een dertigtal pagina’s met analyse en uitleg over een kosteneffective aanpak en het praktisch toepassen van HTA (health technology assessment). Tot slot worden in een zestal pagina’s concrete beleidsvoorstellen geformuleerd.

Het rapport leest uiteraard niet als een roman, maar het is goed gestructureerd en helder geschreven. Via de nodige kaderstukken worden een aantal basiselementen van gezondheidseconomie bijgebracht.

Explosieve uitgavenstijgingen als we de bocht niet nemen
‘Globaal genomen zijn er drie redenen waarom de gezondheidszorguitgaven sneller stijgen dan onze welvaart: onze “gezondheidshonger” (zoals hierboven aangegeven), de vergrijzing, en de continue instroom van nieuwe medische technologieën. De OESO (nvdr. Inderdaad die waar Leterme naartoe gaat!) heeft berekend welke ‘drivers’ verantwoordelijk zijn voor welk aandeel van de meeruitgaven. De internationale denktank stelt dat 50 tot 60% van de uitgavengroei in de gezondheidszorg kan worden verklaard door het inkomen. Hoe rijker we worden, hoe meer van die rijkdom we in onze gezondheid willen investeren. 10 tot 15% zou door de vergrijzing verklaard worden en 20 tot 25% van de uitgavengroei zou door medische technologieën aangedreven zijn.’ In het rapport gaat men vooral dieper in op deze laatste categorie.

Grafisch wordt getoond hoe de uitgaven tegen 2050 zouden verdubbelen (in geld van vandaag!) als men het huidige beleid onveranderd zou voortzetten. Daarboven stelt men de vraag of het wel zin heeft zomaar meer geld uit te geven aan gezondheidszorg: ‘Meer uitgeven leidt niet noodzakelijk tot betere zorg of meer gezondheid. Tot en met een besteding van 2000$ per inwoner per jaar is er een duidelijk verband tussen uitgaven en gezondheidswinsten, uitgedrukt in een hogere levensverwachting. Boven 2000$ per persoon per jaar verwatert het verband tussen uitgaven en gezond bijna helemaal.’

Kritische analyse van wat we al doen
Dat men zich in België ervan bewust is dat men het stilaan anders moet aanpakken, bewijzen de analyse van de werking CTG en een overzicht van citaten uit de federale en Gemeenschapswetgeving met intenties over het (al dan niet voldoende?) toepassen van de principes van kosteneffectiviteit.
In een tabel worden ook de sleutelprincipes van Drummond et al. (2008) getoetst aan het Belgische model. Verder worden de voor- en nadelen van het huidge referentieprijzen systeem afgetoetst tegen een alternatieve, kosteneffective aanpak.

Kent u de ICER al?
Kosteneffectief keuzes maken wil zeggen dat je op een wetenschappelijk onderbouwde manier analyseert waaraan je het beschikbare geld best uitgeeft. Het basiscriterium dat daarvoor in de gezondheidseconomie wordt gehanteerd is de mate waarin gezonde levensjaren worden gewonnen. De QALY dus. Want – men zou het soms vergeten – gezondheidszorg draait niet rond prestaties, producten en kosten, maar wel rond het produceren van gezondheid.

Wil je deze benadering toepassen, dan moet je weten hoe de ICER in elkaar zit. Dat is de ‘incrementele kosten-effectiviteitsratio’: hoeveel meer kost het om één kwalitatief en gezond levensjaar voor één patient te winnen. Dat veronderstelt dus dat je steeds twee therapeutische opties met elkaar vergelijkt. Dat is ofwel een nieuwe behandeling tegenover de best beschikbare vroegere behandeling of – bij een nieuw product – de nieuwe behandeling tegenover niets doen of een placebo gebruiken.

Stakeholder Impact
Hoe gaan we die nieuwe aanpak ooit verkocht krijgen aan alle betrokkenen? Want we moeten ons realiseren dat iedereen zijn vertrouwde positie in het huidige systeem moet loslaten en een beetje een sprong in het ongewisse moet maken, naar nieuwe structuren, nieuwe prioriteiten en nieuwe (vergoedings)modellen.

Wat heeft men te winnen of te verliezen (volgens het rapport)?

Patiënten

Middelen gaan naar gezondheidsdiensten waar baten grootst zijn.
Snelheid van toegang tot nieuwe technologieën.
Beschikbaarheid van waardevolle technologieën.

Artsen

Geven informatie over beste medische praktijken.
De verandering van medische standaarden en gebruiken.

Betalers

Effectiviteit en kosten-effectiviteit van het gezondheidszorgsysteem.
Een directe implementatiekost

Innovatieve industrie

Effect op return van innovatieve technologieën.
Voorspelbaarheid van de toekomstige winsten

Bron: Itinera gebaseerd op CRA 2011

Verhalen over een andere aanpak
Niks beters om aan te voelen hoe men concreet dingen kan veranderen, dan wat concrete voorbeelden. Ze verlevendigen het beeld dat we moeten hebben van de nieuwe realiteit waarin we uitgenodigd worden te stappen. Zo ook in dit rapport. Bijvoorbeeld: ‘Twee pharmareuzen, Pfizer en GSK, hebben beslist hun HIV productlijnen samen te brengen om ViiV Healthcare te beginnen, een bedrijf gespecialiseerd in de bestrijding van HIV / aids. De meest succesvolle pharma bedrijven zullen meer als kennishubs opereren: het centrum in een web van leveranciers, partnerbedrijven, universiteiten, productielijnen, etc. Op die manier zullen zij een veel breder productarsenaal (hoogtechnologische geneesmiddelen, maar evenzeer generische producten, diagnoses, advies en strategie, … ) kunnen aanbieden.’

En een tweede goede techniek om te leren hoe het anders kan is creatief afkijken. Met andere woorden: gluren bij de buren. In een vergelijkende tabel (pag. 37) kriig je een eenvoudig maar mooi overzicht van wat Australië, Canada, Groot-Brittannië, Zweden en België al doen.

Conclusie
Itinera blijft niet bij de pakken zitten en reikt voortdurend goede analyses, met kritiek, maar ook met haalbare alternatieven aan. Slechts door het debat op gang te trekken en mensen aan het denken te zetten, kunnen we allemaal samen vooruit naar een betere toekomst. Is alles wat het rapport dan zegt zomaar toepasbaar? Allicht niet. Het is een eigenzinnige visie van twee experts, die toekijken hoe we – zonder politieke bocht – recht naar de betonnen muur aan het rijden zijn. En die dus terecht roepen dat we aan het stuur moeten draaien.

Dirk Broeckx – 21 september 2011

Concrete beleidsaanbevelingen

Om ze goed te begrijpen moet je uiteraard minstens even het rapport doornemen. Daarom hier, alleen als ‘teaser’, de titel van de tien aanbevlingen die ITinera doet:

1. Kosten-effectiviteit moet meer toegepast worden: iedereen moet het begrip ICER kennen.

2. Onderzoek het optimaal gebruik van technologieën, ook van bestaande.

3. Hanteer kosten-effectiviteitsanalyses in klinische richtlijnen

4. Incentives voor het aanmoedigen van kosteneffectieve praktijk

5. Kosteneffectiviteit als één van de criteria.

6. Alle vormen van bewijskracht omarmen

7. Betrekken van alle stakeholders

8. Risicodelende overeenkomsten

9. Expliciete keuzes en een duidelijke communicatie naar de publieke opinie

10. Internationale samenwerking

Boekbespreking: Ik Jij Wij aanpak -- Johan de Kleuver

http://www.de7de.be — 14/09/2011

Een kort maar krachtig boekje. En ook een korte boekbespreking, want ik ben momenteel even met vakantie. Maar de7de laat u toch niet in de steek, met dit boek dat je gratis kan downloaden. Het geeft een frisse inkijk en gidst je soepel doorheen de processen van efficiënt overleggen, oplossingsgericht en met veel betrokkenheid.
En er is nog een andere reden, waarom ik het hier voor het voetlicht breng.

De uitgever Bookboon.com heeft immers begrepen dat je met push marketing niet ver meer komt. Hier zie je echter een mooi voorbeeld van wat “pull marketing” kan zijn. Je legt lekker lokaas uit (digitaal, via mail of website, is dat best betaalbaar) en laat geïnteresseerden zelf de weg volgen naar je product. Ze kunnen proeven, kiezen en nemen wat hen aanstaat. De consument grijpt de macht!

En hoe raakt de uitgever dan uit zijn kosten? Drukkosten zijn er niet meer. Alleen moeten de auteurs, de lay-out en de marketing wel betaald worden. Dat lost men hier op door, behoorlijk subtiel, enkele halve pagina’s publiciteit op te nemen. Die zijn in de pdf versie aanklikbaar. Zelf SMALS (de programmatiepool van o.m. de Kruispuntbank Sociale Zekerheid en het eHeath Platform) recruteert via een advertentie!!

Want ze zijn op zich weer voorbeelden van pull marketing: de bedrijven die “reclame” zetten in het boek, doen dat niet opdringerig, maar nodigen uit om naar hen toe te komen en kennis te nemen van hun aanbod. Ook digitaal en interactief.

De wereld van het boek ziet er daardoor heel anders uit.

De inhoud van "Ik-Jij-Wij-Aanpak"?
En de inhoud van het boek, zal u zeggen. Die is best interessant en ik heb er weer enkele nuttige inzichten en tips uit opgestoken om beter te overleggen.

Maar – mede gezien het vakantieregime ! – ga ik dat hier niet uitgebreid uit de doeken doen. Ondek het concept en lees zelf maar verder en klik hier

De “pull” benadering, niet?

Dirk Broeckx – 14 september 2011

PS: wees gerust: deze bijdrage komt niet echt van op mijn vakantiestrand. Ze werd kort vooraf ingeblikt. Publiceren kan je op het web dan letterlijk van overal. The New Normal, nietwaar !

Negen projecten dingen naar de European Health Award 2011

http://www.de7de.be — 7/09/2011

Tijdens mijn vakantie slankt "de7de" even af voor deze bijdrage (en ook volgende week).

Vandaar deze korte pointer naar negen grensoverschrijdende gezondheidszorg projecten die op de shortlist staan voor de European Health Award 2011. Deze prijs voor projecten in de gezondheidszorg wordt toegekend tijdens het European Health Forum in Gastein (Oostenrijk), begin oktober.

De prijs van € 10.000 wordt gesponsord door FOPI, de vereniging van op R&D gerichte farmaceutische en biotechnologische bedrijven in Oostenrijk. De prijs bekroont projecten en initiatieven voor de verbetering van de gezondheidszorg in Europa. De belangrijkste criteria zijn dat meer dan één Europees land worden betrokken bij een project, dat de resultaten kunnen worden overgedragen naar andere lidstaten en dat ze direct ten goede moeten komen aan een substantieel deel van de bevolking of aan relatief grote groepen patiënten.

De projecten op de shortlist even overlopen loont de moeite, gezien de innoverende aanpak voor een Europese gezondheidsbeleid en de creatieve manier waarop ongelijkheid in de toegang tot de gezondheidszorg kan worden weggewerkt. U vindt ze hieronder.

Discover & enjoy!

Dirk Broeckx -- 7 september 2011

European Health Award 2011

Nine cross-border health projects have now been short listed for the European Health Award 2011. The award for health initiatives will be presented at the European Health Forum Gastein in early October.
The award is endowed with € 10,000, sponsored by FOPI, the association of research-based pharmaceutical and biotechnology companies in Austria. The European Health Award honors projects and initiatives for the improvement of medical care in Europe. The main criteria are that more than one European country be involved in a project and that the results be transferable to other states and directly benefit a substantial part of the population or relatively large patient groups.
These are trail-blazing initiatives for European health policy, showing in a creative way how inequalities in access to the health care system can be eliminated.

The nine projects on the short list are as follows:

1. ECORN-CF

– Cystic fibrosis  How can equal access to high quality information be assured to patients with a rare disease like Cystic fibrosis? Expertise on Cystic fibrosis (also known as CF or mucoviscidosis) is not evenly distributed across the EU Member States. Prognosis has been shown to improve if patients are treated with regimens provided by centres specialising in CF. The ECORN-CF Project is a web-based expert/advisor system for ensuring all patients access to high quality medical expertise. It reduces the need of affected individuals to travel to find adequate treatment. ECORN-CF can serve as a model project for information transfer on CF and other rare diseases within the EU Member States. The program is quality controlled and available in ten languages. Dynamic content has been published in a central archive. Thus far it comprises a total of 1038 questions and answers. Participating countries: Czech Republic, Slovakia, Belgium, Netherl ands, Germany, Austria, Switzerland, Greece, United Kingdom, France, Lithuania, Poland, Romania, and Sweden

2. Child Safety Report Cards

– Prevention of accidents among children How can we be more effective in preventing accidents among children? Accidental injury is the leading cause of death and disability among children in every EU Member State. An estimated 90 percent of these child injuries could be prevented, yet no EU Member State has adopted and/or implemented all strategies known to be effective. The Child Safety Report Cards are a monitoring and benchmarking tool for use in the prevention of accidents among children. They contribute to an evidence-based approach to planning strategic action at national level. This initiative is aimed at increasing awareness and knowledge of evidence-based child injury prevention policies and at saving children’s lives and reducing unnecessary child injuries. The project uses special indicators to assess the level of evidence-based prevention activities in individual countries. The Report Cards are used as a ba sis for analysing the strengths, weaknesses and gaps in current child safety policy in each country and for giving concrete recommendations for improvement. The Child Safety Report Cards thus help to measure national performance in the prevention of childhood injuries and to draw international comparisons. Participating countries: 32 countries in the European region including all 27 EU Member States

3. IMAGE Project

– Diabetes prevention  How can quality management on the treatment and prevention of type 2 diabetes be improved? There are more than 230 million people worldwide that have type 2 diabetes, in other words about six percent of the world population. This disease could cause global life expectancy to decrease for the first time after 200 years of steady increases. Diabetes is closely linked to cardiovascular diseases; more than 75 percent of diabetic patients also have ischemic CVD, which puts a heavy burden on health care budgets. More than 100 experts worked together for the IMAGE Project to develop materials on medical treatment and prevention to address the rapidly growing diabetes epidemic. These materials include a practice toolkit and a training curriculum for the training of diabetes prevention managers. The goal is to develop European standards for quality management and quality control in diabetes prevention. Participati ng countries: The IMAGE toolkit is currently implemented in all EU Member States and used by a growing number of countries in the Gulf Region, eight South American countries and numerous countries in Asia.

4. HeartScore

– Tool for assessing and managing cardiovascular disease What lifestyle changes can be made to prevent cardiovascular diseases in the long term? Cardiovascular disease is the number one killer in Europe. The aim of the HeartScore Project is to help clinicians to optimise the reduction of individual cardiovascular risk for their patients. HeartScore estimates the risk of cardiovascular death based on age, gender, smoking habits, blood pressure and blood cholesterol. Then it calculates the expected effect of intervention and gives health advice based on customised patient profiles. HeartScore seeks to increase the number of healthy years patients have in life and to shift their attention from treatment to prevention. The project is also meant to standardise the system of risk assessment and management throughout Europe.
Participating countries: There are 53 countries in Europe and the Mediterranean region where the European Cardiology Society (ESC) is represented by a national Society (Belgium, France, Greece, Italy, Luxembourg, Spain, Switzerland, Portugal, Bosnia-and-Herzegovina, Croatia, Estonia, Romania, Russia, Turkey, Cyprus, Czech Republic, Germany, Poland, Sweden and Slovakia).

5. Move for Change Campaign

– Greater awareness about Parkinson’s disease The standards for the management of Parkinson’s disease vary across Europe. How can these differences be evened out?  For a period of three consecutive years (2010 through 2012), the project is investigating whether and in what ways the participating countries are improving access to experts and possible diagnosis as well as access to support services for individuals with Parkinson’s disease and whether any improvement has been made in continuous care and in how affected individuals take part in managing their own disease. The goal of the Move for Change Campaign is to establish a day of action for Parkinson’s disease and draw up a plan of action to make health care professionals more keenly aware of the problems associated with this disease. The objective is to use the collected data to depict the situation of people suffering from Parkinson’s in Europe and to push for lobbyin g at European level to achieve a greater understanding of Parkinson's disease in all areas of care. Participating countries: Bulgaria, Czech Republic, Hungary, Poland, Romania, Denmark, Finland, Ireland, Lithuania, Norway, Sweden, Greece, United Kingdom, Israel, Italy, Malta, Slovenia, Spain, Belgium, Netherlands, Germany, Austria, Switzerland, France, Luxembourg.

6. OsteoLink

– Osteoporosis network  How can adherence to therapy and quality of life be improved among osteoporosis patients? Osteoporosis is a common disease in Europa and is increasing along with life expectancy. One in three women and one in five men over the age of 50 will suffer an osteoporotic fracture at least once. Hip and spinal fractures have the greatest impact on quality of life. Nonetheless, 50 percent of all patients break off treatment within the first year. OsteoLink is the first online and in-person social network for people with osteoporosis. It seeks to improve communication between health care providers and patients and improve management of osteoporosis. These efforts are also intended to increase adherence to treatment that protects people from bone fractures and helps them to maintain a better quality of life.  Participating countries: Online and in-person communities on osteoporosis are already in place in Sweden, Austria, Switzerland and Germany. Further communities will be established in Portugal, Greece, France and Spain by the end of 2011.

7. GA2LEN

– Allergy and asthma network How can treatment standards for asthma and allergy patients be harmonised and the quality of care improved?  There are widely differing standards of care and diagnosis for allergy and asthma patients in the various European countries and treatment centres. Standardisation is a key to successful treatment. The aim of the project is to improve the quality of research on all aspects of allergic disease and harmonise standards of diagnosis and treatment for allergy and asthma patients while creating a culture of continuous quality improvement in care. Basic quality criteria were developed from centres with their own quality initiatives. Major improvements in the standards of care have already been achieved along with a harmonisation of standards across the treatment centres. There has been an increase in the number of certified centres since the program was launched.  Participants Austria, Belgium, De nmark, Finland, France, Netherlands, Germany, Switzerland, Greece, Italy, United Kingdom, Poland, Sweden, Norway, Portugal, Spain.

8. EFPC

– European Forum for Primary Care  How can primary care be improved in order to contribute to better health at a lower cost? Health care today exhibits a lack of self-management and preventive care as well as increased cost of treatment and a not always efficient use of resources, especially in the treatment of chronic conditions. Countries with a strong primary care system tend to develop more comprehensive models to manage chronic conditions; they produce better health at lower cost. The basic aim of EFPC is to improve the European population’s health by promoting strong primary care at local, regional, national and international level. The Forum wants to make policymakers aware of the advantages of a multidisciplinary community-based primary care system oriented toward patients. The object of supporting the primary care system is to increase the quality and equality of health care.  Participating countries: EFPC has members in mor e than 30 countries from the WHO Europe Region, among them Belgium, Netherlands, Germany, Austria, Italy, Turkey, United Kingdom, Finland, Sweden, Spain, Cyprus, Hungary, Estonia, Slovenia, Romania.

9. H-CUBE

– HBV-HCV-HIV prevention How can young people be more effectively educated about sexually transmittable diseases? Is adherence to best practices in this area the answer? The rates of infection of sexually transmittable diseases such as Hepatitis B and C (HBV, HCV) and HIV continue to rise rapidly in the EU in general and in Eastern European countries in particular. Knowledge about safer sex and how to practice it helps young people aged 15 to 24 to live healthier lives. The H-CUBE Project provides a strong basis for monitoring health determinants. It identifies good practices and disseminates contents and tools for training courses and prevention campaigns. The object is to identify best practices in the fight against HBV, HCV and HIV in the partner countries and facilitate a transfer of information among EU Member States.  Participating countries: Italy, Czech Republic, Slovenia, Bulgaria, Greece, Hungary, Lithuania, Po land, Romania, Malta, Cyprus.

Het Vergrijzingsverslag (en Strategisch Vooruitkijken)

http://www.de7de.be — 21/08/2011

Vooruitkijken in de praktijk: het Vergrijzingsverslag
Het jaarverslag 2011 van de “Studiecommissie Vergrijzing” (Hoge Raad van Financiën) lezen is droge kost. Maar het is wel twee vliegen in één klap: je krijgt immers niet alleen een diepgaand inzicht hoe de overheid de sociale kosten van de vergrijzing op lange termijn inschat; het is meteen een praktische toepassing van “strategisch vooruitzien” (waarover ook de twee vorige blogs gingen).

Het Vergrijzingsverslag wordt al een decennium lang elk jaar opnieuw opgemaakt door een studiecommissie, bemand door topambtenaren van Begroting, Sociale Zaken en Financiën, het Planbureau en de Nationale Bank. Hoewel kurkdroog geschreven, garandeert deze selecte club een analyse van zeer hoge kwaliteit.

Vooruitkijken is ook steeds kritisch achterom kijken
Wanneer je strategisch wil vooruit kijken is het een uitzonderlijke luxe , dat je ook over een historische reeks vroegere rapporten beschikt. Elke hypothese voor de toekomst kan je dan aftoetsen tegen de becijfering die er in vroegere edities van werd gemaakt.
Het eerste “Vergrijzingverslag” verscheen in 2002. Dit jaar beschikt men dus over 10 jaar lange-termijn vooruitzichten voor de sociale uitgaven. In het verslag wordt daarom ook de evolutie van die prognoses geanalyseerd. Het leert meteen in de praktijk hoe je kan omgaan met het principe van de toekomst als steeds veranderend “moving target”, waar ik het vorige week ook over had. Verderop zullen we zien dat de prognoses in de loop van die 10 jaar belangrijke veranderingen ondergingen.

Waarover gaat dit rapport?
Financiën onderzoekt in de eerste plaats de betaalbaarheid van de sociale lasten, in het bijzonder de pensioenen. Zowat de helft van het verslag gaat daarover en graaft ook dieper, om na te gaan of de bevolking voldoende tegen armoede beschermd is. Daarnaast legt men in detail uit hoe de lange-termijn vooruitzichten van de sociale kosten gemaakt worden (waaronder de gezondheidskosten).
De analyse is gebaseerd op hypotheses van de demografische evolutie en van de belangrijkste drivers van de sociale uitgaven. De belangrijkste output (die van alle kanten bekeken wordt) is de extra kost die zal worden veroorzaakt door de vergrijzing van de bevolking, uitgedrukt als percentage van het BBP. (De meeste kosten worden in dit rapport uitgedrukt als percentage van het BBP).

Wat leren we uit dit verslag?
Zelf beter “strategisch vooruitzien”?

1. Kijk naar wat de toekomst “aandrijft” (de drivers).
Hoe zwaar de sociale uitgaven en de vergrijzing uiteindelijk in 2030 of 2060 precies zullen wegen op de overheidsuitgaven, is vandaag niet te voorspellen. Dat is ook niet de echte bedoeling van strategisch vooruitzien. Wat je wel krijgt is inzicht in de onderliggende mechanismen (de “drivers”) die de toekomst zullen bepalen. Ze leren je in casu hoe groot hun impact is op de uitgaven en hoe ze precies inwerken op elkaar en op het eindresultaat.

2. Kijk achteruit om vooruit te kijken.
Door regelmatig (haast permanent !?) oefeningen te doen van strategisch vooruitkijken, kan je niet alleen steeds verder bouwen op vroeger materiaal. Je kan ook – na een zekere tijd – kritische evaluaties maken. Hoe keek je vroeger en kijk je nu nu naar eenzelfde toekomstperiode? Die vergelijkingen geven je een beeld in welke richting de toekomst aan het evolueren is. In casu leren we bijvoorbeeld hoe groot de impact van een econmische crisis echt is of hoe de scholing en tewerkstelling van de jongere generatie de sociale kosten kan verlichten.

3. Doe een sensitiviteitsanalyse voor de “kritische onzekerheden”
Onderzoek varianten / meerdere scenario’s waarbij je de belangrijkste drivers die kunnen fluctueren (= de “kritische onzekerheden” volgens Schwartz) binnen extreme grenzen laat variëren. In geval van becijferde trends, maak je hiervoor een sensitiviteitsanalyse. Die zal je een gevoel geven hoe verschillend de toekomst er kan uitzien. Het zal je aandacht voor deze drivers vergroten en – voor zover je er impact op hebt – helpen om ze in de juiste richting te doen evolueren.

Voor wie meteen het hele rapport (84 pag. !) wil lezen: klik hier.
Wie iets minder masochistisch aangelegd is en toch veel moed heeft: ik heb ook een “verkorte” versie met de belangrijkste 30 pagina’s gemaakt: klik hier

Demografische drivers (ondermeer de levensverwachting)
Voor de demografische projecties worden hoofdzakelijk drie “drivers” in rekening gebracht: vruchtbaarheid, levensverwachting en het migratiesaldo (het verschil tussen immigratie en emigratie). Die werden in voorbereiding van het rapport in detail per regio en per leeftijds- en sociale categorie geanalyseerd en geprojecteerd; in het rapport staan alleen de getotaliseerde gegevens.
Zo leren we dat mannen een jaartje levensverwachting bij geboorte gewonnen hebben tegenover vorig verslag. Vrouwen hebben daarentegen 1,3 jaar verloren. De levensverwachting van de geslachten neigt dus iets meer naar elkaar. Maar het blijven verbluffende cijfers: tegen 2060 zullen mannen (bij geboorte) gemiddeld 86 jaar worden; vrouwen zullen dan (bij geboorte) bijna 89 jaar worden. (Meer cijfers in Tabel 20)

Drivers van de sociale uitgaven (ondermeer de economische groei)
Voor de vooruitzichten van de sociale uitgaven worden vier belangrijke “drivers” gehanteerd: het sociaal beleid en demografische, socio-economische en macro-economische hypothesen.
De macro-economisch hypothesen zijn het moeilijkst in te schatten en hebben – zoals we verder zullen zien – ook de grootste impact op de eindresultaten.
Het hele rapport 2011 start met een basisscenario op lange termijn, gebaseerd op 1,5% productiviteitsgroei. Daarnaast wordt een optimistische variant becijferd op basis van 1,75% productiviteitsgroei en een pessimistische met 1,25% groei.
Leg die hypotheses even naast de actualiteit: momenteel, in volle (Europese en VS “recessie”) crisis valt de groei in veel landen zo goed als stil. Deze basishypotheses zijn in het huidige rapport al een stuk lager ingeschat zijn dan in de vorige editie. Maar deze publicatie werd in juni jl. afgesloten, dus nog voor de huidige, diepe crisis. We kunnen ons maar de vraag stellen hoe zou men deze cijfers vandaag zou inschatten?

De kost van de vergrijzing
Het kernpunt van de studie is de stijging van de kost van de vergrijzing. Tussen 2010 en 2060 raamt men dat de vergrijzing de sociale kosten met 5,6% van het BBP zal doen toenemen (Cfr. Tabel 1). Dat is uiteraard hoofdzakelijk het gevolg van de stijgende kosten van de pensioenen en in veel mindere mate de stijging van de kosten van de gezondheidszorg. Tegenover vorige editie wordt de toename van deze beide kostenposten in de vooruitzichten wel behoorlijk gemilderd door een verwachte toename van de jonge, actieve bevolkingsgroep. Men rekent ook op een lagere afhankelijkheidgraad van de snel ouder wordende bevolking.

Sensitiviteitsanalyses
Bij het strategisch vooruitzien kan men ook veel leren uit sensitiviteitsanalyses op de prognoses: hoe verandert het eindresultaat, wanneer de onderliggende hypotheses variëren? Daarmee krijgt men beter een gevoel in welke richting de “onzekere” toekomst zal evolueren, wanneer de basishypotheses anders uitvallen dan men oorspronkelijk dacht.
Doorheen de studie hanteert men naast de basishypothese van 1,5% productiviteitsgroei dus twee varianten (1,25% en 1,75%). Welnu, dat kleine verschil van 0,5% tussen de laagste en de hoogste variant heeft een veel grotere hefboom op het eindresultaat. Bij 1,25% groei zullen de sociale kosten van de vergrijzing immers niet 5,6% maar 6,9% van het BBP extra kosten. Bij een hypothese van 1,75% productiviteitsgroei kost de vergrijzing “slechts” 4,5% van het BPP extra. Dat is dus ongeveer 1/3 minder!
De productiviteitsgroei per werknemer en de evolutie van de arbeidsmarkt worden dus terecht aangewezen als de twee belangrijkste drivers, die “het verschil kunnen maken”, in dit hele verhaal.

De kosten van de gezondheidszorg
In het verslag analyseert men de overheidsuitgaven voor gezondheidszorg en langdurige zorg. Ze omvatten de sociale zekerheidsuitgaven (RIZIV gezondheidszorgstelsel, inclusief tegemoetkoming in de ligdagprijs, DOSZ en overige regelingen), andere gezondheidsuitgaven van de federale overheid, de gewesten (zoals hulp aan gehandicapten), de lagere overheid (medische prestaties van de OCMW’s, inclusief de verblijfskosten in rusthuizen) en de Vlaamse zorgverzekering.
Deze overheidsuitgaven voor de gezondheidszorg kosten vandaag 8% van het BBP. Tegen 2016 verwacht men een stijging naar 8,5%. Vanaf dat jaar wordt dit cijfer in de tabellen (terecht) uitgesplitst in een component “Acute zorg” en een component “Chronische zorg”. Men verwacht dat acute zorg tegen 2016 ongeveer 7,1% van het BBP zal kosten, met een relatief trage groei naar 8,0% tegen 2060. De kost van de chronische zorg wordt geschat op 1,4% van het BBP in 2016, maar dat zal ruim verdubbelen tot 3,1% van het BBP tegen 2060. Dat wil zeggen dat de totale gezondheidskosten (gedragen door de overheid) in 2060 dus 11,1% van het BBP zouden gaan kosten (tegen 8% nu).

Tien jaar achterom kijken
Een apart hoofdstuk van het Vergrijzingsverslag blikt terug op 10 jaar lange-termijn vooruitzichten voor de sociale uitgaven. Er is ondertussen veel veranderd. Het eerste verslag reikte bijvoorbeeld tot 2030; de laatste drie verslagen gaan al verder, tot 2060.

Tabel 19 toont de evolutie tussen het eerste (2002) en in het recentste (2011) Vergrijzingsverslag, van het aandeel van de sociale uitgaven (in procent van het BBP) voor de jaren 2010 en 2030. Beide resultatenreeksen sluiten aan bij het referentiescenario. Dat voorzag een productiviteitsgroei op lange termijn van 1,75% in het verslag van 2002, tegenover 1,5% in het recentste verslag van 2011.

Het aandeel van de sociale bijdragen in het BBP bedroeg:
Rapport 2002: 21,4% in 2010 en 25,3% in 2030 (op basis van productiviteitsgroei 1,75%).
Rapport 2011: 25,3% in 2010 en 29,1% in 2030 (op basis van productiviteitsgroei 1,50%)
(en het alternatief scenario geeft 28,8% in 2030 (indien productiviteitsgroei toch 1,75%).
→ Want om ook even “appels met appels te vergelijken” wordt onderaan rechts ook het alternatieve scenario met een hogere productiviteitsgroei van 1,75% in het verslag van 2011 weergegeven.

Op basis van hetzelfde groeicijfer raamde men in 2010 het aandeel sociale uitgaven in 2030 op 25,3%, terwijl men het nu (her)raamt op 28,8%.
→ Vergelijkt men de stijging van de sociale uitgaven tussen 2010 en 2030, dan is die van een vergelijkbare grootteorde in beide verslagen, wat ook het scenario van productiviteitsgroei is: 3,9 % van het BBP in de referentieprojecties van de verslagen 2002 en 2011 en 3,5% van het BBP in het alternatieve scenario van het verslag 2011.
→ Tussen 2000 en 2010, daarentegen, zijn de resultaten tussen beide verslagen sterk verschillend (zie Figuur 3). Het eerste verslag ging uit van een daling van de budgettaire kosten van de vergrijzing met 0,7% van het BBP, terwijl het laatste verslag een toename met 3,7% van het BBP registreerde, wat vrijwel volledig werd waargenomen.

Dat grote verschil in het stijgen van de sociale uitgaven dat tussen 2000 en 2010 werd waargenomen is voor 22% toe te schrijven aan verschillende overheidsmaatregelen en voor 78 % aan de macro-economische omgeving. 67% daarvan is het gevolg van de economische crisis. Die crisis is dus verantwoordelijk voor meer dan 50% van de verhoging van de sociale uitgaven tussen 2000 en 2010. Figuur 4 toont de zeer sterke stijging van het gewicht van de sociale uitgaven vanaf het verslag 2009 ten gevolge van de recente crisis.
Misschien kunnen de politici die eerste BHV willen regelen, voor ze sociaal-economische dossiers aanpakken, hier even bij stilstaan?

Een bijgesteld vooruitzicht voor de bevolkingssamenstelling
De laatste waarnemingen en de herziening van bepaalde hypothesen die de recente evoluties integreren, leiden tot een totale bevolking die in 2060 meer dan 13,5 miljoen personen zal bedragen, of een stijging van bijna 25 % ten opzichte van 2010. (Zie Tabel 6). Dat is overigens ook bijna 836 000 bijkomende personen in vergelijking met de vooruitzichten die vorig jaar werden gemaakt. De hogere vruchtbaarheidsgraad en de, vooral in het begin van de projectieperiode, veel grotere immigratie, die vooral bestaat uit personen van 15 tot 34 jaar met eventueel jonge kinderen die op hun beurt het geboortecijfer op korte en lange termijn versterken, verklaren deze toename van de bevolking met 6,8% in 2060 ten opzichte van de vorige vooruitzichten.

De analyse per leeftijdscategorie geeft aan dat die snellere bevolkingstoename zich vooral voordoet in de jonge leeftijdscategorie (0 tot 14 jaar) en in de categorie op arbeidsleeftijd (15 tot 64 jaar) ten gevolge van de verhoging van de vruchtbaarheidsgraad en de sterker dan voorziene immigraties. Het aantal 65-plussers blijft relatief stabiel ten opzichte van de vorige vooruitzichten.

De groeiende groep grijzaards
Zelfs wanneer de bevolking lichtjes verjongt ten gunste van de leeftijdsgroepen van 0 tot 14 jaar en van 15 tot 64 jaar in vergelijking met het voorgaande verslag, blijft het aandeel 65-plussers in de totale bevolking aanzienlijk toenemen van 17,2% naar 24,8% over de periode 2010-2060. De bevolkingsevolutie blijft dus gekenmerkt door een aanzienlijke vergrijzing.
De afhankelijkheidsratio van de ouderen (65 jaar en ouder ten opzichte van de bevolking op arbeidsleeftijd van 15 tot 64 jaar) stijgt van 26 % in 2010 tot 42 % in 2060, of een toename van 62 % (ten opzichte van een toename van 74 % in de vorige vooruitzichten). De evolutie van de indicator “intensiteit van de vergrijzing”, die het aandeel 80-jarigen en ouder meet in de bevolking van 65 jaar en ouder, is relatief vergelijkbaar met die in het voorgaande verslag: ze wijst op een uitgesproken intensiteit van de vergrijzing die stijgt van 29 % in 2010 tot 39 % in 2060, of een iets lager niveau dan in de vorige vooruitzichten voor 2060.

De coëfficiënt van de vergrijzingsintensiteit (het aandeel van de personen van 80 jaar en ouder in de groep van 65-plussers) stijgt van 22,2% in 2001 (28,4% in 2009) tot 38,9% in 2060.

De afhankelijkheidsratio van ouderen (het aandeel van de personen van 65 jaar en ouder ten opzichte van de groep van 15-64 jaar) zou stijgen van 25,8 in 2001 (25,9 in 2009) tot 42,4 in 2060, wat een stijging is van 62% tussen 2010 en 2060. (Zie ook Fig.5)

Een hele hap. Maar wie tot hier is geraakt heeft meteen de meest essentiële informatie uit het hele rapport al gezien.

Volgende twee (kortere !) afleveringen zullen vanuit Kroatië komen. Want begin september wachten twee weken vakantie, maar de7de laat u niet in de steek.

Dirk Broeckx -- 21 augustus 2010

Thinking about the Future -- Hines & Bishop

http://www.de7de.be — 14/08/2011

De wereld waarin we werken verandert, dus moeten we ook voortdurend vooruit denken of onze meerwaarde (product, dienst...) wel voldoende mee evolueert. Wie lijdzaam afwacht tot fundamentele veranderingen er “vanzelf” aankomen, loopt hopeloos achter ten opzichte van wie strategisch vooruitdenkt.

Via dit boek krijgt u een blik in de interne keuken van de toekomstoefeningen van de IFB Managementcursus en Prepare for the Future.

“Thinking about the Future” wijst immers de weg voor wie in de toekomst wil kijken. Voor de gespecialiseerde analist biedt het een exhaustieve checklist van aandachtspunten en technieken, waaruit je kan kiezen om beter strategisch vooruit te leren zien. Amateurs en beginners van het “kristallen bol kijken” kunnen er eerder in grasduinen om inspiratie en motivatie te vinden. Ze zullen ontdekken dat strategisch vooruitzien geen hocus pocus is, maar gebaseerd is op degelijk onderbouwde mentale processen en technieken.

Niemand ontsnapt aan de veranderende toekomst
Dit boek is een overzichtelijk naslagwerk om je voor te bereiden op de toekomst. In een wereld die voortdurend verandert blijft niets wat het vandaag is. Dat geldt van hoog tot laag: elke bedrijfssector, elk bedrijf, elke product en elke functie verandert voortdurend. De gezondheidssector en zeker de geneesmiddelenmarkt ontsnappen hier niet aan. Denk aan de omwentelingen die het “opdrogen” van R&D pipelines en generica momenteel al veroorzaken. Voeg daar de impact van biotech, internet, eHealth, personalised medicines, disease management... aan toe en je krijgt een behoorlijk explosieve mix, die de sector binnenkort heel snel en fundamenteel zal transformeren.

Toekomstoefeningen in de IFB Managementcursus
Tijdens de Managementcursus van IFB die in oktober voor de 19e cyclus start, doen we telkens een grote “toekomstoefening”. Jarenlang was dat het bouwen van “toekomstscenario’s” volgens de techniek van Schwartz. Nadien beantwoordden we “What if...?” vragen: hoe zou de sector veranderen wanneer fundamentele waarden of zekerheden plots zouden verdwijnen. De afgelopen vier jaar werken de deelnemers op basis van de PWC Health Vision 2020 documenten, waaruit een reeks strategische projecten praktisch worden uitgewerkt. Daardoor ben ik zelf al meer dan 20 jaar bezig met strategisch vooruitkijken. Je leert er telkens nog van bij.

Wat is strategisch vooruitzien (“strategic foresight”) eigenlijk?
Strategisch vooruitzien lijkt in zeker zin op weersverwachtingen. Wie van de weerman verwacht dat hij elke dag opnieuw exact kan “voorspellen” wanneer het zal regenen, hoe warm het zal worden en wanneer de zon zal schijnen, komt vaak bedrogen uit. Maar piloten en zeilers leren kijken naar weerkaarten en actief luisteren naar weerberichten, zodat ze zich perfect kunnen voorbereiden op hun tocht, zonder zich te laten verrassen door plots onweer.
Strategisch vooruitzien is op een doelgerichte manier nadenken over de toekomst (middellange en lange termijn) om een visie te vormen waarheen men wil en – op basis daarvan – een strategie te bepalen om er te geraken. Inclusief leren omgaan met onzekerheden en verrassende wendingen.

Visie en strategie is mikken op een bewegend doel
Want er is wel één groot probleem: DE toekomst bestaat niet. Politieke, sociale, economische, technologische en culturele omgevingsfactoren veranderen voortdurend; concurrenten of derden voeren hun eigen strategie. De toekomst is dus “a moving target”, wat de complexiteit en onzekerheid alleen maar groter maakt.
Om strategisch vooruit te leren kijken moet je dus eerst de juiste mentale instelling hebben en weten wat je kan en niet kan verwachten van een toekomstoefening. Pas dan kan je op zoek gaan naar de juiste technieken en tools om op verkenningstocht te gaan. Als manager zal je tenslotte de resultaten van dat werk moeten omzetten in concrete plannen en actiepunten.

Prepare for the Future: visie en strategie voor apothekers
Neem P4F: een training waar ik, samen met kleine groepjes officina apothekers op zoek ga naar hun toekomst, vertrekkend van enkele grote krachtlijnen: het wijzigend gedrag en verwachtingen van de patiënt; de groeiende impact van internet en eHealth; de transformatie van de hele gezondheidzorg (van acuut naar chronisch); de nood aan samenwerken (onder collega’s en zelfs tussen ogenschijnlijke concurrenten). Op basis daarvan ontwikkelen we een heldere visie: een “droombeeld van de apotheek waarin we in 2020 willen werken”. Tenslotte bekijken we welke strategie we vanaf vandaag moeten volgen om daar te geraken. P4F is dus één grote oefening van “strategic foresight”: strategisch vooruitzien voor apothekers.

De juiste mentale instelling
Strategisch vooruitzien is in de eerste plaats een mentale oefening: je moet actief leren (uit)kijken naar omgevingsfactoren en trends die van belang zijn. Die moet je ordenen en kritisch evalueren. Dat doe je best met een ploeg medewerkers en (externe) experts, met competenties en interessedomeinen die elkaar aanvullen.
Je moet vooral leren omgaan met de relativiteit van vooruitzichten: er komen steeds meerdere scenario’s uit zo’n oefening en ze wijzen allemaal de weg naar (verschillende) plausibele “toekomsten”. Strategisch vooruitzien is dus leren omgaan met heel fundamentele onzekerheden. De eerste twee hoofdstukken van het boek (Framing - Scanning) geven je hiervoor in totaal 36 concrete richtlijnen.

De juiste technische tools
Strategisch vooruitzien is ook een technische oefening, die je leert om visie te ontwikkelen, strategische plannen te maken en deze om te zetten in (meetbare) actiepunten. Je moet dus leren ”drivers” identificeren (drijvende krachten, die de toekomst zullen bepalen) en je moet leren werken met “uncertainties” (onzekerheden, waarvan je vandaag niet weet welke kant ze zullen uitgaan). En je moet vooral leren “out of the box” denken, zonder de voeling met de realiteit te verliezen: “Think the unthinkable” en pas dat dan toe, in de realiteit van vandaag en de verwachtingen voor morgen. Van “9/11” tot de huidige kredietcrisis, ligt de recente geschiedenis bezaaid met onverwachte (maar achteraf beschouwd wel “voorspelbare”) wendingen.
De middelste hoofdstukken (Forecasting – Visioning) geven je 47 richtlijnen om toekomstvisie te leren ontwikkelen. De laatste twee hoofdstukken (Planning – Acting) geven je nog eens 32 richtlijnen om je toekomstbeeld praktisch toepasbaar te maken en uit te voeren.

“Thinking about the Future”
Laat je niet overdonderen door de 231 pagina's, waarin de expertise van 36 futuristen van wereldniveau gebundeld wordt. Want je hoeft het echt niet van A-Z te lezen. Gebruik het eerder als een makkelijk leesbaar gids. De zes hoofdstukken behandelen bovenvermelde hoofdlijnen. De inhoudtabel van vijf pagina’s, vooraan het boek, loodst je binnen die hoofdstukken naar de deelaspecten die je interesseren. Voor elk daarvan worden dan concrete richtlijnen gegeven, die apart gelezen en gebruikt kunnen worden. Elke richtlijn beslaat hoogstens twee pagina’s en is strak gestructureerd: een korte omschrijving, de “key steps” (wat je concreet geacht wordt te doen), de voordelen (die de toegevoegde waarde van de richtlijn schetsen), een praktisch voorbeeld en enkele tips voor verdere lectuur.
Die twee laatste paragrafen (voorbeelden en aanvullende lectuur) zijn mijn favorieten. Bij het lezen van de richtlijnen begon ik steeds met het voorbeeld, omdat het aangeeft hoe bedrijven in de praktijk de richtlijn hebben gebruikt (Een mooi staaltje van “storytelling”, nietwaar?). Door het literatuuroverzicht na elke richtlijn te plaatsen, heb je meteen een beeld van de onderbouw van de richtlijn. Meestal doe ik niet de moeite om naar de verwijzingen in een literatuurlijst aan het einde van een boek te gaan kijken. In dit geval googlede ik tijdens het lezen ook regelmatig naar de website van de futurist of het vermelde boek, om nog wat dieper te graven.

Waarom dit boek lezen?
Omdat de toekomst niet vooraf is bepaald en wat (professioneel) op ons af komt dus onvoorspelbaar is, maar wel beïnvloed wordt door onze keuzes van vandaag?
Omdat bedreigingen ook steeds opportuniteiten kunnen zijn, wanneer je ze in hun context kan plaatsen en de onderliggende mechanismen (“drivers”) kent?
Om beleid en strategie niet te baseren op wat vandaag is, maar op wat (“thinking the unthinkable”) morgen zal zijn?
Omdat je nieuwe markten, producten en diensten wil ontwikkelen of – meer algemeen – omdat je succesvol wil navigeren in de stroomversnellingen van je steeds veranderende, steeds complexere en meer mondiale omgeving?
Kies maar uit!

Dirk Broeckx – 14 augustus 2011

“Thinking about the Future (Guidelines for Strategic Foresight)” Andy Hines en Peter Bishop
© 2006 Social Technologies
ISBN-13: 978-0-9789317-0-4
www.socialtechnologies.com

Een toetje:
Mijn favoriete 12 richtlijnen (2 uit elk hoofdstuk)
1. Use whole-brain processes (gebruik de rationele en de creatieve kant van je hersenen)
2. Encourage experiments and prototypes (en doe alsof je al in de toekomst bent)
3. Start by looking backwards (leer uit het verleden, al was het maar hoe snel en onverwacht dingen veranderen)
4. Consult “remarkable people” and unusual sources (luister naar de mening van outsiders en “anders denkenden”, eerder dan aan “kennis inteelt” te doen)
5. Develop possible, plausible, probable and preferable solutions (denk eerst dicht bij de comfortzone, maar laat ze vervolgens ook eens los)
6. Explore ideas that cause discomfort (altijd een leuk moment wanneer Fons Van Dijck in P4F vraagt te denken aan de apotheek zonder geneesmiddelen)
7. Identify and tear down taboos ghosting the organisation (want al te vaak lijkt het alsof men zichzelf heeft opgesloten en de sleutel heeft weggeworpen!)
8. Remberber Dator’s Law: any useful statement about the future should appear ridiculous! (Laat de achterblijvers dus maar lachen)
9. Know what to change and what not to change (dit is soms de moeilijkste)
10. Have contingency plans for surprises (en begin met niet te verschieten, wanneer er plots een wiel afloopt)
11. Build awareness of change through experience, insight and reframing (tracht stukjes toekomst te bezoeken en te beleven en kijk naar onderliggende mechanismen wanneer iets verandert)
12. Develop training programs to institutionalize strategic foresight (en ik voeg de daad bij het woord...)

De toekomst ligt voor het rapen

http://www.de7de.be — 7/08/2011

Foresight en Scenario’s ontwikkelen om in de toekomst te kijken, is niet zo moeilijk als het lijkt. In de boekbespreking van volgende week zien we hoe het technisch in elkaar zit. Wat hier volgt is een voorbeschouwing, waarin tot tweemaal toe wordt aangetoond dat “the future already exists; it’s only distributed unevenly”. Dit is een verhaal over klinische apothekers buiten het ziekenhuis en de waarheid over het artsentekort.

De stukjes van de puzzel herkennen
De kunst (wetenschap?) om in de toekomst te kijken, om zich een beeld te vormen van de veranderingen die er aankomen, bestaat voor een behoorlijk deel uit het leren herkennen van stukjes en brokjes toekomst, die vandaag al bestaan. Al die puzzelstukjes kan je in een (nieuwe) context plaatsen zodat ze een coherent en plausibel toekomstbeeld vormen. Op deze manier bestaat de toekomst vandaag al een beetje. Maar de puzzelstukjes liggen wel her en der verspreid. Je moet er dus goed op letten, wil je ze niet missen.

De afgelopen weken herkende ik er twee: in de Standaard botsten de meningen van Marc Moens en Rufij Baeke over het artsentekort. En de distributie en consumptie van geneesmiddelen in rustoorden is ook een “hot topic” aan het worden. Beiden openen vensters naar de toekomst.

IVM, klinische apothekers en ouderenzorg
Individueel verpakte medicatie (IVM) via blister systemen (manueel verdeeld per week of maand) of in zakjes (per inname moment verdeeld door een robot) bestaan al een tijd, maar zonder wettelijke basis noch gepast vergoedingssysteem. Er wordt over gepraat, geëxperimenteerd en het reglementair kader krijgt (te?) langzaam gestalte.

“Voortgezette farmaceutische zorg” komt politiek ook steeds nadrukkelijker op het voorplan. Een federale parlementaire resolutie en Vlaamse studienota’s analyseren de problematiek van de geneesmiddelenvoorziening in rustoorden en RVT’s. Ze benadrukken de toegevoegde waarde van de apotheker volgens de krachtlijnen van “voortgezette farmaceutische zorg”. Dit veronderstelt dat de hele farmaceutische context van de patiënt geëvalueerd en geoptimaliseerd wordt, in het bijzonder de geneesmiddelenhistoriek (bvb. van de laatste 12 maanden), inclusief eventuele poly-pathologische problemen en de bredere context van voeding, hygiëne, preventie, wondzorg, enz.

Hardware en software
Deze benadering verlaat het huidige paradigma van de apotheker die “voorgeschreven verpakkingen van geneesmiddelen aflevert”. Voor het afleveren van de “hardware” was/is de apotheker traditioneel verantwoordelijk. Farmaceutische zorg focust meer op de “software”: alles wat je nodig hebt om het geneesmiddel rationeel en optimaal te gebruiken. De coördinatie met de voorschrijver en vooral de motivatie, informatie, gebruiksinstructies en “nazorg” die de patiënt nodig heeft om optimale therapeutische resultaten te bekomen. In ziekenhuizen wordt deze functie ingevuld door “klinische apothekers”, die nauw samenwerken met de rest van het zorgteam, aan het bed van de patiënt.

Knelpunten
De patiënt heeft zowel goede “hardware” als “software” nodig. En daar nijpt momenteel het schoentje. Om te beginnen wordt de publieke officina apotheker, zelfs met het nieuwe vergoedingssysteem, hoofdzakelijk “per afleverakte van een verpakking” betaald, waardoor de aanvullende “software” inspanningen – zeker van voortgezette farmaceutische zorg – onvoldoende gevaloriseerd worden. Dat remt de ontwikkeling van de nodige tools en protocollen af; de motivatie om kwaliteit en resultaten meetbaar te maken ontbreekt hierdoor ook.

Het nieuwe vergoedingssysteem moet dus op korte termijn doorgroeien, via substantiële verschuivingen binnen het macro-economische kader: de vergoeding “per verpakking” moet omlaag en incentives (forfaits, capitaties, vergoedingen per prestatie, P4P of P4Q) voor specifieke taken van farmaceutische zorg moeten substantieel omhoog.

Daarmee zal de patiënt snel “meer en betere software” krijgen, wat de kosten/baten verhouding van het geneesmiddelengebruik ten goede zal komen. Let wel: een betere therapietrouw zal de geneesmiddelenconsumptie verhogen, omdat “adherence” en dus “persistance” verbeteren. De farmaceutische industrie heeft er daarom alle belang bij deze evolutie van het apothekersberoep actief te ondersteunen.

Hardware en software in één pakket
Uiteindelijk moet farmaceutische zorg een taak op zich worden. In de politieke teksten en plannen praat men ervan om – naar analogie met wat in ziekenhuizen reeds bestaat – ook in rustoorden een soort klinische apothekers te voorzien. Het zou echter onzinnig zijn deze functie daar te scheiden van de levering van geneesmiddelen en wel om drie redenen:

De vergrijzende Babybomers kunnen nooit in dezelfde mate in rustoorden opgenomen worden zoals dat vandaag gebeurt, want daar zal nooit genoeg plaats en zorg voor zijn. In mijn volgend MediPlanet TV interview (eind augustus) legt Lieven Annemans dit helder uit. Itinera heeft in “Het Grijze Goud” eveneens duidelijk gemaakt hoe zij langer thuis zullen (kunnen/moeten) blijven.
In die thuissituatie zal de “klinische functie” even nuttig en noodzakelijk zijn als in het ziekenhuis, het RVT of het rustoord. Dat betekent dat de publieke officina apotheker deze farmaceutische zorg zal moeten leveren, samen met het afleveren van de nodige “hardware” van medicatie en aanverwante producten.
Uiteindelijk is voor élke patiënt – van jong tot oud – die meer dan 4 of 5 geneesmiddelen gebruikt, voortgezette farmaceutische zorg van cruciaal belang. In veel gevallen zal IVM ook in de ambulante zorg zijn nut bewijzen. Het kan dus zeker geen kwaad om in rustoorden te beginnen, maar men mag deze evoluties niet beperken tot dat milieu.
De meerwaarde van de apotheker in de toekomst zal niet meer in de logistiek van de aflevering van producten liggen, maar wel op het hoger beschreven vlak van (voortgezette) farmaceutische zorg. Er is echter geen onverenigbaarheid tussen beide functies (afleveren en begeleiden). Zeker niet wanneer de vergoedingsmassa de verschuiving volgt van de meerwaarde, weg van het afleveren van de “hardware” en meer gefocust op het leveren van “software” via farmaceutische zorg.

Ook een transformatie voor de overheid
De transformatie van het apothekersberoep zou eigenlijk moeten gekaderd worden in een context van efficiëntieverhoging, eerder dan van uitgavenbeheersing. De demografische evolutie die we in de zorg de volgende vijftien jaar moeten verteren, vereist immers een aanpak die alle betrokkenen moet mobiliseren en motiveren om met de beschikbare middelen maximaal (en dus efficiënt) gezondheid te produceren.

Uiteraard moeten de kosten daarbij onder controle gehouden worden, maar men zal ook moeten leren investeren (en dus extra geld te voorzien) in efficiëntere systemen, met meer IT, samenwerking; met meer gemeten kwaliteit en outcomes. Dat doel bereik je niet door de geldkraan dicht te draaien, wel door de beschikbare middelen in overleg verstandig te besteden en ook te investeren, waar nodig.

Artsentekort
Als toetje dus het tweede “venster op de toekomst”, namelijk de kortstondige media aandacht rond het “artsentekort”. Aanleiding was de RIZIV publicatie van een nieuwe lijst van 232 gemeenten waar er “te weinig” huisartsen zijn en waar hetImpulseo fonds een vestigingspremie van €20.000 per extra huisarts voorziet.

In het artikel in de Standaard (zie achteraan) hadden de artsenleiders kritiek op deze lijsten. Rufij Baeke beweerde dat de lijst amateuristisch opgesteld is, maar bevestigde dat een nijpend tekort aan artsen dreigt. Voor Marc Moens is er geen groot tekort omdat de criteria die het RIZIV hanteert voor het opstellen van de lijst te soepel zijn. Allicht hebben beiden op korte termijn gelijk.

Maar in de duiding van de Standaard rond dit dispuut wordt nergens het verband gelegd met een evolutie die inmiddels al volop op gang gekomen is: de stijgende zorgbehoeften van de vergrijzende Babyboomers zullen sowieso noch met de huidige zorgsystemen, noch met de beschikbare aantallen zorgverstrekkers gedekt kunnen worden. Het artikel doet alsof alleen de werkdruk, de lange werkdagen, de aantrekkelijkheid en de verloning van huisartsen een probleem zouden zijn. Er zal heus meer nodig zijn dan – naar Nederlands model – wat taken doorschuiven van de huisarts naar de verpleegkundige.

Indien we het volgende decennium aan de spits willen blijven staan van de gezondheidszorg en de ziekteverzekering, moeten we breder, creatiever en constructiever naar de toekomst durven kijken. Daarom dus volgende week een boek over “forsight”.

Dirk Broeckx – 7 augustus 2011

Klik hier voor:

De RIZIV pagina met de criteria en lijsten

De lijst van Aan Aalter tot Zutendaal: 232 gemeenten waar te weinig huisartsen zijn volgens de RIZIV norm

ONTVANGEN COMMENTAAR (10/8/11)

Dirk, je verwijst naar oa het doorschuiven van taken van huis arts naar verpleegkundige: "Er zal heus meer nodig zijn dan - naar Nederlands model - wat taken doorschuiven van de huisarts naar de verpleegkundige."

Ik wens hieraan toe te voegen dat de huisarts de opvolging van geneesmiddelen gebonden problematiek ook meer en meer kan toevertrouwen aan de huis-apotheker.
Door een goede samenwerking van dit trio: arts-verpleegkundige-apotheker, kan de thuisverblijvende patiënt goed opgevolgd worden, waarbij elkeen maximaal moet ingezet worden waar zijn competenties liggen.

Thierry De Heyn

BRON: De Standaard augustus 2011

BRUSSEL - De artsenverenigingen verschillen van mening of er een tekort is aan huisartsen. Wel hebben ze allebei kritiek op de jongste lijst met probleemgemeenten.

 ‘De situatie is ernstig. Er is een groot tekort aan huisartsen, en de komende jaren zal de uitstroom nog vermeerderen. Binnen vijf jaar moeten we met de helft van de artsen wachtdiensten draaien',zegt Rufij Baeke, ondervoorzitter van het Syndicaat van Vlaamse Huisartsen.  Volgens het Riziv is er in 232 gemeenten, dat betekent vier op de tien, een tekort aan huisartsen. Een jaar geleden ging het nog maar om 206 gemeenten, in 2008 zelfs maar om 125 gemeenten. Maar Baeke betwist de betrouwbaarheid van de lijst: ‘Vanuit Lokeren bellen ze me op: wij staan op de lijst, maar hier is helemaal geen huisartsentekort. Lokeren is een middelgrote stad met veel ziekenhuizen waar veel dokters in de kliniek aan huisartsengeneeskunde doen. En Knesselare, een dorp waarvan ik weet dat het al vele jaren een tekort heeft, staat nu pas op de lijst. Het Riziv baseert zich op een amateuristisch samengestelde lijst van huisartsen. Ze weten niet eens hoeveel huisartsen er in België actief zijn. Die lijst van 232 gemeenten is dus waardeloos. Er staan gemeenten op die er niet op horen te staan en andersom. Misschien is de situatie nog ernstiger dan nu lijkt.'  Marc Moens, de voorzitter van de Belgische Vereniging van Artsensyndicaten, pareert die kritiek. ‘Voor het Riziv is een huisarts een dokter die minstens één patiënt per jaar ziet. Dat zijn er 14.506. Daaruit zijn de 65-plussers gefilterd. Dan blijven er 12.310 over. Het is die lijst waarop het Riziv zich baseert.'  

Eén dokter per 1.100 inwoners
Maar ook Moens heeft kritiek op de gepubliceerde lijst. ‘Er is helemaal geen groot tekort aan huisartsen. Slechts op sommige plaatsen en op sommige momenten. Aan de westkust bijvoorbeeld, of in Bütgenbach en dan nog vooral 's nachts en in het weekend.

Maar zeker niet in al die 232 gemeenten. Ik heb verschillende van die gemeenten opgebeld en zij ontkennen dat er een probleem is.'  ‘De norm die het Riziv hanteert, is 1 huisarts op 1.100 inwoners. In een weinig bevolkt gebied gaat het zelfs over één huisarts op 800 inwoners. Gemeenten die dat niet halen, hebben volgens het Riziv een tekort aan artsen, maar die norm is veel te soepel. In Nederland rekent men 1 huisarts op 2.000 inwoners, mijn Ierse collega's zijn jaloers op het aantal huisartsen dat we hier hebben. Bovendien is de bevolking in België de jongste jaren erg gegroeid. Als dan het aantal huisartsen gelijk blijft, krijg je natuurlijk ook een aantal gemeenten die plotseling een tekort blijken te hebben.'  

Groepspraktijken  
Baeke blijft erbij dat het beroep van huisarts door de overheid aantrekkelijker gemaakt moet worden omdat de meerderheid van de studenten geneeskunde nog altijd voor specialisatie kiest. ‘Minder zinloze administratie, de inhoud van het beroep opwaarderen, zorgen dat patiënten net als bij de spoed gratis naar de dokter kunnen dankzij hun Sis-kaart, waardoor de huisarts door het ziekenfonds betaald wordt. Dan zal het aantal huisartsen wel toenemen. Kijk maar naar de verpleegkundigen, waar ook een tekort was. Toen men het beroep aantrekkelijker maakte, onder meer door een hogere verloning, steeg het aantal studenten ook behoorlijk.'  Er zijn wel al een aantal maatregelen genomen. De uiterst lange werkdagen van huisartsen worden meer en meer opgevangen door groepspraktijken. Huisartsen verdienden heel wat minder dan specialisten, maar sinds enkele jaren is de vergoeding behoorlijk opgetrokken. In de opleiding geneeskunde werd het niet echt gestimuleerd om voor huisarts te kiezen, maar ook daar is een kentering in gekomen.  In Nederland werkt een pak minder huisartsen, maar daar doen verpleegkundigen een deel van het werk van de huisartsen. Misschien een optie voor België. 

Test Link

Good Governance of TeleHealth Services

http://www.de7de.be — 21/07/2011

Patiënten komen naar de apotheek voor hun medicatie en ik zie of hoor ze niet meer, tot ze met een volgend voorschrift langs komen. Hetzelfde geldt voor de meeste andere zorgverstrekkers: tussen twee afleveringen, consultaties of prestaties, is er geen of nauwelijks contact met de patiënt. Hoe gaat het met zijn gezondheid en zijn behandeling? Heeft hij nood aan uitleg, ondersteuning of motivatie? We gaan er allemaal van uit dat “geen nieuws, goed nieuws” is. Als er écht iets mis gaat, zal de patiënt wel contact opnemen.

Kan dat met moderne middelen beter? Kunnen we een systeem ontwikkelen dat toelaat de patiënt op afstand te volgen, dat hem het gevoel geeft dat hij permanent op zijn zorgteam kan terugvallen en dat toelaat problemen te detecteren en op te lossen voor ze eindigen in een urgentie, op spoed, in de wachtdienst, in een hospitalisatie of nog erger. TeleHealth biedt die mogelijkheden en begint snel op het voorplan te komen.

Het wordt een volgende stap in het eHealth verhaal. In afwachting daarvan biedt een studie uit het Verenigd Koninkrijk al een grondige eerste kennismaking. Tijd om na te denken hoe we dit in de eerstelijn en in de geneesmiddelensector kunnen toepassen.

Nu al nadenken, ook voor de eerstelijn
Hola maar! We zijn nog niet aan elektronisch voorschrift of digitaal gedeelde patiëntendossiers toe, of er is weeral iets nieuws? Dat klopt, maar we mogen in de eerstelijn deze trein (ook) niet missen, want er staat veel op het spel. Want als er vandaag al ergens aan telehealth wordt gedacht, dan is dat vooral in ziekenhuizen. Het gaat dan over patiënten in programma’s die gericht zijn op hartfalen, diabetes, COPD. Patiënten worden geselecteerd op basis van ongeplande hospitalisaties of consultaties op spoed. Maar volg even volgende analyse en denk dan door hoe we dit concept ook “bij ons” kunnen toepassen.

Het “Good Governance Institute” (GGI) publiceerde deze maand de studie “Better care for people with long-term conditions: the quality and good governance of telehealth services”. Hierin onderzoekt het GGI het fenomeen “telehealth” van alle kanten. Wat is het? Wat zijn de “drivers” die het nu op het voorplan brengen? Wat kan je ermee doen? Hoe werkt het? Hoe kan je een project opzetten?... Het GGI levert ondersteunende tools en studiewerk in de marge van de hervormingen van de NHS in het Verenigd Koninkrijk.

Wat is TeleHealth eigenlijk?
TeleHealth start bij het doorzenden van biometrische gegevens, aangevuld met interactie met de patiënt. Het systeem stelt op gezette tijden vragen aan de patiënt. De antwoorden, samen met de meetgegevens, worden geanalyseerd en geïnterpreteerd. Op basis hiervan wordt dan bepaald welke actie ondernomen moet worden.

Concreet bestaat TeleHealth uit vier specifieke stappen:

Het registreren van (al naar gelang het type patiënt of pathologie) van nuttige biometrische data, aangevuld met een doelgerichte bevraging van de patiënt. Hier staan gebruiksgemak en connectiviteit centraal. Met een smartphone, kunnen metingen en doorzenden bijvoorbeeld vlot en intuïtief verlopen.
Het analyseren van de gegevens, ofwel tegenover benchmarks, ofwel op basis van profielen. Goede software en expertsystemen kunnen dit werk automatiseren en ondersteunen.
Triage: de resultaten van de analyse worden geïnterpreteerd en men beslist wat er moet gebeuren: is alles normaal, dan gebeurt er niets - anders wordt beslist een gepaste actie te ondernemen. Dat kan eenvoudig telefonisch contact zijn, maar het kan ook leiden tot een consultatie of zelfs snelle interventie aan huis of een opname, als dat nodig is.
Actie: het uitvoeren van de gepaste prestaties of interventies.

Niets beter dan een voorbeeld: zie het extract uit de studie, achteraan deze tekst, waarin uitgelegd wordt hoe in Sheffield een TeleHealth project rond COPD werkt.

Waarom hebben we TeleHealth nodig?
TeleHealth komt op het voorplan omdat de technologie vandaag toelaat deze diensten te ontwikkelen. Maar er zijn veel meer fundamentele “drivers” die het concept interessant en allicht onvermijdelijk zullen maken.

In de eerste plaats zijn er drie algemene omgevingsfactoren:

➢ De demografie: de vergrijzing van de Babyboomers zorgt binnenkort voor te veel zieken en te weinig zorgverstrekkers. We zullen dus efficiënter moeten werken en alleen die patiënten zien die het nodig hebben.

➢ De stijgende morbiditeit: een reeks “epidemieën” van chronische beschavingsziekten zoals diabetes, obesitas, COPD, enz. gaan alle zorgsystemen en de ziekteverzekering nog meer (over)belasten.

➢ Budgetcontrole zal steeds scherper worden, om de zorg betaalbaar te houden bij een stijgende vraag, terwijl zorgverstrekkers niet meer zullen kunnen volgen.

Daarnaast zijn er een reeks operationele “drivers” die helpen een antwoord te formuleren op de vraag: waarom zou ik een specifiek telehealth project starten?

Obstakels “tussen de oren”

De studie geeft een reeks klassieke mentale objecties die meestal uit de weg geruimd moeten worden:

o Telehealth is an emergency service

o It’s like ‘Big Brother’

o Telehealth leads to greater isolation

o It creates additional workload for staff

o It can lead to redundancies

o It replaces clinical professionalism

o You need to be good at computers to use telehealth

o Telehealth is not confidential

Geld blijft een belangrijke (de belangrijkste?) drijfveer. Hoewel telehealth extra geld kost (investeringen en operationele kosten) is de ROI positief door besparingen op prestaties en vermeden hospitalisaties.

Maar daarnaast wijst de GGI studie op een reeks andere, belangrijke toegevoegde waarden:

Tijdige zorg: patiënten worden op afstand gevolgd en prestaties (consultaties, interventies…) worden pas geleverd wanneer het nodig is: niet te vroeg (in het huidige systeem ziet de arts de patiënt gewoon met regelmatige tussenpozen terug) en niet te laat (wanneer het fout begint te lopen kan men in geval van TeleHealth meteen ingrijpen).
Waardevolle tijd van de patiënt en van de zorgverstrekker: patiënten verliezen in het huidige systeem veel waardevolle tijd tijdens de verplaatsingen naar de zorgverstrekker en in de wachtzaal. En de zorgverstrekker verliest ook waardevolle tijd terwijl hij routinematig patiënt ziet en onderzoekt, die het misschien niet nodig hebben, in plaats van anderen, die het nodig hebben, maar die het niet weten of geen afspraak hebben.
Kwaliteit van de zorg en meer meetbare gegevens: de basis van TeleHealth is het meten, verzamelen en evalueren van gegevens. Operationeel werken alle zorgverstrekkers dus objectiever en vollediger. En op termijn leiden meer gegevens sowieso tot meer inzichten en nieuwe kennis.
Continuïteit van de zorg: zowel vanuit het oogpunt van de patiënt (“Er wordt permanent voor mij gezorgd”), als vanuit het oogpunt van het zorgteam (“We werken samen op een permanente en eenvormige basis”).
Veiligheid: TeleHeralth mikt op het voorkomen van problemen en helpt dus het verlies van kwaliteitsjaren en levens te vermijden.
Empowerment en betrokkenheid: de patiënt zit mee aan het stuur van zijn zorg en wordt actief betrokken in het opvolgen ervan. TeleHealth laat ook toe feedback te geven aan de patiënt, waar hij staat ten opzichte van benchmarks en hoe gelijkaardige patiënten het ervan af brengen.

Het GGI wijst er echter wel op dat Telehealth steeds een onderdeel moet zijn van een globale strategie en niet als een soort “gadget” op zich beschouwd mag worden. Het is een hulpmiddel in een breder zorgconcept; geen doel op zich.

En als we nu eens zouden beginnen?
De studie wijst met concrete tools de weg hoe je een project kan aansturen:

Visie → strategie → uitvoering en ondersteuning → gebruiken

Uit de studie synthetiseerde ik volgend stappenplan:

Iedereen aan boord? Alle betrokkenen effectief betrekken; zorgen dat iedereen goed begrijpt waarover het gaat en wat men wil (en wat niet).
Voor welke patiënten gaan we telehealth aanbieden? Hoe bepalen we (samen) wie wel of niet in aanmerking komt, al naar gelang zijn pathologie en risico op complicaties en problemen met de ziekte of de behandeling.
(NB: vandaag bepalen meestal economische overwegingen de keuze, maar geleidelijk zouden de andere “drivers” meer “in the picture” moeten komen.
Het nieuwe zorgtraject uittekenen. Want telehealth veronderstelt dat taken, prioriteiten en tijdsbesteding herschikt worden. Samen afspreken wat men zal vragen en meten; hoe en wie zal evalueren en triage doen; wie instaat voor de follow-up van patiënten die moeten gezien worden…
Incentives? Waarom zouden we eigenlijk meedoen? Zorg dat alle betrokkenen goede redenen hebben om mee te werken. Verlies of winst van inkomen en tijd; job tevredenheid; feedback van resultaten; tijd- en gezondheidswinst voor de patiënt…
Als het objectief van telehealth erin bestaat het aantal interventies en prestaties te verminderen, maar zorgverstrekkers worden hoofdzakelijk per prestatie betaald, dan gaat het nooit werken…
Resultaten meten en evalueren? Welke resultaten willen we boeken, hoe gaan we deze meten en evalueren? Mikken we op benefits voor de patiënt (gezondheid, tijd, meer thuiszorg en minder verplaatsingen…), voor de zorgverstrekkers (meer gefocust en efficiënter werken…), voor de bevolking (het toegankelijk houden van zorg voor iedereen…), voor de ziekteverzekering (kostenbesparing, meer “value for money”…)

De eerste helft van de studie levert definities en helpt (wie goesting heeft om een project te starten) na te denken over het hoe en waarom. In de tweede helft van het (overigens zeer bondige) document worden een aantal concrete governance tools aangereikt, zoals een literatuurlijst, een matrix die je door de implementatieniveaus van een project loodst, een reeks voorbeelden van concrete operationele vragen om de vooruitgang van het project te evalueren (met voorbelden van wat goede en slechte antwoorden zouden zijn).

Paradox
De grote paradox van TeleHealth is natuurlijk dat het idealiter zorg overbodig maakt: de focus op preventie van problemen en het versterken van adherence (therapietrouw) moet er in ideale omstandigheden toe leiden dat de patiënt zichzelf optimaal verzorgt en dus met het strikte minimum aan zorg van derden verder kan. En zo zijn we terug bij het begin en helpt het bovenstaande politieke doelstellingen inderdaad te realiseren.

Dirk Broeckx – 21 juli 2011 (Leve België !)

Een concreet voorbeeld

Sheffield has been using telehealth to support patients with chronic obstructive pulmonary disease (COPD). This is one of the most common respiratory diseases in the UK, and is unique internationally as being the one mayor cause of death whose incidence is rising. The annual cost of treating it is £818m annually, and is increasing year on year. Sheffield’s local population has a high prevalence of COPD and in some parts of the city up to 8% of patients have the condition. This is due to the area’s history of occupational exposure from the steel industry.

Likewise Doncaster has a high incidence of smoking and, as an ex-mining community, has a high incidence of respiratory related patients with chronic illness. In both areas, commissioners and clinicians were keen to help patients maintain a healthy life at home and reduce the risks and costs associated with unnecessary care interventions and admissions to hospitals. Sheffield hospitals receive some 2,000 COPD related admissions annually.

The PCT decided that a proactive approach was necessary to minimise avoidable admissions. An assessment of COPD services revealed that health outcomes could be improved and usage of secondary care reduced by using telehealth to monitor patients in their own homes within an early discharge scheme.

This required greater collaboration between primary and secondary care teams, with improved access to secondary care clinicians skilled in advanced COPD care. The secondary care clinicians were also used for their specialist knowledge of governance and risk.

The objectives of the pilot scheme were:

To support early discharge of the patient
To reduce the risks and costs of both elective and non elective admissions
To hit key performance indicator targets – reduce A&E figures and discharge early
To support community care with virtual wards
To reduce possibility of infection by keeping patients out of hospital.

Telehealth monitors were given to 30 high-risk patients for a period of five months, during which time they measured their own vital signs including heart rate, weight, blood pressure and oxygen saturation levels. The monitor was also capable of asking a series of clinical questions to further determine their current condition. Once measured, the data is transmitted to the public health development respiratory nurses and/or the COPD nurses’ office within secondary care. The COPD nurse triages the patients against agreed criteria and applies an order of priority to the visitation schedule, whilst those patients in need of urgent treatment are referred to the appropriate care facility.

Key benefits to patients were:

Earlier discharge
Improved confidence as they know their condition is being closely monitored
Rapid response to any change in the condition
Better clinical risk management for a group of patients known to the service
Fewer unplanned admissions
The convenience of being monitored at home

This innovative approach to managing the condition saw COPD-related hospital admissions decrease by 50%, releasing a saving of around £35,000 and £40,000, which enabled the purchase of 15 more monitors. On the basis that the PCT could potentially avoid 50 admissions a month, the total saving could amount to £1.2m annually.

Je kan het hele rapport gratis en eenvoudig downloaden: (klik op de titel)

“Better care for people with long-term conditions: the quality and good governance of telehealth services”.

Itinera Analyse De Ziekenhuisfinanciering: uitdagingen, sterktes en kansen tot verbetering

http://www.de7de.be — 14/07/2011

Itinera Analyse
De Ziekenhuisfinanciering: uitdagingen, sterktes en kansen tot verbetering

De toegevoegde waarde van een ziekenhuis is zowel zorg- en gezondheidsproductie als tewerkstelling. Beiden zijn maatschappelijk en economisch belangrijk. Een adequate organisatie en financiering, die een performante, billijke en kwaliteits¬volle zorgverstrekking stimuleert, is dus een fundamentele maatschappelijke uitdaging

Maar in tegenstelling tot die nobele doelstelling, wordt de Belgische ziekenhuiszorg vandaag op een complexe en gefragmenteerde manier gefinancierd. Itinera en auteur Jeroen Trybou, leggen in deze studie de huidige mechanismen bloot en gaan op zoek naar een mogelijk (beter) alternatief. Leerrijk, hoewel enkele belangrijke vragen onbeantwoord blijven en een tikkeltje meer inventiviteit en “out of the box” denken de studie nog veel rijker had kunnen maken.

Acht belangrijke objectieven
Uitgangspunt van deze analyse zijn de zes “basisdoelstellingen van zorg” die het Institute of Medicine voorop stelt:
Zorg moet tijdig (vlot en snel toegankelijk), veilig, effectief (wetenschappelijk onderbouwd) en efficiënt (zonder verspilling) zijn. De patiënt moet centraal staan en rechtvaardig (zonder discriminatie of verschillende snelheden) worden bediend.

Continuïteit van de zorg (ook transmuraal) en efficiëntie in termen van gezondheids-economie (value-for-money) treden daarnaast steeds meer op de voorgrond. Dat maakt een totaal van acht objectieven.

De vraag die de auteurs zich dus stellen is hoe je deze algemene doelstellingen ondersteunt via een (beter) financierings- en vergoedingssysteem (in casu voor ziekenhuizen). Daarbij maken ze zich zorgen omwille van drie omgevingsfactoren, die de oefening des te moeilijker maken:

De hele sociale zekerheid betaalbaar houden. Zeker in het licht van de grijze tsunami die ons al begint te overspoelen. De stijgende zorgbehoeften van de vergrijzende Babyboomers, de pensioenen en de uitkeringen voor werkloosheid en invaliditeit zijn financieel communicerende vaten: ze moeten allemaal uit dezelfde grote kas van de sociale zekerheid worden betaald. En de gezondheidszorg stijgt momenteel nog veel sneller dan de andere posten, wat het hele systeem uit evenwicht dreigt te brengen.
De toegankelijkheid vrijwaren voor iedereen. De individuele eigen bijdrage (remgelden en bijdragen voor private verzekeringen) bedraagt bijna 27%. Dat is een stuk hoger dan het Europese gemiddelde (23%) en bedreigt de toegankelijkheid voor de meest kwetsbare groepen (die daarenboven al op zich het minst gezond zijn).
De kwaliteit meetbaar en zichtbaar maken. Die cultuur hebben we nog niet of onvoldoende.

Een hele boterham van in totaal elf elementen die, netjes in evenwicht, samen gerealiseerd moeten worden.

Het beschrijvend deel van de studie

Logischerwijze schakelt de studie door naar een beschrijving van de huidige toestand. De vier belangrijkste stakeholders worden geanalyseerd: de patiënt, de overheid, de ziekenfondsen en de ziekenhuizen zelf. Van die laatste wordt gezegd dat ze een duale structuur (en financiering) hebben: enerzijds het ziekenhuis zelf; anderzijds de artsen die er werken. Beiden zorgen voor inkomsten, die in vier blokken worden ingedeeld: het algemeen ziekenhuisbudget (38%) en de (dag)forfaits (4%), de vergoedingen voor farmaceutische middelen (15%) en de medische honoraria (41%). Elke post heeft specifieke regels en mechanismen.

Algemeen budget en forfaits
Door het quotum systeem (dat het aantal bedden beperkte) werd een einde gemaakt aan het principe van de “aanbod gestuurde vraag” (hoe meer bedden, hoe meer opnames, hoe meer prestaties) dat tot de jaren ’80 voor een sterke groei zorgde. Verzorgingskosten worden niet meer “as such” terugbetaald (wat ook de oorspronkelijke regel was. Via het DRG systeem (Diagnose Related Group) begon men de kosten van ziekenhuizen onderling te vergelijken. Per gelijkaardige pathologie worden nu forfaits betaald, wat tot een betere kostenbeheersing bij de overheid leidde en tot meer efficiëntie in de ziekenhuizen. De ligdagduur werd hierdoor sterk ingekort. Ook het aantal opnames daalde, omdat meer dan 50% van de behandelingen tegenwoordig in dagziekenhuis worden uitgevoerd.

Geneesmiddelen en (afgedragen) honoraria
Geneesmiddelen worden voor 75% via een forfait vergoed (op basis van de APR-DRG), plus 25% van de reële kost van elke aflevering. Door dit laatste behoudt men een zicht op de reële consumptie, terwijl de forfaits voor een drastische vermindering van de uitgaven zorgde. Let wel: elk van deze mechanismen wordt bondig beschreven, dus zonder dieper in te gaan op de (subtiele of meer evidente) voor- en nadelen.

De honorering van de artsen vormt de grootste post van het ziekenhuisbudget. Naast enkele meer bescheiden forfaits, zijn het vooral honoraria per prestatie. Gemiddeld dragen de artsen ongeveer 43% van hun honorarium af aan het ziekenhuis. Voor niet-technische specialismen bedraagt dit ongeveer 19,5%. Beschouw dit als een “bijdrage in de kosten” en een vergoeding voor de “goodwill” van het patiënteel dat via het ziekenhuis tot bij de arts komt. Die afhouding wordt in sommige ziekenhuizen of diensten procentueel berekend, maar het kan ook een vergoeding zijn voor de effectieve kosten.

Op zoek naar een beter financieringssysteem

Een doelmatig financieringssysteem botst op het (gezondheid)economische probleem van de ‘principal-agent’. Bij het nemen van beslissingen kan een arts zijn eigen (financieel) voordeel vooropstellen in plaats van enkel dat van de patiënt. Dat kan omwille van

de kennis- en informatie asymmetrie (het is voornamelijk de arts en niet zozeer de patiënt die beslist (cfr. de aanbodgestuurde vraag);
als aanbieder van de zorg is de arts ook onmiddellijk betrokken partij met financieel belang bij heel wat medische beslissingen;
door het derde betalersysteem draagt noch de patiënt zelf, noch de arts de financiële gevolgen van de zorg.

Hoe werk je die bias weg? En hoe kom je dan wel uit bij bovengenoemde 8 basisobjectieven?

De studie begint de zoektocht eerst zuiver theoretisch en onderscheidt enerzijds “retrospectieve” en “prospectieve” systemen; anderzijds “vaste” en “variabele” systemen.

Bij de retrospectieve sys¬temen wordt het financieel risico in dit systeem volledig op het niveau van de derde betaler behouden en is de vergoeding gebaseerd op de reële kosten. De prospectieve systemen gaan uit van een vooraf bepaalde vergoeding en stimuleren bijgevolg kostenbeheersing. Dit verhoogt de efficiëntie maar kan een nadelig ef¬fect hebben op de kwaliteit van zorg, de toegankelijkheid en risicoselectie.

Bij ‘vaste systemen’ (zoals een salaris of een capitatie), hebben wijzigingen in activiteit geen impact op de vergoeding. Een variabel systeem (zoals een honorarium per prestatie) gaat daarentegen uit van het principe dat tegenover bijkomende inspanningen ook een hogere vergoeding staat. Zorgverstrekkers kunnen hun inkomen dus verhogen (of verlagen als ze minder hard werken). Dat stimuleert dus extra activiteit en verhoogt daarom de toegankelijkheid van de zorg. Een vergoeding per prestatie is billijk vanuit het perspectief van de verstrekkers, maar er zijn geen incentives voor een kosten-effectieve zorgverstrekking.

Hier schakelt Jeroen Trybou meteen door naar het model van Jegers et al. (2002).

Hij overloopt netjes de vijf vormen van vergoeding op het micro niveau, met hun voor- en nadelen: per prestatie (honoraria), per dag (ligdag forfait), per episode (forfait per case), per patiënt (capitatie), per periode (salaris).

Hier gaat de studie spijtig genoeg enkele keren erg kort door de bocht.

Om te beginnen wordt nog nauwelijks omgekeken naar elk van de elf basisprincipes waarvoor een goed systeem incentives zou moeten bevatten. Dat waren, pro memorie: toegankelijkheid, veiligheid, effectiviteit, efficiëntie, patiënt centraal stellen, rechtvaardigheid, continuïteit van de zorg, value-for-money, maatschappelijke betaalbaarheid, redelijke individuele eigen bijdrage en kwaliteit bevorderend.

Vervolgens wordt met geen woord gerept over de manier waarop ook op macro- en meso-niveau een vergoedingssyteem positieve mechanismen kan bevatten om deze doelstellingen te bereiken.

En tenslotte beperkt de auteur zich tot de vijf “klassieke” en eigenlijk reeds bestaande micro vergoedingssystemen. Nieuwe “money for value” systemen (pay for quality / pay for performance) worden hier niet meegenomen.

Sterktes en zwaktes

In plaats daarvan duikt de studie in een analyse van sterktes en zwaktes.

Drie sterke punten: toegankelijkheid, vrije keuze en het DRP forfait systeem, waardoor ziekenhuizen onderling vergeleken worden (althans op vlak van kosten).

En een resem “verbeterbare punten”: het overlegmodel open trekken (om de artsen hierbij meer te betrekken en te responsabiliseren); de financiering vereenvoudigen (meer begrijpelijk en minder versnipperd); een meer correcte inschatting van de kosten maken (zeker voor bepaalde diensten).

Rechtrekken van scheve systemen is niet genoeg

Een lange lijst van behoorlijk technische verbeterpunten wordt overlopen. Men ziet eerder kansen tot verbetering door het rechttrekken van scheefgegroeide mechanismen, om de kosten te beheersen, eerder dan creatief na te denken over alternatieve of innoverende benaderingen, die de oorspronkelijke maatschappelijke basisobjectieven van ziekenhuizen meteen zouden helpen te realiseren. Informatisering wordt bijvoorbeeld erg stiefmoederlijk bekeken: het poolen van patiëntendata uit efficiëntere, digitale patiëntendossiers moet (blijkbaar alleen?) leiden tot betere statistieken om de DRP’s te berekenen. En ja, daarenboven kan het helpen de kwaliteit te meten en die gegevens moeten de patiënt dan helpen bij het kiezen van het “beste” ziekenhuis. Allemaal nogal klassiek en weinig “out of the box”.

Pas in de allerlaatste paragrafen van de studie herpakt de auteur zich enigszins en verkent hij enkele nieuwedenkpistes, onder meer hoe men zou kunnen starten met P4Q (pay for quality).

Conclusie
De studie is bondig en leest vlot. Ze geeft – zeker voor een buitenstaander – een helder beeld van de huidige stand van zaken en de belangrijkste knelpunten in de financiering. Alleen ontbreken de antwoorden op enkele (essentiële) vragen, zoals:

Welke financieringsmechanismen zouden op macro-niveau de hele sector of een regionale groep ziekenhuizen kunnen doen samenwerken met het oog op het kosten-effectief en efficiënt produceren van meer gezondheid?

Hoe kunnen ze op meso-niveau binnen een ziekenhuis een gelijkaardige culturele ommezwaai teweeg brengen, waarbij efficiëntie en “value-for-money” meetbaar en tegenstelbaar (=vergoedbaar) worden?

Hoe zou je de diverse soorten micro-vergoeding kunnen combineren tot een coherent en toch niet te complex systeem?

Hoe leg je efficiënte verbanden tussen de onderdelen van zo’n systeem en de elf fundamentele maatschappelijke doelstellingen van een ziekenhuis?

Stof genoeg voor een volgende Itinera studie?

Want laat één ding duidelijk zijn: het instituut levert ondanks deze constructief bedoelde kritiek uitstekend werk en de studies verdienen alleszins goed gelezen te worden.

Dirk Broeckx – 14 juli 2011 (Vive la France !)

Je kan de Iteinera Analyse gratis downloaden: klik hier

Gedaan met de griep

http://www.de7de.be — 7/07/2011

Een bijzonder onleesbaar KB in het Staatsblad van vandaag maakt een einde aan een reeks bijzondere volmachten die de regering kreeg ten tijde van de grieppandemie. Het regelgevend kader van Wetten en Besluiten waarmee de gezondheidszorg aangestuurd wordt is ondoorzichtig, inefficiënt en wereldvreemd. Het wordt de hoogste tijd dat de overheid, samen met alle actoren, nadenkt hoe dit beter kan. De Grieppandemie was weliswaar een tijdelijke crisis; toch is het een goed leermoment, waaruit lessen zouden kunnen getrokken worden.

Maar komen we daar wel toe?

Een onleesbaar kluwen van artikels en wetten
Het KB dat vandaag verschijnt bewijst hoe tussen droom en daad (naast praktische bezwaren) in België vooral veel complexe wetten staan. Dit KB is symbolisch voor de gapende kloof tussen een daadkrachtige aanpak, noodzakelijk voor het besturen van de volksgezondheid en de stugge, complexe traagheid van ons wetgevend kader.

Wie uit dit Staatsblad wil leren wat er na afloop van de campagne in de praktijk blijft en wat verandert, is er aan voor de moeite. Zowel het KB als het bijhorende verslag van de minister en het advies van de Raad van State is een kluwen van wetten en artikels waarin Koning, regering, minister en Raad van State hoogstens samen een weg zoeken om geen komma verkeerd te zetten. De realiteit is ver weg.

Wat is de bedoeling van een dergelijk KB? Als simpele burger en zorgverstrekker zou ik graag weten welke maatregelen precies worden opgeheven en welke nog van kracht blijven. Daarenboven zou het leuk zijn bij deze gelegenheid een kleine commentaar te kunnen lezen met een evaluatie, bij afloop, van deze crisisfase. Niks daarvan. Gaan we zo de grote uitdagingen aanpakken in de volksgezondheid de volgende tien jaar?

Transparant en daadkrachtig samenwerken
Het maakt eigenlijk niet uit of het een acute crisis is, zoals de Grieppandemie, of een meer chronische, zoals de vergrijzing van de Babyboomers. Elke belangrijke uitdaging in de volksgezondheid vraagt idealiter een daadkrachtige en transparante benadering: representatieve vertegenwoordigers van alle betrokken partijen moeten worden aangemoedigd en ondersteund om samen de meest efficiënte oplossingen af te spreken en aan te bieden; de hele groep moet, samen met de overheid, soepel en snel kunnen bijsturen; positieve communicatie, op maat van de verschillende betrokken groepen en het publiek, zorgt voor betrokkenheid en motiveert tot het opnemen van (individuele en in groep) verantwoordelijkheid; samen transparant evalueren laat toe de dingen steeds beter te doen en herhalen van fouten te vermijden …

Lees het Staatsblad van vandaag en je belandt in een heel andere wereld.

Stap voor stap
De aanpak van de grieppandemie in België was – van buitenaf bekeken en zeker bij de start – wanordelijk, nauwelijks gestructureerd en stroef gecommuniceerd. Het oorspronkelijke doembeeld van zieken die in legertenten voor de deur van het gemeentehuis verzorgd zouden worden, leek weggelopen uit een Amerikaanse rampenfilm.

Gelukkig bracht Koninklijk Griepcommissaris Van Ranst geleidelijk de campagne strak aan de teugel. Met – achteraf bekeken – excellente resultaten: minimale verspilling van “resources” (antivirale middelen, vaccins, personeel…); maximale bewustwording van de kracht van eenvoudige preventiemiddelen (handen wassen, thuisblijven wanneer men ziek is…); kalmte door een positieve communicatie, gericht op “beheersing” en “individuele verantwoordelijkheid”, niet op “sensatie” of het afschuiven van de verantwoordelijkheid op“de overheid”.

Zijn “stap voor stap” aanpak heeft gewerkt. Het was geen paniekvoetbal of meteen de inzet van de grote middelen, zoals in onze buurlanden. Elke volgende, grotere en duurdere stap van de campagne werd slechts bedachtzaam gezet, wanneer iedereen ervan overtuigd was dat die nodig was. Het oorspronkelijke plan werd ook voldoende soepel bijgestuurd en aangepast, naarmate de tijd, de inzichten en de epidemie vorderde.

Was de aanpak dan ideaal?
Neen, want de complete, brede groep van rechtstreeks betrokken actoren (alle administraties, alle zorgverstrekkers en alle leveranciers) kwam pas laat en meestal slechts “à géométrie variable” bijeen. De apothekers voelden zich eerder buitengesloten dan betrokken. Zeker onder het krachtige voorzitterschap waarover men beschikte had men al dat volk efficiënter en constructiever kunnen laten overleggen.

Neen, want Binnenlandse Zaken nam de leiding, zoals de wet voorziet, terwijl in dergelijke situaties men beter beroep doet op mensen met kennis van zaken. Die zitten bij Volksgezondheid en RIZIV. De andere departementen moeten uiteraard wel sterk ondersteunen, maar zijn niet de best geplaatste om de logistiek en communicatie te coördineren.

Neen, want men trok onvoldoende lessen uit de Vogelgriep. Die episode, enkele jaren voordien, was nochtans een goede testcase. Ze leverde na afloop een werkzaam draaiboek op, maar dat ging onder de leiding van Binnenlandse Zaken (i.p.v. Volksgezondheid) meteen de prullenmand in. Vandaar (in eerste instantie) de legertenten en andere paniekformules van het eerste uur.

Neen, want de eindevaluatie van de “Campagne Grieppandemie” werd op een drafje afgehandeld. Ondanks goed zoeken vond ik geen concreet, verbeterd actieplan dat klaar ligt voor volgende keer.

Neen, want er gaat blijkbaar tot vandaag meer energie en tijd naar de juristen, die elke komma juist willen zetten, dan naar de mensen die met visie en strategie de weg wijzen en de boel draaiende houden.

Efficiëntie, betrokkenheid en heldere contracten
Terug naar het begin. De volgende jaren zullen voor de volksgezondheid en de ziekteverzekering woelig en lastig worden. Men spreekt van besparen; alleszins zal onvoldoende kunnen worden geïnvesteerd. De enige uitweg is samen zoeken naar meer efficiëntie. Om te beginnen moet men dus af van de loden bollen en dikke kettingen van een wetgevend en reglementerend kader dat elke daadkrachtige aanpak van bij de start hypothekeert.

Want alleen met een soepele en heldere reglementering, die uitlegt en motiveert om de dingen optimaal en efficiënt te doen, zal men de grote uitdagingen van dit decennium aankunnen.

In plaats van nutteloos gepalaver over staatsstructuren, zou men beter werk maken van een kader waarin de minister hoofdzakelijk de politieke richting geeft van wat moet worden aangepakt. De grote doelstellingen en hoe die in grote lijnen zouden kunnen/moeten gerealiseerd worden. Een kader waarin alle betrokken actoren vervolgens betrokken en aangemoedigd worden om samen op zoek te gaan naar de meest efficiënte en concrete oplossingen. Een kader waarin de administratie de resultaten van dit overleg coördineert en aftoetst met de bevoegde minister (één; geen tien!) en waarin zij de uitwerking in heldere termen op papier zet als afspraken en “contracten” met het publiek en de uitvoerders. Een kader tenslotte waarin desgevallend juridische geschillen eerder op niveau van een “Vrederechter” dan dat van het Arbitragehof zouden worden uitgeklaard.

Er ligt nog werk op de plank. Waarop wachten we?

Dirk Broeckx – 7 juni 2011

En voor wie dan toch nog zin heeft... Ziehier het KB met aanhorigheden.
Vergeet niet: dit werkstukje dient alleen om een Besluit af te schaffen !

Klik hier en LEES VERDER

Mobile and Healthcare: the big opportunity

http://www.de7de.be — 28/06/2011

Lauren DeLisa Coleman | Jun. 27, 2011, 5:00 PM

Google may have just killed off one of its most ambitious projects to date, Google Health (which essentially sought to remake healthcare delivery for the Web age); but this action is far from indicative of a quiet but growing bold, new digital transformation-of-sorts taking place within the healthcare industry.   

While experts cite Google's backtracking of its healthcare project due mainly to a lack of its internal focus; certain stakeholders in other areas are actually beginning to examine new strategies - particularly across mobile - with laser-like intensity, ushering in what could soon become one of the largest digital business and cultural opportunities of this decade.   The trick, however, will be in developing and applying the right approach.  But to understand where one is going, one has to first understand; as they say, where you have been.  Prior to recent months, the healthcare/pharmaceutical industry had been essentially lethargic in terms of recognizing and adopting the paradigm shift that other industries have confronted and profited from in the last few year or two. And it was a quite curious pace given factors ranging from that of healthcare ranking as the number 3 most popular on-line activity after email and search (across generations) to the consistent increase of smartphone penetration in this country.

Physicians who were early adopters of such digital platforms are now united with the wealth of consumers who are poised and ready for greater healthcare engagement via the mobile front, yet they are basically left to stand marking time as the industry works to move through sporadic and somewhat unimaginative approaches to date.  Interestingly enough, this void of implementation coincides simultaneously with changes in the pharmaceutical industry ranging from the rise of more cost-efficient generic drugs (threatening revenue) to limited physical access to physicians (threatening marketing capability).

Thus it seems to be an ideal time to off-set some of these challenges by utilizing mobile devices particularly since the platform affords a true opportunity to directly engage with HCP's and patients not only to increase brand awareness and sales but simultaneously to effect a revolution in improvement upon patient therapy adherence and broader societal health education overall. Just imagine a stronger more productive nation as a result of empowering consumers with compelling education, explanation and information about their bodies!

  However, the mix of mobile and healthcare is not without its challenges given both arenas operate within unique regulatory environments. But one of the greatest challenge just may be within the healthcare industry itself, for at the same time great opportunity exists there also exists a vital need to push through the perception that mobile is simply a stand-alone tool, an add-on. Far greater, it's about using the technology as an integration point and work to:

• capitalize more effectively on mobile web by focusing on design and content to encourage regular visits and, thereby, interaction

• create more engaging mobile SMS campaign (and leverage SMS capability at HCP conferences) to build mobile databases

• extend mobile applications for health monitoring (noting that this action can not only serve as a marketing tool for driving consumers to mobile Web but can even become a new revenue source, itself)

• distribute QR tags for clinical trial recruitment in a unique way

• associate with new but parallel communities across to better educate through lifestyle envelopment
....and more.

  The benefits? Of course, spend is reduced and patient results can be improved through better heightened communication.  While several companies have made attempts at using such emerging techniques to create success metrics, the next step just may be adjusting executive management perspective a bit further. The healthcare industry will need to shape its communication in a more contemporary and dare we say, entertaining manner, if it actually wants to keep its brands top-of-mind and create breakthroughs in education messaging.   Further, given the unique one-to-one messaging capability afforded with mobile, the one-size fits all approach that is currently prevalent in healthcare messages across digital platforms is a particular deterrent in the progress of this potentially powerful movement.

Companies that succeed in communicating in an organic manner tailored for various demographics will be those that win. We stand upon the threshold of change in healthcare as it pertains to digital communication. But to reap the full business benefits; it will be about engaging, listening and analyzing across mobile in ways which have never been imagined.

Those challenges met, our society will then be able to actually move to a new level in healthcare through the power of a little thing called mobile. And we're only now at just the tip of that iceberg of opportunity.

Original source: http://www.businessinsider.com/mobile-and-healthcare-the-big-opportunity-2011-

De Patient � niet het product � staat centraal

http://www.de7de.be — 21/06/2011

Twee recent gepubliceerde studies geven niet alleen een helder en compleet beeld van hun respectievelijke therapeutische domeinen. De “Zuurstoftherapie thuis” studie van het KCE en een goede synthese van de aanpak van ADHD blijken daarenboven drie blinde vlekken bloot te leggen waarop we de volgende jaren moeten gaan werken, willen we de patiënt echt centraal zetten.

Drie blinde vlekken
Zuurstoftherapie of ADHD. Ik twijfelde lang welke topic ik zou behandelen in deze “7de”, tot ik me realiseerde dat beide onderzoeken eigenlijk tot eenzelfde conclusie leiden.Het KCE rapport 156a over “Zuurstoftherapie thuis” en het artikel“Child and Caregiver Issues in the Treatment of ADHD: Education, Adherence, and Treatment Choice” geven beiden heldere en complete inzichten in de behandeling van twee totaal uiteenlopende pathologieën. Een “oplossingsgerichte” lectuur legt echter drie pijnpunten bloot.

Wanneer je beide artikels leest door de bril van de behoeften van de patiënt, dan merk je pas :
1. hoe zeer de aanpak van behandelingen productgericht en dus onvoldoende patiënt- / oplossingsgericht is;
2. hoe weinig overleg en samenwerking er in de praktijk is tussen diverse betrokken zorgverstrekkers, hoewel daarin steeds de kern van de optimale oplossing voor de patiënt schuilt;
3. hoe weinig onderzoeksresultaten er zijn die bruikbare “evidence” aanreiken voor zorgmodellen die dagelijks gebruikt worden. (En “gebrek aan evidence voor werking” wordt dan wetenschappelijk gezien gelijkgesteld met “geen werking”).

In feite zijn de drie bovenstaande aandachtspunten allemaal het gevolg van het centraal stellen van het product, niet de behoeften van de patiënt, zowel bij de behandeling als voor de terugbetaling. Er zou de volgende jaren intensief gewerkt moeten worden om die benadering te veranderen. Het kan in één klap de zorg efficiënter (kosten/baten) maken voor de ziekteverzekering en meer gezondheid produceren voor de patiënt.

Zuurstoftherapie
Het KCE rapport – zoals gebruikelijk – methodologisch sterk en strak opgebouwd. Het is een bijzonder vette (en dus lastig te verteren) kluif, zeker indien de modale zorgverstrekker hier op zoek zou gaan naar “best practices”. Het bevat, zoals het hoort voor een goede “health technology assesment”, een complete beschrijving van alle bestaande systemen (van zuurstoftoediening en –terugbetaling), een analyse van de kosten van de diverse systemen, een uitgebreide literatuurstudie (klinisch— en gezondheidseconomisch) en een internationale vergelijking (met de buurlanden).

Ondanks al dat grondige werk blijf je op je honger zitten bij het lezen van het rapport. En dat is zeker niet de schuld van de auteurs, wel van de (andermaal) te strakke methodologie. Daardoor zijn de weerhouden resultaten in de klinische literatuurstudie uiterst karig (behalve voor COPD). Daarenboven blijken de RIZIV gegevens over de diverse terugbetalingsmodaliteiten in feite onderling haast niet vergelijkbaar, omdat zeer elementaire data – zoals het aantal behandelde patiënten in de publieke officina – ontbreken.

Teveel focus op het product, de prestatie en de terugbetaling. Te weinig de patiënt als uitgangspunt.

Uiteraard zijn KCE studies niet in de eerste plaats bedoeld voor de modale zorgverstrekker en eerder een tool voor de beleidsmakers om zorg- en terugbetalingssystemen te evalueren. Toch blijft het zonde dat deze studies niet meteen geschreven worden zodat ze een spiegel zouden bieden waarmee zorgverstrekkers hun praktijken zouden kunnen aftoetsen en onderling vergelijken.

Met elke KCE studie wordt ook duidelijker dat het onderzoek en de literatuur bijzonder mager is van zodra het om klassieke, veelgebruikte behandelingen gaat. Therapeutische domeinen waar de afgelopen jaren weinig of geen nieuwe producten werden gelanceerd zijn geen aantrekkelijk terrein voor onderzoek. Zonder substantiële innovaties, geen IP, noch brevetten, dus niet rendabel.

Toekomstperspectieven
Meer focus op de patiënt en de outcomes van behandelingen, met een vlottere, automatische registratie van gegevens, vanuit de praktijk, zullen hopelijk in het komende tijdperk van gedeelde digitale patiëntendossiers de weg effenen naar meer onderzoek.

Aanbevelingen Zuurstof KCE rapport

1. Er zou een brede, allesomvattende visie ontwikkeld moeten worden, waarin de rol van alle betrokken actoren duidelijk gedefinieerd en gecoördineerd wordt;

2. De kortstondige zuurstofbehandeling voor acute en voorbijgaande indicaties zou voor elke voorschrijver toegankelijk moeten blijven, maar beperkt worden
tot maximum 3 maanden;

3. De regelgeving voor LTOT zou moeten gelijk getrokken worden aan de hand van toekenningsvoorwaarden:
* op basis van klinische indicaties (COPD, mucoviscidose, hartfalen en interstitiële longfibrose), en gestaafd aan de hand van een PaO2-meting van
minder dan 55 of 60 mmHg (in functie van de comorbiditeit), overdag bepaald, onder maximale medicamenteuze behandeling en in een stabiele
fase (2 maal te herhalen);
* mits herevaluatie van de voorwaarden en van het daadwerkelijk gebruik van de zuurstoftherapie na drie maanden en vervolgens jaarlijks.

4. LTOT zou best geïntegreerd worden in een zorgtraject met duidelijke afspraken tussen de longarts of kinderarts met een specialisatie in pneumologie
en de huisarts, en met de nodige aandacht voor de opleiding van de patiënt, rookstopbegeleiding en compliantie;

5. De uitgaven zouden kunnen verminderd worden:
* door te kiezen voor de goedkoopste behandelingsopties, gezien de gelijkwaardige klinische doeltreffendheid;
* door de vloeibare zuurstof voor te behouden voor patiënten met een langdurige dagactiviteit buitenshuis (school, werk…);
* door het nauwgezet opvolgen van de kosten en de technologische ontwikkelingen;
* door de prijszetting en toeleveringscircuits te herbekijken en de levering en dienstverlening te verbinden aan expliciete kwaliteitsvereisten.

6. Men zal werk moeten maken van een actualisering van de richtlijnen (aan de hand van resultaten van gerandomiseerde onderzoeken die gaande zijn) voor
COPD met minder ernstige vormen van hypoxemie.

Zowel vandaag als in de toekomst heeft de patiënt daarnaast te winnen bij meer multidisciplinaire samenwerking. Dat is meteen het koppelteken tussen beide studies. Het is opvallend hoezeer beide pathologieën nood hebben aan een goed gecoördineerde aanpak van diverse soorten zorgverstrekkers en hoe weinig (of niet) er in de praktijk wordt samengewerkt.

ADHD

Eén van de meest sprekende beelden uit de presentatie van Jean Hermesse voor de Managementcursus van IFB is bijgaand kaartje van België met het Rilatinegebruik per arrondissement

Behoudens flauwe en scheve conclusies over de (hyper)activiteitsgraad van Nederlandstaligen tegenover Franstaligen, kan men niet anders dan concluderen dat voorschrijven – zeker voor deze behandeling – sterk cultureel- of “scholing”gebonden moet zijn.

Sindsdien trekt elke studie over ADHD en methylfenidaat mijn aandacht. Dus ook deze, die recent verscheen in Future Neurology (gezien op Medscape).

Een pak lichter van lectuur en meteen bruikbaar in de praktijk, gaat dit artikel uit van de noden van de patiënt. Wat is de doelstelling die je wil bereiken, hoe kan je – samen met de patiënt en desgevallend ook in overleg met de ouders – bepalen wat de beste aanpak is: niet alleen medicatie, maar ook meteen educatie, aanpassen van levensgewoonten en alternatieve therapieën...

Waar de literatuur te mager is, vullen de auteurs aan met wat volgens hen voorlopig “best practice” zou kunnen zijn. Daarbij wordt het debat geopend en meteen ook de zoektocht naar het invullen van de lacunes in de wetenschap. Die zijn er bij ADHD nog wel een pak.

Wat deze studie helemaal interessant maakt? De auteurs onderzoeken het forse probleem van ondermaatse therapietrouw bij het gebruik van methylfenidaat / Rilatine vanuit het oogpunt van “patiënt motivatie”, eerder dan via de klassieke benadering van “informatie en gebruiksinstructies”.

Hoewel deze laatste – zoals bij elk geneesmiddel – onontbeerlijk zijn wanneer men het goed gebruik wil bevorderen, is de perceptie van de patiënt van de ziekte en de behandeling (in casu vaak ook die van de ouders van de jonge patiënten) cruciaal wanneer het er om zal gaan of de behandeling al dan niet gevolgd zal worden, al dan niet helemaal correct. Daarmee zitten ze meteen een stuk dichter bij de waarheid en de mogelijke oplossing.

Executive Summary ADHD study:

Assessment: Setting Therapeutic Targets
• When setting therapeutic targets, these goals should be comprehensive and take into account not only the reduction of attention deficit–hyperactivity disorder (ADHD) core symptoms, but also the improvement in function and quality of life.
• When considering medication, the clinician has to consider that pharmacological treatments should be part of an overall treatment plan that is discussed responsively with the patient and their family.
• Predicting the response to medication is useful for advising families about the most likely outcomes of medications and thus to reassure them of the benefits of medication.

Coexistent Problems in ADHD
• Coexistent problems are the rule and not the exception in ADHD; for this reason, they need inclusion in treatment plans.
• Internalizing and externalizing problems: problems with conduct represent the most common condition associated with ADHD, whereas the internalizing problems probably remain under diagnosed in this population. The choice of medication may be mediated by the profile of problems presented.
• Substance misuse and the choice of medication: there are implications for society at large from the widespread availability of cognitive-enhancing drugs. The prescriber needs to bear this in mind when considering treatment prescriptions.

Attitudes Towards Treatment & Treatment Adherence in ADHD
• Adherence to medication is often quite low, especially in teenage years, but is helped by detailed attention to tolerability and understanding of the disorder.
• Encouraging adherence to treatments, the role of education: behavioral and psycho educational approaches are efficacious interventions and sometimes the first choice of treatment. Clinicians frequently underutilize these approaches; however, recent guidelines have suggested a potential beneficial role of psycho educational programs both once the diagnosis is made and later on during course of the treatment.
• Long-term effects of medication are not clear, so management should include periodic discontinuation to assess need.

Future Perspective
• Psycho education and other cognitive approaches are likely to be useful therapeutic agents for the multidimensional treatment of ADHD, especially when combined with the appropriate pharmacological treatments. For this purpose, evaluation of coexisting conditions with ADHD and a comprehensive assessment of the condition are required.
• In future, the choice of intervention may be informed by genomic testing and by the impact of medication on neuro-imaging measures.

Dirk Broeckx – 21 juni 2011

Oplossingsgerichte Vragen � Frederike Bannink

http://www.de7de.be — 14/06/2011

Wanneer iets niet lukt, beginnen we spontaan het probleem te analyseren en zoeken op basis daarvan een oplossing. Maar je kan ook meteen op zoek naar een oplossing die werkt. De nodige inzichten en praktische aanpak om zo te leren werken vind je in “Oplossingsgerichte Vragen”.
Het is een frisse “out of the box” benadering die even goed de manager kan helpen, die zijn medewerkers wil ondersteunen om sneller en beter oplossingen te vinden, als de apotheker, die patiënten met gebrekkige therapietrouw wil motiveren.
Begrijpen hoe het werkt en de juiste vragen leren stellen. Daar draait het om.

De probleemgerichte aanpak

Als je een schip wil bouwen, trommel dan geen mensen op om hout te verzamelen. Ga geen werk verdelen en geef geen orders. Leer hen in plaats daarvan te verlangen naar de eindeloze zee. (Antoine de Saint-Exupéry)

Ik ben tegenwoordig steeds op zoek naar de toekomst van de geneesmiddelensector, naar middelen om farmaceutische zorg meer zichtbaar/tastbaar te maken en naar praktische oplossingen om therapietrouw te vergroten.

Soms stuit ik daarbij totaal onverwacht op nuttige tools en inzichten. Het boek “Oplossingsgerichte Vragen” van Frederike Banninck is zo’n toevalstreffer. Ik sloeg het niets verwachtend open in de boekenwinkel, las bovenstaande quote van de Saint-Exupéry en was meteen verkocht.

Wie werd nog nooit geblokkeerd door schijnbaar onoverkomelijke problemen, in de persoonlijke of in de professionele sfeer? Spontaan hanteren we altijd een “probleemgerichte aanpak”, die start met het onderzoeken en analyseren van het probleem. Op basis daarvan zoeken we gepaste oplossingen.

Maar er kruipt tijd en energie in de probleemanalyse. Oplossingen worden alleen gezocht waar die analyse je naartoe stuurt. En soms blijf je “haperen” en blokkeert het probleem de weg naar mogelijke oplossingen.

Medisch zijn we ook zo geprogrammeerd: eerst een diagnose; dan pas de behandeling. Een heel rationele, universeel aanvaarde aanpak, helemaal met de linkse hersenhelft.

De oplossingsgerichte aanpak

The pessimist sees the difficulty in every opportunity. The optimist sees the opportunity in every difficulty.
(Winston Churchill)

Maar wat als we de oplossing eens meteen zouden gaan zoeken in de intuïtieve, persoonlijke hoek, met de rechtse hersenhelft? Zeker indien de oplossing bestaat uit een gedragsverandering (change management, samenwerking in team, therapietrouw…) zit de oplossing immers hoofdzakelijk in onszelf, in de manier waarop we de uitweg uit het probleem percipiëren, herkennen en erkennen.

In een “oplossingsgerichte aanpak” gaat men dus meteen naar de oplossing op zoek. Dat vereist een specifieke aanpak, die op het eerste zicht heel onlogisch en tegendraads lijkt, maar die toch heel natuurlijk en efficiënt blijkt te zijn. Dit boek legt de wetenschappelijke (psychologische) basis bloot, laat via talloze cases aanvoelen hoe het kan werken en reikt je alle nodige tools aan om het zelf te gaan toepassen.

Bezoeker, klager, klant

Insanity is doing the same thing over and over again and expecting different results.
(Bill O’Hanlon)

Voor je eraan begint moet je wel weten wat je houding is tegenover het probleem (zonder dat op zich echter nader te onderzoeken). Dat uitgangspunt bepaalt immers de weg naar de oplossing. Drie houdingen zijn mogelijk:

➢ Je bent een “bezoeker” wanneer je denkt en zegt “Ik heb geen probleem” (terwijl het duidelijk is dat je er wel degelijk een hebt).

➢ Je bent een “klager” wanneer ze zegt: “Ik heb een probleem, maar zie mezelf niet als deel van het probleem/de oplossing”.

➢ Je bent een “klant” wanneer je erkent dat je een probleem hebt en zegt: “Ik zoek, eventueel met externe hulp, een oplossing”.

Het is duidelijk dat het verschil in aanpak erin zal bestaan dat je “klant” moet worden, wil je een oplossing voor jezelf vinden. De “bezoeker” moet eerst nog erkennen dat hij een probleem heeft. De “klager” moet nog leren het probleem los te laten om vrij op zoek te kunnen gaan naar alle mogelijke oplossingen.

Vragen over medicatie (vragen 819 tot 845)

De geleerde is niet de man die de goede antwoorden levert, maar die de goede vragen stelt.
(Claude Lévi-Strauss)

Kan je die oplossingsgerichte aanpak ook gebruiken aan de balie van de apotheek?
Zeker en vast. Ongeveer 25 specifieke open vragen worden aangereikt om te peilen naar de visie en perceptie van wat het geneesmiddel voor de patiënt kan veranderen of betekenen.

Dat is precies wat meestal ontbreekt in de aanpak van therapietrouw: de patiënt beluisteren en peilen naar zijn/haar motivatie om de behandeling te volgen (adherence; persistance). En uiteraard, door het stellen van de juiste vragen, zorgen dat de patiënt zelf de oplossing vindt, op basis van zijn persoonlijke perceptie van zijn ziekte en behandeling. Alleen daar zal hij de motivatie vinden voor een optimaal gebruik.

Motiveren doe je niet door informatie over ziekte en behandeling te “pushen” naar de patiënt; wel door de juiste vragen te stellen, zodat de patIënt voor zichzelf leert uit te maken wat zijn persoonlijk houding is tegenover zijn medicatie en wat hem kan motiveren voor de nodige therapietrouw.

De oplossingsgerichte aanpak helpt – via het stellen van de juiste vragen – de best werkende oplossingen te vinden voor jezelf. Ook voor “bezoekers” en “klagers” bevat het boek dus (aangepaste) vragen, die hen meteen in de goede richting helpen te zoeken (via het erkennen van het probleem en/of het loslaten ervan).

Doelformulering, uitzonderingen, schaalvragen, de wondervraag

Focusing on the positive, the solution and the future, facilitates change in the desired direction. Therefore focus on the solution-oriented talk, rather than on problem-oriented talk. (John Walter)

Hoewel Fredericke Bannink in eerste instantie schrijft voor collega’s psychologen in hun dagelijkse praktijk, geeft ze toch ruimschoots aanwijzingen hoe je met deze aanpak ook als manager, teamleader, arts of apotheker aan de slag kunt. Een snelle, vluchtige greep uit het rijke aanbod:

➢ Vragen naar de “doelformulering” zorgen ervoor dat de focus meteen op het einddoel ligt, niet op het probleem “an sich”.

➢ Door te vragen naar “uitzonderingen” leert men momenten of omstandigheden te identificeren waarop het probleem minder of geen parten speelt. Het zijn de kiemen van oplossingen.

➢ Er wordt ook veel met “schaalvragen” gewerkt. Daarbij wordt in eerste instantie gevraagd waar je je bevindt op een schaal van 1 tot 10 ten opzichte van het probleem (of de oplossing). Aansluitend wordt gevraagd wat ervoor kan zorgen dat je één of enkele punten hoger zou uitkomen. Ook opnieuw om te leren denken aan dingen die verbetering – en dus een oplossing – bieden.

➢ Het ultieme wapen is “de wondervraag”. Wanneer het lijkt alsof niets meer kan helpen zoekt men de oplossing langs de omgekeerde weg: “Stel je voor dat vannacht een wonder is gebeurd en het probleem is (geheel of gedeeltelijk) opgelost. Hoe ziet je wereld er dan uit en wat is er (vooral) veranderd in die nieuwe, betere toestand?” Hierbij omzeilt men dus helemaal het probleem en de (moeilijkste) eerste stappen om het te beginnen op te lossen. Men peilt direct naar wat een uiteindelijke, ideale toestand zou kunnen vormen.

Ja, en

Only a small change is needed.
(Steve de Shazer)

Let maar eens op: we zeggen het allemaal bijna voortdurend: “Ja, maar…”. We staan maar een fractie van een seconde stil bij het gelijk van onze gesprekspartner en beginnen meteen de zwakke punten bloot te leggen. Het is dus letterlijk een dooddoenertje wanneer je oplossingsgericht wil werken.

Oefen in de plaats eens om systematisch “Ja, en…” te zeggen. Daarmee bevestig je het gelijk van je gesprekspartner en gebruikt dat als inspiratie om nog verder door te denken. Probeer het maar eens, “just for fun”, en je zal meteen het verschil merken, zowel bij jezelf als bij je gesprekspartners.

1001 open vragen om zelf de oplossing te (leren) vinden

People have all they need to solve their problems.
(John Walker)

Oplossingsgericht werken is dus gebaseerd op het zelf ontdekken van oplossingen, geholpen door positieve vragen en aanmoediging om verder te bouwen op alles wat werkt en kan bijdragen tot het bereiken van het gewenste einddoel.

Een haast eindeloze reeks van (letterlijk) 1001 vragen staat netjes gerangschikt, klaar voor gebruik. Voor elk type van situatie en gesprekspartner vind je hier alles wat je nodig hebt om een oplossingsgericht gesprek te voeren.

Want de echte “diehard” levert noch het hout, noch de orders of de taakverdeling, wanneer een schip moet gebouwd worden. Hij beperkt zich tot het stellen van vragen, waarmee het verlangen naar de eindeloze zee wordt aangescherpt…

En ja, u had het al gezien intussen: een quote maakt de start van elk hoofdstuk in dit boek iets om naar uit te kijken. Inspirerend!

Dirk Broeckx – 14 juni 2011

Een mini toolkit met vragen voor wie onmiddellijk wil beginnen met een “oplossingsgerichte aanpak”

1.Wat is de aanleiding voor ons gesprek?
→ luister goed of je een “bezoeker”, een “klager” of een “klant” voor je hebt

2.Wat wil je bereiken?
→ de “doelformulering”

3.Wat gaat er al goed?
→ de “uitzonderingen”

4.Wat heeft tot nu toe al geholpen?

5.Hoe kun je dat uitbreiden?

6. Zeg nooit meer “ja, maar…” en oefen om steeds “ja, en...” te zeggen

En nog juist laatste inspirerend citaatje uit het boek (om het af te leren):

If you don’t have a dream, how you gonna make a dream come true?
(Oscar Hammerstein)

Oplossingsgerichte Vragen -- © Fredericke Bannink
ISBN 978 90 265 2221 5

Van dezelfde auteur: "Oplossinggericht Leidinggeven" (2010)
ISBN 978 90 265 2232 1

Van Crisis naar Oplossing

http://www.de7de.be — 7/06/2011

Hoestsiropen voor kinderen, 1.300 frauderende apothekers en racisme bij Adecco. Drie crisissen en schandalen in één week, waarvan twee die de apotheek direct raakten. Welke mechanismen spelen bij media en lezers/kijkers? Wat doe je best wanneer je plots midden in de mediastorm belandt?

Focus op de oplossing, niet op het probleem. Maar je moet wel begrijpen waarom die gouden raad ook effectief werkt.

Vanwaar komen ze en wat doen we ermee?
Eerst de hoestsiropen voor kinderen, dan de 1.300 frauderende apothekers en tenslotte het racisme van Adecco. Drie schandalen / crisissen in één week. Zit je er persoonlijk of professioneel midden in, dan pakken ze op de adem, wanneer je ‘s ochtends op de radio of bij het openslaan van de krant, er plots mee geconfronteerd wordt. De gewone consument van het nieuws slikt elke dag meerdere van die verhalen. Daardoor blijven die dingen eigenlijk nauwelijks aan hem kleven: “Vandaag in de krant, morgen onder in de kattenbak”.

Waarom staat het nieuws bol van schandalen en crisissen? Wat doe je ermee? Hoe reageer je best als rechtstreeks betrokkene? Hoe denkt, voelt en reageert de nieuwsconsument?

Deze “de7de” biedt een moment om soms even mentaal stil te staan. In ons druk-druk-leven nemen we daar veel te weinig tijd voor. Even halt houden en rond kijken: waar zijn we en waar rijden we naartoe? Hier volgt zo’n rustmoment, waarbij we samen op zoek gaan naar het antwoord op bovenstaande vragen.

Goed en slecht nieuws
“Alleen slecht nieuws is goed nieuws; want goed nieuws is geen nieuws”.

Schandalen en crisissen zijn een aantrekkelijke bron van nieuws voor de media. Niet zozeer omdat we mensen graag in moeilijkheden zien; wel omdat ze steevast goede verhalen opleveren in de meest fundamentele betekenis van het woord.

Een goed verhaal start bij een centrale figuur (of underdog) die belaagd wordt. De manier waarop hij/zij zich uit die netelige positie redt, al dan niet geholpen door een (andere) held, vormt de kern van het verhaal.
Van jongs af aan, om te beginnen met sprookjes van Roodkapje en Sneeuwwitje, worden we ermee geconfronteerd. Verhalen vormen immers de aantrekkelijke verpakking rond een mengeling van feiten en emoties, die ons dingen leren.

De media leven van “goede verhalen”. Elke crisis of schandaal vormt er een natuurlijke bron van. Niet zozeer omwille van het probleem of schandaal op zich. Wel omwille van de vraag: zal de “belaagde” zich kunnen redden en, zo ja, hoe?

Vandaar dat “slecht” nieuws zo’n goed uitgangspunt is voor goed nieuws. De “belaagde” moet liefst zo ver mogelijk in het nauw worden gedreven, want de lezer is dan des te meer benieuwd hoe het hem verder vergaat. “Goed” nieuws bevat die spannende en dus aantrekkelijke componenten van een goed verhaal meestal niet. Daarom haalt “goed” nieuws de media niet.

Geen nuances, tot spijt van “collateral damage”
Schandalen en crisissen worden in de media dus lekker dik in de verf gezet, zonder nuance of onderscheid. Las je de drie berichten van vorige week? Wat bleef bij de gemiddelde nieuwsconsument hangen? Dat alle hoestsiropen voor kinderen slecht zijn? Dat zo goed als alle apothekers frauderen? Dat Adecco een racistisch uitzendbureau is? In elk geval een weinig genuanceerde perceptie.

Verhalen verpakken feiten in emoties. Liefst sterke emoties, zoals angst en afschuw. Dat mechanisme laat weinig ruimte voor nuance. In een sterk gebracht verhaal is er geen plaats voor het feit dat de wolf van Roodkapje op café allicht een sympathieke gast was of dat de boze stiefmoeder van Sneeuwwitje tussen twee sessies voor haar spiegel misschien sociaal dienstbetoon deed.

Wie dus mee in het schootsveld komt, wanneer de media een crisis of schandaal voor het voetlicht brengen, is de klos. Want de media hebben op dat ogenblik weinig aandacht voor de redenen waarom niet alle hoestsiropen in alle gevallen beneden 12 jaar moeten verboden worden; waarom niet alle 1.300 klanten van Farmad per se frauderen; hoe Adecco slechts op vraag van één klant selectief geselecteerd heeft...

Heeft het zin, wanneer je op die manier “collateral damage” bent, om (in de media) je onschuld te claimen en de nodige nuances aan te brengen? Rationeel gezien is dat zeker zinvol; in de praktijk, vooral gezien de emoties en mechanismen die het “goede verhaal” aandrijven, heeft het echter weinig kans op veel aandacht.

Focus op de oplossing, niet op het probleem
De gouden regel van crisiscommunicatie is: “Bijt zo snel mogelijk door de zure appel”. Het probleem ontkennen of minimaliseren – tenzij je daarvoor keiharde en onweerlegbare bewijzen hebt – geeft de media de kans om het probleem langer te herkauwen. Het rekt de “spanning” van het schandaalverhaal en maakt het dus alleen maar erger en groter.

De betere aanpak is het probleem zo snel mogelijk kort en krachtig te erkennen en vervolgens alles te focussen op de oplossing. Denk aan de belaagde held: het schandaal of de crisis zijn slechts de aanhef van het verhaal. Waar het vooral om draait is hoe de held er zich uit redt. Dat stuk van het verhaal heb je zelf in de hand, door te focussen op wat je gaat doen om een oplossing te bieden.

Hoe gaan we concreet zorgen – liefst al vanaf morgen en dus sowieso veel sneller dan eender welke interventie van de overheid – dat kinderen onder 12 jaar met hoest optimaal geholpen worden? Hoe gaan we snel en duidelijk informatie en concrete raad geven wat je best doet in geval van hoest, in eerste instantie zonder medicatie? Binnen welke perken is medicatie toch aangewezen? Welke waarschuwingen en optimale gebruiksaanwijzingen zullen gegeven worden om de hoestmiddelen veilig te gebruiken. Via een aanpassing van de DELPHI “eerste uitgifte” begeleiding zou APB dat bijvoorbeeld binnen zeer afzienbare tijd kunnen rond krijgen.

Hoe kunnen we – na vermoedens van fiscale fraude – het vertrouwen van het publiek in de apotheek intact houden? Wat gebeurt er normaal al in de apotheek waardoor aankopen en verkopen bijzonder nauwkeurig gedocumenteerd worden? Hoe wordt er concreet voor gezorgd (en wat is er inmiddels al gebeurd) dat fraude in de apotheek niet mogelijk is of alleszins bij een controle aan het licht zal komen?

In elk geval verwacht het publiek een antwoord op de vraag: hoe zal men het probleem oplossen en hoe zal men voorkomen dat het opnieuw kan gebeuren. Focus op die twee vragen en laat het probleem voor wat het is: hoogstens een uitgangspunt en geen doel op zich!

En daarna...?
Hoe het verhaal uiteindelijk afloopt, verdwijnt eigenaardig genoeg maar al te vaak in de grijze, “out of focus” zone van onze aandacht. Kijk er de media maar op na: behoudens enkele uitzonderlijke en extreme gevallen vallen zo goed als alle schandaalverhalen en crisissen stil, van zodra de eerste informatie over gepaste “oplossingen” verteerd is. De nazorg en de uiteindelijke afloop van het verhaal zijn lang niet zo opwindend als het begin.

Wie weet nog hoe het de boze wolf van Roodkapje verging, nadat zij en grootmoeder uit zijn buik waren verlost? Wie weet nog wat er met de stiefmoeder van Sneeuwwitje gebeurde nadat ze het betoverde stukje appel ophoestte? Who cares?! De helden waren intussen al lang gered van de ondergang. De “not so happy end” van hun tegenstanders zijn we eigenlijk al lang vergeten. Waarom? Heel eenvoudig: ze zijn onderdeel van het probleem, niet van de oplossing!

Dirk Broeckx – 7 juni 2011

PWC PharmaVision 2020 �Supplying the Future�

http://www.de7de.be — 21/05/2011

Klik hier voor het rapport: PWC PharmaVision 2020 “Supplying the Future”

PWC doet het weer! In de PharmaVision 2020 reeks verkennen de experts ditmaal de toekomst van de fabricage- en distributie keten (in de breedste zin van het woord). Zorgverstrekkers, artsen en apothekers, krijgen een kijk op de gestalte die hun leveranciers van medicatie het volgend decennium zouden kunnen aannemen. Farma bedrijven kunnen zich mentaal en praktisch voorbereiden op de transformaties die er sowieso aan komen. PWC stelt dat de activiteiten rond fabricage, distributie en ondersteuning van het concrete gebruik van de medicatie zeer grondig overhoop gehaald zullen worden onder invloed van een reeks goed beschreven “drivers”.

Farma bedrijven bekijken en belichten hun toegevoegde waarde gewoonlijk met de focus op het ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen. Men lijkt te vergeten dat de “supply chain” het volgend decennium ook een zeer grondige transformatie zal ondergaan, waarbij de aangeboden meerwaarde voor de patiënt, de ziekteverzekering en de zorgverstrekkers evenredig zal veranderen.

In dik 25 pagina’s goed gestructureerde en geïllustreerde “intelligence” wordt uit de doeken gedaan wat er ons te wachten staat. Zoals steeds doet PWC zijn voorspellingen op basis van een ruime ondervraging van trendwatchers en CEO’s, die de consultants inspireerden tot een creative, goed onderbouwde visie. Deze sluit overigens (logischerwijze) mooi aan bij de reeks van voorgaande visieteksten die PWC de afgelopen jaren hierover produceerde, over andere deelaspecten van de sector. Wie deze rapporten (Health Unwired, Virtual R&D, Marketing the Future…) nog niet zou gelezen hebben: doen!

PWC stelt in dit meest recente rapport (terecht) dat bedrijven steeds meer gaan diversifiëren en ziet vier behoorlijk verschillende types ontstaan. Vermits het huidige “one size fits all” is niet langer een optie is, worden farma bedrijven aangespoord om grondig na te denken voor welk model ze zullen kiezen. Worden ze een “Virtual Manufacturer”, een “Service Innovator”, een “Low-Cost Provider” of een “Profit Centre”?

Eerst even aandacht voor de onderliggende “drivers”.

Nieuwe producten, nieuwe accenten
De producten zelf zijn aan het veranderen. Bij gebruiken van biomarkers en farmagenomics worden de testen even belangrijk als het geneesmiddel. Niet alleen hun ontwikkelingscyclus is anders (en veel korter!). Ook hun distributie en gebruik zullen verschillend zijn, want terwijl alle potentiële gebruikers zullen worden getest om de goed responderende patiënten er uit te halen, zullen alleen deze laatste het geneesmiddel effectief gaan krijgen. Testen en medicatie zullen dus voor de terugbetaling met elkaar “gehuwd” zullen zijn, maar zullen in de supply chain waarschijnlijk een LAT relatie hebben. Nanotech- en biotechnologische producten worden dan weer heel anders geproduceerd en hebben vaak specifieke logistieke eisen bij de distributie.

Live Licencing (waarbij geneesmiddelen “geleidelijk” worden geregistreerd en dus de gebruikersgroep ook met sprongen groeit), zal ook leiden tot nieuwe prijsmodellen bij de terugbetaling. De bedoeling is innoverende medicatie beperkter maar sneller op de markt te brengen, met minder of met gedeelde (financiële) risico’s, lagere investeringskosten en dus ook beter betaalbare prijzen. In het Live Licencing model, maar ook in de hele gezondheidsector, zal het accent gaan liggen op meten van outcomes en het delen van gegevens hierover.

Datamanagement
Nieuwe modellen van zorgverlening en een doorgedreven gebruik van IT, in de eerste plaats voor het onderling communiceren en delen van gegevens in patiëntendossiers, zijn nu al in volle opmars. Cloud computing zal bliksemsnelle en vlotte gegevensuitwisselingen mogelijk gaan maken. Indien samenwerkingsverbanden gaan werken op basis van goed afgesproken zorgtrajecten of –concepten, verdwijnt een stuk “flou artistique” en worden aanzienlijke efficiëntiewinsten haalbaar.

Bedenking:
Aan het slot van het rapport wordt een speciaal hoofdstuk gewijd aan de uitdagingen rond datamanagement. eHealth maakt het mogelijk over brede en diepe data te beschikken, maar onze huidige cultuur, die privacy scherp en sterk wil bewaken, werkt hierbij remmend. We zetten nu nog maar de eerste aarzelende stappen om data te delen over individuele patiënten. De volgende stap – de data compileren teneinde de individuele performantie als zorgverstrekker of patiënt te kunnen spiegelen aan de hele populatie – is nog niet voor morgen. De ultieme stap – globale data onderzoeken, teneinde er lessen en wetenschappelijke kennis uit te halen om de gezondheidszorg zelf te verbeteren – is vandaag haast onmogelijk, omdat we uit zorg voor privacy of beroepsgeheim (of is het gewoon schroom en schrik voor verandering !?) de data zodanig encrypteren dat onderzoek met een open en brede kijk erop moeilijk of onmogelijk is.

BRIC landen, veiligheid en barrières
De BRIC landen vormen een gigantische markt. Door hun bliksemsnelle economische groei worden ze grote potentiële consumenten van innovatieve gezondheidstechnologie. Maar ter zelfde tijd zal de toch relatief beperkte koopkracht (daar en in de rest van de minder begoede wereld) zorgen voor een zoektocht naar goedkopere “mass market” oplossingen. Naar het voorbeeld van de ICT (smartphones en tablets nop kop) zullen hoogtechnologische producten aan zeer scherpe prijzen aangeboden moeten worden, want omwille van de grootte van deze potentiële nieuwe markten maar hun relatief lagere koopkracht, zullen zo goed als zeker nieuwe distributiemodellen en prijsstructuren “uitgevonden” worden.

Namaak en bedrog komen in deze markten veel voor en zullen leiden naar veralgemeende toepassing van product authentificatie. Daarnaast zal (eindelijk!) ook compliance een tastbare en meetbare factor worden. Het milieu is nog derde een facet van “veiligheid” dat meer aandacht gaat krijgen.

Tenslotte nodigt PWC uit om eens grondig na te denken over een reeks barrières en ingewikkelde procedures, die momenteel het op de markt komen vertragen of bemoeilijken. Productontwikkeling en sommige productieprocessen zouden leniger en sneller moeten kunnen worden. Denk opnieuw aan de snelheid waarmee nieuwe en verbeterde versies van een biomarker test (medical device) kunnen ontwikkeld en op de markt gebracht worden en vergelijk dat met de procedure om bijvoorbeeld een productiewijziging van een bestaand geneesmiddel goed te laten keuren. Dergelijke obstakels moeten stelselmatig uit de weg geruimd worden en dat zal creatief en constructief overleg en onderhandelen vergen met de overheid.

En nu, op naar de vier modellen. Voor elk geef ik enkele aanvullende bedenkingen, die niet in het PWC rapport staan, maar die er wel door geïnspireerd zijn.

“Virtual Manufacturer”
In plaats van alles (of toch heel veel) in de supply chain zelf te doen, besteedt de Virtual Manufacturer zoveel mogelijk uit aan gespecialiseerde onderaannemers. Het businessmodel rond het product op zich wijzigt daarom niet fundamenteel, maar het moeder-farmabedrijf wordt wel “slechts” een coördinator van het hele proces dat uitgevoerd wordt door aparte, kleinere, vaak meer lokale en zeer gespecialiseerde bedrijven.

Deze toeleveranciers werken daarom niet exclusief voor één bedrijf, want zij moeten ook hun risico’s spreiden. Het grootste probleem dat PWC ziet voor dit model is de afhankelijkheid van het farma bedrijf van de kwaliteit en betrouwbaarheid van zijn onderaannemers.

Bedenkingen:
1. Stephen M.R. Coveys lessen rond “The Speed of Trust” komen in dit model zeker goed van pas. Een Virtual Manufaturer zal een hechte en authentieke vertrouwensrelatie moeten leren opbouwen, volgens de regels die Covey daarbij aanreikt. (Klik en lees meer)

2. Delegeren aan onderaannemers kan ook leiden tot superspecialisatie in deeldomeinen met specifieke competenties. Beeld je in dat meer/alle bedrijven de efficiëntie van de farmaceutische groothandel gebruiken voor hun logistiek, in plaats van die toe te vertrouwen aan een versnipperd netwerk van onderaannemers, zoals dat nu in de OTC wereld het geval is.

“Service Innovator”
Hier wordt de toegevoegde waarde vooral gegenereerd door de dienstverlening bij het product, zo direct mogelijk naar de individuele patiënt. Ondersteuning van zorgtrajecten en zorgverstrekkers en maatwerk voor de patiënt staan voorop.

Bedenking:
Het ontwikkelen van innovatie volgens het principe van“design-driven innovation”, zoals beschreven in vorige boekbespreking zou uiteraard perfect passen in dit model.

“Low-Cost Provider”
Het archetype van low-cost farma is natuurlijk de zuivere generiek. Hier wordt de “meerwaarde” gevormd door het zo goedkoop en efficiënt produceren en verdelen van de grootst mogelijke hoeveelheid producten aan de grootst mogelijke groep gebruikers. Bedrijven die al een poot hebben in de consumer branche (via OTC, medical devices of parafarmacie) kennen het klappen van de zweep al: voortdurend de kosten drukken, zonder beneden de drempel van aanvaardbare kwaliteit te zakken.

Bedenking:
Het wordt een uitdaging om de differentiatie van positionering van bedrijven (ten opzichte van deze modellen) helder te communiceren en te doen percipiëren, zowel door de patiënten als door de overheid / ziekteverzekering. Zo niet, dan zou de hele sector wel eens uniform over de commerciële kam van de mass-market benadering geschoren te zullen worden. En dan krijgen de “meerwaarde zoekers” van de eerste twee modellen het bijzonder moeilijk.

“Profit Centre”
Dit model doet eigenlijk het omgekeerde van de “virtual manufacturer”. Hier behoudt het farma bedrijf maximaal zijn diverse diensten (dus juist geen outsourcing), maar stelt het deze wel ten dienste van zowel interne als externe klanten. Daarom moet elke aangeboden dienst zeer competitief zijn, want hij staat in concurrentie met andere, gelijkaardige externe dienstverleners. Wanneer echter ook andere externe klanten van die interne diensten gebruik gaan maken, genereren deze meer inkomen voor het farma bedrijf (vandaar de naam van dit model) en helpen ze het meteen aan de spits te blijven in deze domeinen.

Bedenking:
Het “virtual manufacturer” en “profit centre” model zou natuurlijk in elkaar kunnen vervloeien. Twee of drie bedrijven zouden hun diensten / competenties onderling immers kunnen (ver)delen, waarbij elk dus zowel gedeeltelijk zou outsourcen als insourcen.
En nog een stap verder is een groep bedrijven in éénzelfde therapeutisch domein, die hun marketing gezamenlijk outsourcen aan één leverancier (die ook zou kunnen werken in opdracht van de patiëntenorganisatie of van de ziekteverzekeraar). Zo zouden ze zich niet langer als commerciële concurrenten hoeven te gedragen, vechtend om marktaandeel, maar als collega’s die samenwerken aan het optimaal invullen van alle behoeften van de therapeutische klasse, zowel vanuit het oogpunt van de individuele patiënt als van de ziekteverzekeraar: een combinatie van outcome maximalisatie en efficiëntie.

Slotbedenkingen

1. The Long Tail
Van Peter Hinsen leerde ik in de “Prepare for the Future” training dat de markt zal differentiëren volgens het “long tail” model: in elke markt zijn de spelregels voor de “kop” (de zeer frequent gebruikte producten voor grote groepen consumenten) steeds fundamenteel anders dan deze voor de “staart” (met (honderd)duizenden, zeer versnipperde producten voor kleine tot extreem kleine groepen gebruikers).

In de gezondheidszorg zal de “kop” bestaan uit basisbehandelingen voor de grote chronische ziekten die nu al zwaar (in aantal en waarde) wegen op de ziekteverzekering. En dat zullen allicht niet alleen de af-brevet producten en generieken zijn. Ook (bescheiden) innoverende producten en hun leveranciers zullen in de richting van de mass market benadering evolueren. De kennis en expertise die erbij hoort zal immers door de grotere betrokkenheid van de patiënten (empowerment) gevulgariseerd worden en dus relatief minder meerwaarde / inkomen generen. Slechts door hun extreem grote volume, zullen/kunnen ze – ook voor distributeurs zoals apothekers – nog economisch interessant zijn.

De “staart” zal in de eerste plaats gevormd worden door weesgeneesmiddelen en zeer individueel gemaakte behandelingen. De toegevoegde waarde van de expertise kan daar soms belangrijker zijn dan de waarde van het product op zich.

2. Hardware/Software
Een geneesmiddel is inderdaad een stuk “hardware” (het tastbare product, met de actieve molecule in zijn galenische vorm en de verpakking) dat onlosmakelijk samen hoort met een stuk “software” (alle informatie die nodig is om het rationeel en optimaal te gebruiken). Het rapport gaat grotendeels voorbij aan deze realiteit bij het analyseren van de supply chain. Waarom geen model waarbij de hardware component een massaproduct is, maar de software component bijzonder persoonlijk getailord wordt, teneinde de individuele patiënt maximaal te begeleiden, motiveren en ondersteunen om de outcome te optimaliseren?

Hoe dan ook, dit compacte en goed geschreven rapport is niet alleen het lezen meer dan waard. Je moet het bekijken als een aanzet om zelf verder te gaan denken. Dan wordt het ook een bron van inspiratie om aanvullende concepten te bedenken, die de toekomst nog meer vorm geven.

Dirk Broeckx – 21 mei 2011

Design-driven Innovation -- Roberto Verganti

http://www.de7de.be — 14/05/2011

Design-driven Innovation
Changing the Rules of Competition
by Radically Innovating What Things Mean
Roberto Verganti

Hoe kan je echt innoveren? Volstaan R&D en innoverende technologische (of farmaco-therapeutische) doorbraken? Of is er meer?

In “Design-driven Innovation” toont Roberto Verganti de weg naar meer fundamentele innovatie, door totaal nieuwe betekenissen te geven aan producten of diensten. Het is geen makkelijk boek om meteen toe te passen in de geneesmiddelen- of gezondheidsector.

Daarom probeer ik die link in volgende bespreking al een stukje bloot te leggen. Aan de hand van enkele praktische voorbeelden wordt het duidelijker waar het je heen kan leiden.

PS: Roberto Verganti was afgelopen december in Gent één van de keynote speakers op het internationaal congres van de Marketing Stichting.

(Verderop staat het verhaal van "Pierrot and the Breathe League"

Moeilijk, maar toch boordevol inspiratie
Dit is geen makkelijk boek voor de doorsnee apotheker of manager van een farma bedrijf. Om te beginnen gaat het niet over design op zich, wel over het managen van het proces van het innoveren bij het ontwerpen van producten. Daarenboven is het zeker geen bondig boek dat snel “to the point” komt. Tenslotte vraagt het een voortdurende denkoefening om de voorbeelden uit de klassieke “design sectoren” waaruit Verganti put, om te buigen naar een bruikbare aanpak wanneer men totaal vernieuwende producten en diensten zou willen ontwikkelen in de sector van “gezondheid en medicatie”.

Maar dat is nu precies de manier waarop ik elk boek in deze rubriek van “de7de” lees. Ik bespaar u dus veel rechtstreekse verwijzingen naar de inhoud van het boek en bied eerder een reeks kerngedachten aan. Zo wordt deze bespreking hopelijk een moment om eens na te denken hoe we creatiever – out of the box – zouden kunnen denken en innoveren, in het belang van de patiënt / consument. Wie juist daardoor goesting krijgt, moedig ik aan om het boek vervolgens zelf te lezen en op zijn eigen manier te “verteren”.

(NB: wanneer verder in de tekst over “product” wordt gesproken, interpreteer dat dan steeds ruimer, want ik bedoel daarmee ook “service”, “geneesmiddel”, “toebehoren”, enz.)

Waarover gaat het eigenlijk?
Een totaal nieuwe betekenis geven in de geest van de gebruiker
Waarom heeft Apple met de iPhone en iPad dit jaar Google van zijn voetstuk kunnen stoten als meest bekend en waardevol merk ter wereld?

Zuiver technologisch gezien brengt Steve Jobs zelden écht vernieuwende dingen, want elke technische component van zijn baanbrekende producten bestond in principe afzonderlijk al. Wat hem onderscheidt van zijn concurrenten is de grensverleggende manier waarop hij een nieuwe betekenis geeft aan elk nieuw concept en de uiterst consequente gebruiksvriendelijkheid waardoor hij die nieuwe betekenis een “likeable” plaats geeft in de geest van de gebruiker. Dat laatste is het gevolg van twee componenten: enerzijds een puur, aantrekkelijk (uiterlijk) “design”, anderzijds een totaal vernieuwende (innerlijke) betekenis die de gebruiker echte “meerwaarde” biedt.

Verganti wijst erop dat etymologisch gezien het woord “design” afkomstig is van “zin geven”. “Design-driven innovation” wil dus zeggen dat je bij het ontwerpen van een nieuw product een totaal nieuwe betekenis, meerwaarde of doel geeft aan het product. Technologische innovatie, op zich, is uiteraard ook nodig, maar echt innoveren doe je door nieuwe betekenissen te geven aan je product, in de geest van de gebruiker. Daardoor wordt – om op hetzelfde voorbeeld door te gaan – een iPhone méér dan een GSM en zelfs méér dan een “gewone” smartphone. Daardoor wordt een iPad méér dan een laptop of een tablet computer.

Daardoor krijgen in beide gevallen deze producten in de geest van de mensen, naast hun technologische of functionele meerwaarde, ook een belangrijke gevoelsmatige meerwaarde. Indien u eigenaar bent van één van beide, stel u dan eens de vraag wat ze voor u betekenen (en indien u geen van beide bezit, tracht het u dan in te beelden). Haast nooit zal je antwoorden met technische of zuiver materiële kenmerken, wel met gevoelsmatige karakteristieken en eigenschappen.

Wat creëert een “nieuwe betekenis”?
Je kan een dergelijke “sprong vooruit” in de emotionele betekenis van een product niet bereiken door alleen incrementele verbeteringen aan te brengen aan (bestaande) producten. Het lukt ook niet door met klassiek marktonderzoek, waarbij je de gebruikers vraagt hoe zij denken dat je een product zou kunnen verbeteren. Het lukt alleen door iets uit te vinden dat de consument nodig heeft of zou willen gebruiken en waarvoor hij vandaag in principe nog geen bewuste behoefte voelt.

De Nintendo Wii deed dat door gamers niet voorovergebogen over hun computer te doen spelen, maar ze fysisch in het spel te trekken. Swatch deed dat door uurwerken te maken die je, net zoals schoenen of dassen, kan aanpassen bij je veranderende kledingstijl. De Apple iPod deed dat door muziek helemaal draagbaar en overzetbaar te maken.

Alessi maakt keukengerij dat niet alleen mooi is, met helle kleuren en een speciale vorm; elk nieuw product geeft ook een specifieke emotionele meerwaarde. Boven op het Alessi waterketeltje zit een vogeltje dat fluit (als een vogeltje) wanneer het water kookt. Je koopt zo’n keteltje dus niet in de eerste plaats omdat je er ’s ochtends water in kan koken voor je thee of koffie, want daar bestaan veel goedkopere en meer eenvoudige modellen voor. Je houdt van het Alessi keteltje omdat water koken een belevenis wordt. Je koopt het voor het vrolijk gevoel wanneer het vogeltje begint te fluiten wanneer je koffie of thee maakt.

Het gebruik van het product krijgt dus plots een heel andere betekenis, dat zijn functioneel doel ver overstijgt.

Wat ben je daar nu mee voor een geneesmiddel?
Patiënt mevr. P. komt de apotheek binnen met een herhaalvoorschrift. “Dit Nieuw geneesmiddel voegt 10 jaar toe aan mijn leven. Ik kan terug lachen en voel me terug goed”. De betekenis van haar geneesmiddel overstijgt radicaal de farmaco-therapeutische werking en het feit dat ze een innoverende actieve molecule slikt.

De vraag die we ons dus moeten stellen is: wat is de echte betekenis van de vernieuwing die we bieden, niet voor ons zelf (als “farmacotherapeuten”), maar voor de patiënt. Research naar nieuwe molecules is uiteraard nodig (technologische vooruitgang is in alle genoemde voorbeelden ook aanwezig), maar de echte meerwaarde voor de patiënt ligt elders, in de vernieuwende betekenis die het geneesmiddel krijgt.

Daarmee verschuif je het paradigma van de innovatie van het technische vlak of van de incrementele innovatie, naar het domein van de radicale vernieuwing door nieuwe betekenissen te creëren in de geest van de patiënten. Lees hiernaast het verhaal van Pierrot eens.

Een geneesmiddel is meer dan een “wetenschappelijk bewezen werkzaam, veilig en kosten-effectief” product. Het is een middel om gezondheid te produceren. Het is een oplossing voor het probleem van de patiënt. Die moet helemaal “mee zijn” en achter zijn behandeling staan, wil men er een goed resultaat mee halen, zeker bij chronische behandelingen. Naast de best mogelijke actieve bestanddelen, is de “beleving” en dus de betekenis van het product in de ogen van de patiënt een essentiële (maar vaak onderschatte) component om tot een goed therapeutisch resultaat te komen.

Pierrot en de “Breathe League”
Pierrot (14 jaar) heeft astma. Zijn puffer gebruiken is een belevenis geworden. Hij gebruikt hem terwijl hij naar zijn smartphone kijkt, want dan “ziet” hij – met een kleurrijke interface – hoe diep hij kan in- en uitademen. Na het puffen verschijnt zijn score, want hij maakt deel uit van een lokaal (virtueel) “Breathe League” team. Samen met 5 leeftijdgenootjes met astma (waarvan hij alleen de nicknames en tags kent, niet hun echte namen), vormt hij een ploeg in de regionale Breathe League. Dat is competitie waarbij de ploegen van telkens vijf jonge astma patiëntjes samen trachten de beste scores neer te zetten. Ze krijgen punten voor de peakflows die ze halen en voor de regelmaat van gebruik van hun puffers. De ploeg van Pierrot staat voorlopig nog vierde in de League, maar de verschillen zijn heel klein, dus misschien lukt het tegen volgende week om opnieuw in de top drie te geraken.

Achter de schermen
Op de puffer van Pierrot staat een spacer, die meteen ook een eenvoudige peakflowmeter is. Er zit een stukje (eigenlijk eenvoudige) elektronica in, die een aantal nieuwe functies aan de puffer toegevoegt. Wanneer men bij elk gebruik driemaal diep in- en uit te ademt, wordt elektronisch de dosis toegediend (tijdens de derde inademing); voordien heeft het toestel al een meting gedaan die een beeld geeft van de ademcapaciteit van de patiënt. Via Bluetooth stuurt de puffer de resultaten naar een app op de smartphone van Pierrot.

Het in- en uitademen wordt heel leuk visueel voorgesteld, waardoor hij de luchtstroom in kleuren “ziet”. De eindmeting wordt automatisch door de app doorgezonden naar de server (in the cloud) van de lokale patiëntenvereniging. Die organiseert de Breathe League. Dat initiatief verbindt de jongeren meteen virtueel met elkaar. Die community geeft een dynamiek om te motiveren tot een zeer hoge therapietrouw. Vermits de ouders van Pierrot toestemming hebben gegeven, krijgt de huisarts een seintje wanneer Pierrot plots minder goed zou gaan presteren. Dat gebeurt wel niet zo vaak, want de positieve druk van de ploeggeest zorgt er meestal voor dat hij goed scoort. Maar als het nodig is kan de arts meteen bijspringen.

We schrijven 2015, of zo ;-) ?

Goede “vertalers” vinden, luisteren en visie ontwikkelen
Verganti’s “Design-driven Innovaton” beschrijft hoe je die nieuwe betekenissen kan vinden. Het begint met het vinden van goede “vertalers”. Dat zijn mensen die alle maatschappelijke trends volgen en dus gevoelig zijn voor wat leeft bij de mensen. Door goed te luisteren en intensief samen te werken met hen, leer je bestaande en nieuwe betekenissen te ontdekken.(Voor P4F kon ik zo rekenen op een tiental trendwatchers, die de weg wezen naar de toekomst van de apotheker door zijn “betekenis” voor de patiënt en de samenleving voor mij en de deelnemers duidelijk te maken).

Dat veronderstelt wel dat je moet leren “luisteren”, want de meest waardevolle “vertalers” zijn mensen die buiten jouw sector staan. Je moet dus hun inzichten kunnen plaatsen in de context waarin je zelf werkt.

Vervolgens moet je uit al die input je eigen visie ontwikkelen. Nieuwe betekenissen worden niet zomaar in je schoot geworpen! Als manager moet je het proces van vertalers zoeken, luisteren en een nieuwe visie ontwikkelen op een innoverend product uiteraard ondersteunen. Je doet dat vaak niet alleen, maar met een klein team binnen het bedrijf. Daarover gaat het tweede deel van het boek.

Nogmaals: het is geen makkelijk boek, maar mij heeft het alleszins nieuwe inzichten gegeven. De moeite waard dus.

Dirk Broeckx – 14 mei 2011

Design-driven Innovation
Changing the Rules of Competition by Radically Innovating What Things Mean
Roberto Verganti
ISBN 978-1-4221-2482-6
©Harvard Business School Publishing Corporation

Twaalf Toekomstbeelden

http://www.de7de.be — 7/05/2011

Vier inspirerende sprekers, die hun visie gaven op de toekomst van het geneesmiddel en acht presentaties waarmee de groepsoefening van de IFB cursus volgende maand zal worden afgesloten. Dat zijn, alles bij elkaar, twaalf facetten van een coherent beeld van de toekomst waarmee de IFB cursus binnenkort wordt afgerond .
Out of the box leren denken
De 18de cyclus van de IFB Managementcursus loopt op zijn einde. De deelnemers bereiden hun eindpresentatie voor, die ze op 8 juni in Namen zullen presenteren. Ze moeten in het tijdsperspectief van 2020 een actieplan opstellen hoe vier belangrijke knelpunten kunnen worden aangepakt. Ik verwacht een reeks toekomstbeelden, die creatief en “out of the box” gaan zijn. Elk onderwerp wordt zowel door de Nederlandstalige als door de Franstalige groep voorbereid, wat de denkoefening nog breder en interessanter zal maken.

De vier toekomstbeelden

“Compliance” : hoe vergroot je op meetbare wijze de therapietrouw van een welbepaalde behandeling en hoe toon je aan dat je daarmee meer gezonde levensjaren hebt geproduceerd.

“Web 2.0” : hoe bouw je een gemeenschappelijk IT platform, waarop diverse partners informatie en gegevens kunnen delen, zodat de patiënt beter geïnformeerd, begeleid en verzorgd kan worden.

“Trust” : hoe verander je fundamenteel de positionering van je farmaceutisch bedrijf, zodat de vertrouwensrelatie met de overheid en de ziekenfondsen wordt hersteld).

“P4Q / P4P” : ontwerp een totaal nieuw vergoedingssysteem voor een welbepaalde behandeling, op basis van het “pay for quality / performance” principe, gemengd met de andere vergoedingstypes: fee for service, capitatie en forfaits.

Aanstormende bedreigingen en opportuniteiten
In de aanloop naar die slotmodule kregen de deelnemers van de managementcursus vorige week de sprekers voorgeschoteld die hun visie op “De Toekomst van het Geneesmiddel” komen toelichten. Als moderator van de cursus volg ik hun verhalen elk jaar opnieuw. Telkens vallen twee dingen op.

De toekomst verandert ongelooflijk snel. Elk jaar brengen de IFB topsprekers nieuwe inzichten en perspectieven, want de wetenschap en de technologie evolueren razendsnel. Maar op het terrein verandert er nu veel, niet in het minst onder invloed van bedreigingen en opportuniteiten. Bedreigingen, zoals de snel aanstormende vergrijzing van de Babyboomers en de explosieve groei van chronische beschavingsziekten, die de gezondheidszorg en de ziekteverzekering zullen dwingen kosteneffectiever en ook in de praktijk efficiënter te werken. Opportuniteiten, zoals in de genetica, bijvoorbeeld met snellere en goedkopere analysetechnieken die genotyperen en dus “medicatie op maat” binnenkort allicht een standaardtechniek gaan maken; IT platformen zullen het mogelijk maken om lokaal zorgtrajecten af te spreken op basis van de gedeelde ervaring en kennis van de lokale zorgverstrekkers en ondersteund door EBM tools.

Passie, rust en zekerheid
Wat me het meest opviel bij de sprekers was de passie waarmee ze over hun vakgebied en toekomstbeeld spreken. Maar ook de rust en zekerheid waarmee ze praten over dingen die we – met een beetje goede wil en niet te veel schrik voor veranderingen – waarschijnlijk pas over tien jaar allemaal gewoon gaan vinden. Ziehier een kleine (en zeer onvolledige) greep uit vier presentaties van vorige week, van inzichten en “beelden” die me zijn bijgebleven.

Frank Nobels: de “trappen” van chronische zorg

Elk van deze twaalf stukjes toekomst lijken op het eerste zicht heel ver van de huidige dagelijkse praktijk te staan. Toch ben ik ervan overtuigd dat de toekomst ons razendsnel aan het inhalen is. Vandaar deze blik vooruit.

Hiernaast staat het voorbeeld voor diabetes, maar voor haast elke chronische aandoening zou je een gelijkaardige “trap” kunnen tekenen. Deze visuele voorstelling van het voortschrijdend karakter van een pathologie geeft meteen de sleutel tot een écht patiënt-georiënteerde aanpak.

Bekijk deze trap door een preventieve bril en je ziet wat je telkens kan doen om een patiënt zo lang mogelijk op een zo laag mogelijke trap te houden; of nog beter: om ervoor te zorgen dat hij zelfs nooit op de eerste trede geraakt.

Bekijk de trap door de curatieve bril en je ziet meteen hoe complex de optimale behandeling is op elke trap. Dat haal je alleen wanneer er, rond de patiënt, optimaal samengewerkt kan worden tussen de verschillende zorgverstrekkers, op basis van een weloverwogen zorgplan of –traject.

Het mooie van dit "toekomstbeeld" is dat je de "trappen" eigenlijk vandaag al kan beginnen toe te passsen.

Jean-Jaques Cassiman: Snips en het $1.000 genoom
Afwijkingen in ons DNA liggen aan de basis of zijn ten minste biomarkers voor de meeste aandoeningen. Inmiddels weten we dat het in de meeste gevallen niet gaat over grote, duidelijke of eenduidige afwijkingen in het genoom, maar wel om een zeer groot aantal “single nucleotide polymorphisms” (SNP, “in de volksmond” snips genoemd). Voor enkele aandoeningen bestaan al testen die gericht naar enkele van deze snips zoeken, omdat ze biomarkers zijn voor een aandoening of een aanwijzing geven voor de mate waarin een patiënt al dan niet met een bepaald geneesmiddel behandeld zal kunnen worden.

Anderzijds komt stilaan de technologie in zicht die het mogelijk zal maken het ganse genoom van een patiënt voor $1.000 in kaart te brengen. (Tien jaar geleden was dat nog ruim $100 miljoen). Mensen genezen door rechtstreeks hun genetisch materiaal te herstellen is nog niet voor morgen, maar hun genoom volledig “lezen” om te weten welke gezondheidsrisico’s ze lopen en hoe ze optimaal behandeld kunnen worden, komt wel met kleinere en grotere stappen dichterbij.

Vandaag misschien nog niet onmiddellijk toepasbaar; over tien jaar waarschijnlijk heel gewoon...

Lieven Annemans: klinisch en farmaco-economisch onderzoek laten vervloeien
Bewijzen dat een geneesmiddel werkzaam, veilig en voldoende kosten-effectief is, vraagt vandaag nog steeds ettelijke jaren onderzoek. De meeste tijd en het grootste stuk van de miljardeninvestering voor de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel, kruipt in het nodige klinische en farmaco-economische onderzoek. Dat moet vandaag nog afzonderlijk en in twee opeenvolgende stappen gebeuren.

Indien men het klinisch onderzoek (RCT’s) en het farmaco-economisch onderzoek in elkaar zou kunnen schuiven, zou men dus veel geld en tijd kunnen uitsparen. Maar vandaag zijn de onderzoeksprotocollen en de methodologieën van beide types onderzoek quasi onverenigbaar. Mits enige creativiteit en vooral indien men over goede elektronische patiëntendossiers zou beschikken, wordt dit allicht wel haalbaar. Dan zouden patiënten sneller over nieuwe medicatie kunnen beschikken en zouden bedrijven handenvol geld kunnen uitsparen en zou de uiteindelijke prijs voor de ziekteverzekering een stuk lager kunnen worden.

Over tien jaar zal het allicht heel normaal zijn dat "gewone" patiënten in je dagelijkse praktijk eigenlijk deelnemen aan dit soort klinisch- & farmaco-economisch onderzoek.

Bert Aertgeerts: de Digital Library for Health
CEBAM is al tien jaar bezig om in de dagelijkse praktijk evidence based medicine toepasbaar te maken. Inmiddels is een solide wetenschappelijke basis vlot digitaal toegankelijk gemaakt. De “Digital Library for Health” brengt de belangrijkste internationale bronnen van guidelines en meta-analyses bij elkaar, die artsen, apothekers en paramedici kunnen helpen de beste behandeling te vinden voor elke mogelijke pathologie.

Wat nog ontbreekt zit in de eerste plaats tussen de oren van de zorgverstrekkers: naast eigen ervaring plaats maken voor wetenschappelijk onderbouwde tools, in plaats van therapeutische beslissingen te nemen op het buikgevoel; systematisch werken met goede digitale patiëntendossiers (ook hier!) en zoveel mogelijk gegevens gecodeerd registreren (ICD10, ICPC2...) openen de weg naar een heel ander type zorg, met vlottere samenwerking tussen zorgverstrekkers en meer mogelijkheden om ook zelf wetenschappelijk onderzoek te doen.

Tegen 2020 werken we allicht allemaal met expertsystemen die, heel discreet en "in the background" helpen betere therapeutische beslissingen te nemen, waarbij we meteen nieuwe basisgegevens produceren die leiden naar nog meer en betere evidence.

Helemaal terecht kregen de vier geciteerde sprekers uitstekende evaluaties van de IFB deelnemers. Met een pak verse inspiratie en in het vooruitzicht van nog acht innoverende toekomstbeelden tijdens de slotmodule in Namen: dit zonnig voorjaar kan niet meer stuk.

Dirk Broeckx – 7 mei 2011

Toolkit Samenwerken FVIB

http://www.de7de.be — 1/05/2011

Op de7de publiceerde ik een beschouwing over "Samenwerken in de toekomst"

Ten behoeve van de deelnemers aan de P4F training (Prepare for the Future – Samenwerkingsverbanden) geven we toegang tot enkele nuttige tips en checklists die FVIB ontwikkelde.

Stappenplan

Is Samenwerken iets voor mij?

Samenwerken met zelfstandigen

FAQ Frequently askes questions

Kostendelen in samenwerking

Inkomsten verdelen bij samenwerken

Vormen van samenwerken

Conflicten vermijden

Enquête "Samenwerken 2006" (in mei 2011 zou er een nieuwe versie komen)

Twee boeken zijn gratis aan te vragen bij FVIB:

Bezoek verder ook de website van FVIB met de meest actuele info

Strategies to improve drug adherence

http://www.de7de.be — 21/04/2011

Exact 10 dagen geleden publiceerden drie Duitse onderzoekers een inspirerende, bondige compilatie van studies over therapietrouw. Al wie zegt “de patiënt centraal” te zetten zou dit artikel moeten lezen. Want het toont aan hoe we met relatief goedkope interventies en middelen spectaculaire verbeteringen van het geneesmiddelengebruik kunnen realiseren, die patiënten massaal veel gezonde levensjaren en de ziekteverzekering forse besparingen kunnen geven. Wat dit artikel zo opmerkelijk maakt, is dat het op enkele bladzijden een reeks overtuigende cijfers aanreikt, die het probleem en de mogelijke oplossingen in kaart brengen.

Doe de moeite om dit artikel te lezen
Om te beginnen enkele sprekende cijfers uit Duitsland: daar krijgt 30 à 40% van de 65+ers 4 of meer geneesmiddelen voorgeschreven; na een hospitalisatie neemt slechts 1 op 3 patiënten zijn medicatie correct; jaarlijks kost non-compliance daar naar schatting 10 miljard €.
Vervolgens leggen de auteurs het verschil tussen compliance, adherence en concordance helder uit. Daarbij komt de mentale ingesteldheid en motivatie van de patiënt meteen op de proppen.

De healthy adherer
Patiënten die in het algemeen gezond leven en op hun gezondheid letten, blijken het meest therapietrouw te zijn. Adherence heeft in de eerste plaats te maken met de manier waarop een patiënt zichzelf, zijn ziekte en zijn behandeling ziet. Die psychologische component, die berust op motivationele strategieën, is essentieel. Nochtans wordt er, in de praktijk (en spijtig genoeg ook in het verdere artikel) nauwelijks mee rekening gehouden. We gaan er – onterecht – van uit dat therapietrouw alleen door meer en betere informatie en met technische hulpmiddelen verbeterd kan worden. Dat is slechts gedeeltelijk waar, want een patiënt zal zijn therapie pas helemaal “aanvaarden” en ze consequent volgen, wanneer hij/zij er mentaal helemaal achter staat.

Concrete maatregelen om adherence te verbeteren
Toch zit er in dit artikel veel waarde door de reeks concrete maatregelen die beschreven en wetenschappelijk onderbouwd worden en die (nogmaals: voor zover de patiënt mentaal “mee is”!) de therapietrouw substantieel kunnen verbeteren. Hier volgt een (kleine) greep:

Raad geven: voor- en nadelen van de behandeling uitleggen en bespreken met de patiënt helpt (rationeel) de behandeling te “aanvaarden”. Vergeet de familie of omgeving van de patiënt echter niet. Ze moeten niet alleen informatie krijgen over het juiste gebruik maar – belangrijker nog ! – over het belang van de behandeling voor de patiënt.
Telefonische follow-up: figuur 1 in het artikel toont overtuigend het spectaculair positieve effect op langere termijn van een techniek die we hier niet of nauwelijks (durven te) gebruiken.
Minder inname momenten per dag: adherence stijgt van ongeveer 5/10 naar 8/10 wanneer je van 4x per dag naar 1x per dag zakt (fig.2 in het artikel).
Polypills: wanneer meerdere actieve ingrediënten in één pil worden gecombineerd stijgt de compliance logischerwijze gelijkaardig. In lang vervlogen tijden maakten apothekers magistrale bereidingen waarin ze meerdere specialiteiten mengden, zodat de patiënt (idealiter) nog maar één “op maat gemaakte” gelule per dag moest innemen. De moderne vorm wordt momenteel onderzocht. Stel u voor: een toestel met een reeks containers. In elke container zitten globulen, nauwkeurig voorgedoseerd met actieve bestanddelen. Het toestel telt elektronisch het exact benodigde aantal globules van elke actieve molecule en vult deze af per gelule. Zo krijgt de patiënt dagelijks zijn dosis, persoonlijk op maat gemaakt.
Dose-dispensing in blisters: blistersystemen (zoals Manrex), bij voorkeur wekelijks individueel voorgevuld en begeleid met regelmatige uitleg over de behandeling leiden tot schitterende resultaten. Figuur 3 in het artikel laat er geen twijfel over bestaan: van 30% naar 3% non-adherence gaan is haalbaar! Alleen al de (in een Deense studie aangetoonde) uitgespaarde hospitalisatiedagen maken het systematisch gebruik van dergelijke systemen méér dan kosteneffectief voor de ziekteverzekering. Waar wachten we op?

Conclusie
Wie ik al tot hier verleid heb om verder te lezen, verdient meteen een stukje van het oorspronkelijke artikel cadeau te krijgen. Ik zou de conclusie van dit inspirerend artikel trouwens nooit beter hebben kunnen formuleren:

Increasing numbers of elderly patients require polypharmacy for chronic diseases. Non-adherence to medications is common and is associated with adverse treatment outcomes. Reduced adherence is an indicator of higher morbidity, adverse events, and costs. Practice guidelines on measures to improve adherence are urgently needed. Although research in drug adherence has only recently started obtaining broader attention, major reasons for insufficient drug adherence have been identified, and counter-measures proposed. Among these measures, an improved pharmaceutical care with thorough patient information and regular reminders by therapists, nurses, and pharmacists and the systematic use of pre-packed time-specific unit doses, e.g. in blister packs, have shown evidence of robust improvements of adherence. Optimizing the adherence of medication administration may represent a powerful measure to reduce morbidity and mortality. However, because of the 'healthy adherer' effect, prospective clinical trials are urgently needed to test the effects of measures to improve adherence on clinical endpoints. (Ulrich Laufs; Volker Rettig-Ewen; Michael Böhm)

Het enige wat hieraan toegevoegd moet worden, is een nog warmer pleidooi voor meer aandacht en onderzoek naar de motivationele strategieën die het gedrag van de patiënt bepalen. Die zijn het fundament waarop elke mogelijke compliance interventie steeds neergezet zal moeten worden. Academici, verantwoordelijk voor de opleiding en de navorming van apothekers, zouden dringend moeten overwegen om enkele honderden uren uit het huidige curriculum te schrappen en te vervangen door een grondige opleiding psychologie en gezondheidseducatie. Een meer kosteneffectieve investering in de volksgezondheid is moeilijk te bedenken.

Dirk Broeckx – 21 april 2011

Voor wie graag deoriginele bron opzoekt: Strategies to improve drug adherence

… maar voor wie graag in één trek leest, klik hier voor mijn eigen handige compilatie

Het Conversity Model + Get Social

http://www.de7de.be — 14/04/2011

Het Conversity Model (Winst maken met social media)
Clo Willaerts

Get Social (Online netwerken voor beginners)
Jeanet Bathoorn

Zit je zelf nog niet op Twitter, LinkedIn en Facebook, dan lijken “social media” voor jou waarschijnlijk nog vreemd, zinloos en chaotisch. Wat kunnen we ermee doen en heeft dat wel zin? Een vraag waarmee menig CEO en marketeer nog worstelt. Bovenstaande drie bekendste namen zijn slechts het topje van een ijsberg waar veel bedrijven vandaag vol goede moed op af stevenen. Hoogste tijd om onder de waterlijn te kijken wat ons wacht.

Is het toeval dat twee vrouwen de weg wijzen naar online netwerken en social media? Niet echt. De buitenste, zichtbare laag van social media bestaat uit een onoverzichtelijk kluwen van digitale tools en interfaces waarin we verloren lopen.

Daaronder schuilt echter een nieuwe manier van communiceren, netwerken en zaken doen die mooi aansluit bij de empathie en sociale aanpak die vrouwen sterk maken.

Voor het verschil tussen beide boeken moet je naar de ondertitels kijken. “Het Conversity Model” van Willaerts is warriger maar – zeker voor managers – sterk onderbouwd, met hoofdzakelijk Vlaamse voorbeelden.

Bathoorn’s “Get Social” oogt en leest vlotter, met concrete gebruikstips, maar bevat hoofdzakelijk Nederlandse voorbeelden (wel toepasbaar op België). Wie diep wil graven naar business modellen gaat best voor het eerste boek ; wie meteen aan de slag wil is beter af met het tweede. Het zijn sowieso twee persoonlijke visies, diep geworteld in jaren ervaring en praktijk.

De essentie van Social Media
Soms bevat een boek één verhaal dat al de rest zin en plaats geeft. Willaerts vertelt (p.60) hoe ze als kind voor haar oma boter en eieren ging kopen bij de boer. “Ik legde het geld in dezelfde handen die de eieren hadden geraapt, de koe hadden gemolken en de boter hadden gemaakt”. Meerwaarde en prijs werden rechtstreeks bepaald tussen producent en koper. De boer kende al zijn klanten en die praatten ook onder elkaar. Positieve en negatieve ervaringen werden rechtstreeks gedeeld en er werd onmiddellijk naar gehandeld.

Vandaag worden de meeste producten door onbekenden ontworpen, in fabrieken gemaakt en via allerlei tussenpersonen aan ons verkocht. De prijs wordt door de verkoper bepaald.

Hij heeft dus marketing en reclame nodig om potentiële klanten te overtuigen van de waarde en de prijs van zijn producten. Communicatie is hoofdzakelijk eenrichtingsverkeer geworden, van verkoper naar klant.
Consumenten zijn die aanpak grondig aan het veranderen. Ze willen terug verhalen horen over het product en zijn ontstaansgeschiedenis: waar komt het vandaan, wie heeft het gemaakt, waarom en hoe? Ze willen ook zelf gehoord worden en het stuur in handen nemen. Als er problemen zijn willen ze snel en “bij de bron” een oplossing krijgen.

Mentale knoppen omdraaien
Social media kunnen de rechtstreekse communicatie tussen ontwerper, producent, verkoper en klant – die we in het industriële tijdperk verloren – terug herstellen. Dat vraagt wel een fundamentele mentale ommekeer, waar de meeste bedrijven het heel moeilijk mee hebben:

Geen top-down communicatie meer (van verkoper naar consument), maar een horizontale relatie met gebruikers, die gerespecteerd en gehoord willen worden.
Veel feitelijke inhoud, over eigenschappen en prijs van producten, moet plaats ruimen voor het delen van ervaringen (en emoties!) van gebruikers.
Iedereen in het ontwerp-, productie- en verkoopsproces zit potentieel in de eerste lijn en communiceert rechtstreeks met de eindgebruiker.

Daar gaat het vaak fout. Bedrijven die deze fundamentele innovaties nog niet snappen, gebruiken social media enkel om boodschappen (reclame!?) te blijven zenden naar consumenten, in plaats van naar hen te luisteren. Men heeft schrik van negatieve ervaringen van gebruikers, in plaats van er lessen uit te trekken, fouten sneller te corrigeren, excuses en reparatie aan te bieden. Bedrijven (CEO’s en juridische afdelingen?) willen alle informatie die het bedrijf verspreidt onder controle houden, terwijl social media op een andere, veel directere vorm van “verantwoordelijkheid” gebaseerd zijn, namelijk rechtstreeks naar de gebruiker.

Die misvattingen leggen voor een stuk een hypotheek op social media. Wordt het eerst nog een “bubble”, die zal open spatten wanneer gebruikers ontdekken dat bedrijven nog niet klaar zijn voor een authentieke conversatie met hun klanten?

Op termijn bevatten social media wel de sleutel tot het (opnieuw) doordringen tot de essentie van wat consumenten denken, voelen, willen... Zeker in de gezondheidszorg, waar diepere motivatie en gedragsveranderingen zo belangrijk zijn, zullen ze zeker het verschil gaan maken.

“Het Conversity Model (Winst maken met social media) – Clo Willaerts”
Observatie, conversatie, conversie en innovatie zijn de vier fasen van het model.

Luisteren (en meten) wat leeft bij de gebruiker.
De dialoog openen (eerst en vooral tussen de gebruikers en vervolgens respectvol aanvullen vanuit het bedrijf).
Het “verkoop” proces (“push”) omvormen tot het opbouwen van een duurzame klantenrelatie (die cyclisch, weerkerend is).
De hele bedrijfscultuur vernieuwen, van co-creatie tot het centraal stellen van “values, public and relations”.

Wie nog niet goed vertrouwd is met social media zou dit boek eigenlijk van achter naar voor moeten lezen. In het derde deel (>p.90) legt Clo Willaerts immers het Conversity Model uit en pas in het allerlaatste hoofdstukje van dit deel (“Innovatie”) wordt eigenlijk de essentie van social media blootgelegd.

Dat wil niet zeggen dat de eerste twee delen niet interessant zouden zijn. Daarin leer je wat social media zijn en hoe ze nu al in een bedrijfsstrategie worden toegepast. Het regent concrete voorbeelden en diverse experts geven hun visie (Willaerts mailde hen vragen voor korte bijdragen). Maar die hoofdstukken zijn voor de modale lezer al even “ongeordend” als social media zelf. Zij mixt haar inzichten, ervaringen en wat ze heeft opgepikt uit een brede waaier gespecialiseerde literatuur met een haast eindeloze opsomming van digitale tools en media. Een inhoudstafel zou bij een volgende editie nuttig kunnen zijn om info over een of ander snel terug te vinden. Wie echter dieper wil graven krijgt het onderste uit de kan, inclusief waar het al dan niet goed voor is.

“Get Social (Online netwerken voor beginners) – Jeanet Bathoorn
Social media zijn online platformen waar de gebruikers – zonder specifieke professionele inbreng of sturing – de inhoud verzorgen. Dialoog en interactie staan centraal. Het zijn netwerken waar mensen informatie over zichzelf delen, maar ook plaatsen waar foto’s, muziek of ervaringen over services en producten worden gedeeld. Social media evolueren steeds sneller van “websites op computers” naar “mobiele app’s met geo-locatie”. Ze verschuiven ook van het delen van geschreven kennis (Wikipedia) naar meer audiovisuele inhoud (YouTube).

“Get Social” geeft van elk type social media de bekendste voorbeelden en legt uit voor wat ze dienen: hoe je ze zelf best gebruikt en wat je er “bedrijfsmatig” mee kan doen. Steeds met concrete tips, mooi geïllustreerd, doorspekt met korte interviews met aanbieders en gebruikers. Keurige lijstjes met praktische tips wisselen af met concrete (eigen) ervaringen en realisaties.

Van de meeste applicaties heb je allicht al gehoord. Ze zijn niet te talrijk en je krijgt zelfs goesting om ze te proberen, omdat de concrete meerwaarde en de gebruiksaanwijzing helder worden voorgesteld. Bathoorn slaagt er zowaar in om orde in de chaos te scheppen. Het enige nadeel is dat dit boek voor onmiddellijke consumptie is: over een paar jaar zal het al voorbijgestreefd zal zijn, want deze applicaties evolueren bliksemsnel.

Conclusie: lees beide boeken, niet in een bepaalde volgorde. Dwaal erdoor, net zoals je op het net zou surfen. Het zijn geen romans, maar wegwijzers langs een weg waar we allemaal langs zullen gaan.

Dirk Broeckx – 14 april 2011

Het Conversity Model -- Clo Willaerts
(© Clo Willaerts, Uitgevrij Lannoo)
ISBN 978 90 209 9571 8
www.lannoocampus.com

Get Social -- Janet Bathoorn
(© Reid, Geleijnse & van Tol)
ISBN 978 90 5594 742 3
www.get-social.nl

Samenwerken in de Toekomst

http://www.de7de.be — 7/04/2011

Of moet de titel zijn: “Samenwerken IS de toekomst”?

In de toekomst ga je professioneel steeds minder alleen kunnen doen. De snel groeiende complexiteit van omgeving en opdrachten maakt het zinvol multidisciplinair te leren samenwerken. De consument – aan de macht, nietwaar Fons Van Dijck? – vraagt oplossingen die beantwoorden aan zijn behoeften; de meerwaarde die hij zoekt overstijgt vaak de silo’s en vakjes waarin we nu nog werken.

Wanneer diverse partijen hun aanbod en competenties poolen, kunnen ze sneller en beter de juiste oplossing ontwikkelen. Maar samenwerken lukt niet zomaar. De spelregels van hoog tot laag (politiek, bedrijfsvoering en dienstverlening) veranderen immers ingrijpend: structuren, regels en sanctioneren worden best vervangen door betrokkenheid, doelstellingen en leren uit fouten.

NB: Wie dit stukje leest vanuit de gezondheidszorg mag “de consument” uiteraard steeds vervangen door “de patiënt”.

People don’t need banks; they need banking
Consumenten hebben geen behoefte aan structuren en regels maar aan diensten en oplossingen. Ze zoeken geen bank; ze willen bankieren.
Wie de patiënt centraal stelt, moet daar eens goed over nadenken. Uiteraard kan je niet zonder een (gepast) minimum aan afspraken en organisatie; de consument / patiënt echter heeft daar ten gronde geen boodschap aan. Voor hem is het de output (in de gezondheidssector eigenlijk zelfs de outcome!) die telt.

1. Van structuren naar betrokkenheid
Samenwerken lukt beter wanneer alle partners rond één tafel “samen werken”. Bij dat overleg (vooraf én terwijl je werkt!) betrek je best alle partijen die een deel van het probleem of van de oplossing kennen. Meestal is de volledige lijst van partners en hun inbreng helemaal niet af wanneer je start. Onderweg moet je ontbrekende of bijkomende competenties aan boord kunnen halen. Idealiter zitten ook de consumenten / patiënten / eindgebruikers mee aan tafel, om zo kort mogelijk op de bal te spelen van behoeften en verlangens. Soms is de vertegenwoordiging van bepaalde partijen “à géométrie variable”.

Je verliest dus bij het begin van een project best geen tijd met lang onderhandelen, afspraken maken en gedetailleerde teksten opstellen over de structuren waarin je gaat werken. Die moet je nadien toch telkens bijstellen wanneer de kring van betrokken partners verandert, waardoor je opnieuw tijd verliest.
Het is beter bondig maar duidelijk spelregels af te spreken over de effectieve betrokkenheid van alle partners die aan tafel bijschuiven. Wat zijn de doelstellingen van het project (en hoe passen de doelstellingen van de respectievelijke partners daarin)? Wat kunnen/willen ze inbrengen en wat willen ze uit het project halen? Hoe zal men omgaan met respect, confidentialiteit, communicatie, eventuele winst of verlies…? Het zijn raamafspraken over een reeks menselijke waarden en economische algoritmen die de partners zullen respecteren, zelfs wanneer het project niet meer zou lopen zoals men bij de start verwachtte.

Het doel van deze fundamentele transformatie is de focus te verleggen van structuren (“postjes”, “organogrammen”, “hiërarchie”, “barema’s”…) naar fundamentele betrokkenheid (“buy in”, “openheid”, “samen sterk”, “de zon boven elkaars hoofd laten schijnen”…). Het onderliggende doel is uiteraard efficiëntie en snelheid: geen tijd verliezen met randvoorwaarden maar gaan voor de essentie en de inhoud van het project.

2. Van regels naar doelstellingen
Samenwerken lukt beter zonder veel wetgeving, regels en contracten. Wees dus superzuinig in het produceren van bergen papier (rapporten, contracten…) en het vastleggen en nadien ook opvolgen van eindeloze procedures. Efficiënt en succesvol samenwerken gaat vlotter wanneer iedereen rond de tafel werkt aan helder geformuleerde doelstellingen. Die moeten regelmatig herhaald, aangescherpt en waar nodig bijgesteld worden. Enkele A4tjes en bij elke vergadering een kwartiertje spenderen of alles nog steeds voor iedereen duidelijk is, zijn te verkiezen boven een resem werkgroepen en een half jaar voorbereiding voor men de eerste spade in de grond kan steken.

Uiteraard heb je een minimum aan concrete afspraken, regels en contracten nodig. Maar formuleer ook hier helder wat de bedoeling is. Maak er geen strak keurslijf van maar een betrouwbare leidraad.

Doelstellingen zijn dingen waar mensen zich mentaal op oriënteren. Goede doelstellingen zijn vuurtorens, zeker wanneer de zee woelig wordt. Regels kunnen daarentegen mentale obstakels worden, zeker wanneer ze te strak omschreven zijn. Dan prikkelen ze onze geest om er achterpoortjes of een weg rond te vinden. Wetgeving, regelgeving en contracten opstellen is trouwens vaak een zoektocht naar uitzonderingen en gaten die moeten afgedekt worden, eerder dan een positieve beschrijving van wat men wil bereiken.

Het doel van heldere doelstellingen is dus wat je ook in de slipschool leert: kijk naar de openingen tussen de bomen - niet naar de bomen - en wanneer je slipt zal je dan niet op de boom knallen, maar er veilig langs geraken en verder kunnen rijden.

3. Van sanctioneren naar leren uit fouten
Samenwerken lukt beter wanneer iedereen weet dat fouten niet (ad hominem) afgestraft worden, maar in groep (ad rem) aangepakt en gecorrigeerd worden. Een cultuur waarin fouten gemeld kunnen worden zonder dat de verantwoordelijken meteen worden gesanctioneerd, kan wonderen doen om zwakke punten uit een project te halen. Wie in de fout gaat, zal er dan voor uit komen, zonder risico met de vinger gewezen te worden. Wie fouten van een ander opmerkt of zwakke punten in het project, hoeft geen tijd te verliezen met het zoeken naar schuldigen, maar kan meteen beginnen meedenken aan een creatieve oplossing.

Leren uit fouten verhoogt ook de “arbeidsvreugde” en versterkt daardoor het vertrouwen in een samenwerkingsverband. Het “samen sterk” gevoel versterkt wanneer men samen heeft gewerkt aan een oplossing.

Het doel van die bedrijfscultuur is dus drievoudig: sneller de gepaste oplossing of verbetering vinden; een sterker samenwerkingsverband en meer vertrouwen, dus meer kansen om nog breder samen te werken.

Enkele gevolgen
Projecten die met deze nieuwe spelregels worden gerealiseerd ondergaan enkele paradoxale transformaties. Enkele voorbeelden:

Het wordt moeilijker heel precies te meten, laat staan vooraf te voorspellen, wat elke partner in het samenwerkingsverband inbrengt en wint. Maar om dit toch zo goed mogelijk in kaart te brengen, wordt er meer gemeten en zijn er dus toch meer gegevens beschikbaar.
Een project eindigt nog maar zelden precies zoals men het bij de start plande. Wanneer men de meerwaarde voor de consument echt centraal stelt, stuurt men tijdens de realisatie dikwijls bij om opportuniteiten of spin-offs toe te voegen die onderweg opduiken. Wanneer bijkomende partners onderweg aan boord komen, wordt de scope van een project vaak bijgestuurd of uitgebreid.
Omgekeerd worden projectonderdelen die onvoldoende renderen in onderling overleg makkelijker weggesnoeid. Doelstellingen en betrokkenheid wijzen de weg, wanneer men niet vast hangt aan strakke regels en onwrikbare structuren.
Echt “levende” projecten, die permanent afgestemd worden op de wijzigende behoeften en verlangens van de consument / patiënt, zijn eigenlijk best “perpetual beta”: continu in ontwikkeling en dus nooit helemaal “af” (nietwaar Peter Hinssen?).

Graag feedback (rode knop links bovenaan de pagina) met aanvullingen of wanneer je er een andere visie op na houdt. Want “de7de” is een samenwerkingsverband dat leeft volgens bovenstaande regels.

Dirk Broeckx – 7 april 2011

REACTIE:

Mooi artikel, zeer bruikbaar voor bedrijven of ziekenhuizen die aan een lean-traject willen beginnen. Het ondersteunt de cultuurchange, die bij lean implementatie nodig is, volop.

Rik Desmet
rik.altus@gmail.com

De Toekomst Bestaat Al

http://www.de7de.be — 21/03/2011

(De links naar de originele publicaties staan in de tekst).

Een moment van herkenning
“The future is already here, it’s only distributed unevenly”. Deelnemers van de training “Prepare for the Future” kennen die uitspraak al. Het is het geheim van de kristallen bol voor wie wil weten wat ons te wachten staat: de toekomst bestaat al, in stukjes en brokjes, overal verspreid. Als je die stukjes toekomst leert herkennen en vinden, kan je ze in elkaar passen tot een eigen visie op de toekomst. Dat vormt de basis voor het ontwikkelen van je strategie om daar dan naartoe te werken.

Het moment van ontdekken en herkennen van zo’n stukje toekomst geeft altijd een speciaal gevoel. Op 9 maart werd een artikel gepost bij de Journal of the American Pharmacists Association onder de titel “Integration of Pharmacists into a Patient-centered Medical Home”. De auteurs beschrijven een innoverende aanpak waarmee apothekers in het Mountain Area Health Education Center (MAHEC) in North Carolina de toekomst van het beroep verkennen. Een uurtje graven rond die vondst op internet legt een mooi stukje toekomst bloot. Ziehier het model en de handleiding hoe de apotheker – ook bij ons – over een tiental jaar zou kunnen (moeten?) functioneren.

Het is meer dan een utopisch beeld van de toekomst van de eerstelijnszorg. Het zou ook een streefdoel moeten zijn voor de farmaceutische bedrijven, de ziekenfondsen en de overheid om – out of the box – na te denken en mee te werken aan een model dat in feite het concept van klinische farmacie ook in de eerstelijn, binnen een geïntegreerd zorgteam, laat gestalte krijgen.

Model
Vergeet even het huidige model (huisartsenpraktijken, apotheken...) en zet een mentale stap naar een heel andere aanpak. MAHEC in North Carolina lijkt op een kruising tussen een polykliniek, een groepspraktijk en een medisch huis. Het is een opleidingsinstituut, maar het zou ook perfect een privépraktijk kunnen zijn, waar artsen, apothekers, kinesisten, verpleegkundigen, enz onder één dak hun (zelfstandig) beroep uitoefenen, zij het met eens stuk gedeelde infrastructuur.

Apothekers werken geïntegreerd binnen het zorgteam van MAHEC. Voor een aantal specifieke domeinen (zie verder “Inhoud”) bestaan er concrete en doelgerichte zorgprogramma’s. Het verschil met ons huidige zorgmodel zit precies in die twee aspecten: zorgverstrekkers werken niet langer apart, zowel fysisch (in aparte praktijken/apotheken) als organisatorisch (“elk doet zijn eigen ding”).

Uiteraard is een dergelijk vernieuwend model makkelijker op te zetten door de zorgvernieuwingsprogramma’s die de Obama administratie induceerde. Daardoor kregen apothekers bijvoorbeeld de kans om cognitieve services ook apart, in de vorm van honoraria, aan te kunnen rekenen. MAHEC gaat echter nog verder en wil evolueren naar meer resultaatgerichte vergoedingssystemen.

Daarnaast vertoont MAHEC nog enkele andere aantrekkelijke aspecten. Uiteraard wordt gewerkt met een gedeeld elektronisch dossier en met elektronische voorschriften , waardoor de apotheker ook toegang krijgt tot specifieke medische gegevens die hij nodig heeft om zijn medicatiebegeleiding aan te passen aan de gezondheidstoestand en de graad van compliance van de patiënt.

Patient empowerment
Maar het meest positieve en menselijke aspect is de manier waarop de samenwerking in teamverband praktisch georganiseerd wordt. Elke zorgverstrekker biedt uiteraard nog steeds zijn deel van het zorgplan aan. Maar wanneer patiënten van het ene naar de andere lid van het zorgteam worden “doorgegeven”, dan gebeurt dit in principe tijdens een gezamenlijke (start)bespreking, waarbij de patiënt en de zorgverstrekkers samen doornemen wat er gaat gebeuren. Dat verhoogt de transparantie en vergroot de betrokkenheid van de patiënt bij zijn therapie. Het tegendeel van onze manier van werken: ik kreeg vandaag weer een keurig dichtgeplakte envelop mee van de specialist voor de huisarts... De MAHEC aanpak daarentegen is Patient empowerment in zijn meest elementaire en meest efficiënte vorm.

Volgens de samenwerkingsschaal van Doherty & McDaniel zit MAHEC “nog maar” op niveau 3 (van een maximum van 5). Er is dus nog ruimte voor uitdiepen van de samenwerking. Die schaal is ook een nuttig en toekomstgericht instrument dat de belangrijkste karakteristieken op een rijtje zet en meteen toelaat te situeren waar men zich vandaag bevindt en waar men naartoe wil evolueren.

Inhoud
De Farmacotherapieutic Clinic heeft eenbreed aanbod van medicatiebegeleiding, van complete medicatie reviews en geneesmiddelen educatie tot praktische aspecten van terugbetaling en het zoeken van geschikte oplossingen voor patiënten die hun medicatie niet (meer) kunnen betalen. De aanpak is longitudinaal, met opvolging van de patiënt en desgevallend (telefonische) opvolging om medicatieproblemen op te sporen en aan te pakken. Opmerkelijk detail: het Collaborative Vaccination Program voorziet dat vaccinaties routinematig in de apotheek gebeuren, op aanraden van de arts, waarbij de apotheker aflevert, vaccineert en registreert.

De Anticoalgualtion Clinic en Osteoporosis Clinc bieden daarenboven specifieke ondersteuning, inclusief samenwerking met verpleegkundigen. Opvallend is de aanvullende manier waarop de zorgverstrekkers werken: wanneer de patiënt iets van een andere zorgverstrekker nodig heeft, organiseert de apotheker bijvoorbeeld ook de afspraken met de arts of verpleegkundige en omgekeerd. Makkelijk, temeer omdat de meeste diensten onder hetzelfde dak worden aangeboden.

Transitions of Care for Hopsitalized Patients spreekt voor zichzelf: transmurale farmacie, zowel bij opname als ontslag

Het Community Collaboration Program voorziet samenwerking en ondersteuning voor lokale, nog klassieke, zelfstandig werkende apotheken, zodat ook hun patiënten optimaal begeleid kunnen worden. De medicatie wordt eigenlijk vooral door hen afgeleverd. MAHEC zorgt eerder voor de toegevoegde waarde. Je zou dus kunnen stellen dat dit model sterk lijkt op dat van onze “klinische farmacie” in de ziekenhuizen, waarbij enerzijds de logistiek en aflevering gebeurt, maar anderzijds gespecialiseerde klinische apothekers de ondersteunende diensten verzorgen, in nauwe samenwerking met artsen en verpleging.

Is het niet precies daarheen dat we moeten evolueren tegen 2020 of daaromtrent?

Hoe pakken we dat concreet aan?
Om te beginnen moeten we een mentale knop omdraaien en het business model van de publieke apotheek niet meer analyseren door de klassieke bril van “omzet, verpakkingen, marge....”. Elke apotheeksoftware zal je snel en feilloos een analyse van de output van de apotheek leveren op basis van deze parameters.

Willen we een leefbaar model uitdenken voor doorgedreven farmaceutische zorg naar bovenstaand voorbeeld, dan moeten een heel andere analyse kunnen maken, op zoek naar de patiënten die dit doorgedreven type zorg het meest nodig hebben. Naar welke parameters moeten we dan kijken? Dat vinden we in een ander artikel :
(“Why pharmacists belong in a medical home”, Smith, Bates, Bodenheimer en Cleary; mei 2010; Health Affairs).

Om een analyse te kunnen maken van het aantal patiënten en de complexiteit van de interventies die we zouden kunnen aanbieden, moeten we de patiëntenpopulatie in de apotheek bij voorkeur naar nevenstaande parameters kunnen filteren.

Ik heb ze al even gerangschikt al naar gelang we de nodige gegevens makkelijk of moeilijk kunnen vinden.

De “next step” is dus de apotheeksoftware en geneesmiddelen databanken aanpassen, zodat het mogelijk wordt patiënten op te lijsten of te selecteren volgens deze parameters.

Patiëntgerichte parameters
1. Als dusdanig in de gegevens terug te vinden
a. Number or type of medications
b. Patients with high total (cost for) health care or medication.
c. Patients with multiple providers

2. Mits interpretatie te vinden
d. Complexity of medication regimens
e. Medications with high risk of adverse events or side effects
f. Patients experiencing a transition in care (between home, emergency department, hospital, or long-term care facility)
g. Number or type of chronic diseases

3. Slechts in samenwerking met de arts (e.a.) te vinden:
h. Lack of medication adherence/persistency
i. Patient age or compromised physiology (e.g., renal or liver function)
j. Lack of therapeutic response or treatment goal achievement

Hoe haalbaar is dit allemaal?
Is een meer klinische aanpak ook in de publieke apotheek haalbaar?
Of zal dit alleen in ziekenhuizen kunnen?

Twee sleutels kunnen deze deur naar de toekomst openen:

een realistisch vergoedingssysteem becijferd op basis van drie invalshoeken:
     -- de kosten en meerwaarde voldoende vergoeden om het aantrekkelijk te maken voor de apotheek,
     -- een onderbouwde inschatting van de kostenbesparing
               (binnen én buiten de “silo” van het geneesmiddelenbudget !)
     -- een waardeinschatting van de outcome (QALY/DALY/levenskwaliteit) voor de patiënt.
een haalbaar organisatorisch model, op vlak van tijd en ruimte, waarbinnen patiënten die deze zorg nodig hebben naar de apotheek verwezen worden.

Het laatst vermelde artikel geeft daarvan een concreet en inspirerend voorsmaakje:

"Because 46 percent of primary care physicians practice in offices with only one or two physicians, the incorporation of pharmacists into small practices will require some ingenuity. One pragmatic model would be for small primary care practices to contract clinical pharmacist services for targeted patients (…) Pharmacist payment would be made from pay-for-performance revenues, care coordination fees, bonuses to practices that reduce emergency department visits and hospitalizations, or fees from additional physician visits made possible when pharmacists provide time consuming services for patients with complex conditions".

The future might not be that far away anymore…

Dirk Broeckx – 21 maart 2011

De links naar de besproken artikels :

“Integration of Pharmacists into a Patient-centered Medical Home”

“Why pharmacists belong in a medical home”

de samenwerkingsschaal van Doherty & McDaniel

The Paradox of Choice � Barry Schwartz

http://www.de7de.be — 14/03/2011

Kunnen kiezen is de basis voor vrijheid. Het geeft ons controle en maakt ons fundamenteel gelukkig. We hebben vandaag veel meer keuzemogelijkheden dan ooit tevoren en toch voelen we ons niet gelukkiger. In tegendeel: het aantal depressies en psychische problemen stijgt.

"The Paradox of Choice" ontleedt de redenen voor deze paradox. Het legt uit waarom meer keuze leidt tot minder geluk. Het is een boek dat gaat over kiezen en over appreciëren. Aan de hand van een haast eindeloze reeks praktische voorbeelden en wetenschappelijke research toont Barry Schwartz hoe onze geest omgaat met “kiezen” en “appreciëren”.

Hoe denken we (meestal onbewust) wanneer we aan het kiezen zijn. Hoe wegen we alternatieven tegen elkaar af. En vooral: welke (meestal negatieve en “toxische”) processen zorgen er voor dat onze “appreciatie” – de voldoening na de keuze – kleiner wordt, naarmate het aantal keuzeopties groter wordt.

Nog geen stoelen gevonden
We zijn thuis al enkele weekends op zoek naar nieuwe stoelen. We hebben al een handvol winkels bezocht en hebben nog steeds niets gevonden. Is er onvoldoende keuze? Zeker niet. Er is eerder te veel keuze en dus kunnen we niet beslissen. Ik heb de afgelopen weken dus ervaren als een practicum op de universiteit:

terwijl we aan het zoeken zijn naar geschikte stoelen, beleef ik “aan den lijve”, maar dan mentaal, elk mechanisme dat Barry Schwartz beschrijft in “The Paradox of Choice”. (Wie tips of goede adressen heeft voor mooie, lichte stoelen, gebruik aub de rode knop rechts hierboven!)

Je herkent ons stoelenprobleem zeker : de momenten waarop we zodanig overweldigd zijn door het aanbod aan mogelijkheden, dat we niet kunnen kiezen. Maar ook momenten waarop we, nadat de keuze gemaakt is, onzeker en ongelukkig achter blijven, verteerd door gedachten dat we “iets gemist hebben” of ontevreden omdat we soms leuke features van niet weerhouden alternatieven moesten laten liggen.

Een verkenningstocht doorheen het kiezende brein
In “The paradox of Choice” legt Barry Schwartz aan de hand van tientallen voorbeelden en een goed gestoffeerd literatuuronderzoek bloot waarom te veel keuze ons ongelukkig maakt. De twee ondertitels van het boek geven de ondertoon mooi weer: “Why more is less” en “How the culture of abundance robs us of satisfaction”. Schwartz pleit dus niet voor “less is more”! Hij draait het juist om, waarschuwt voor de negatieve effecten van teveel keuze en reikt (in de laatste 15 pagina’s van het boek) een tiental regels aan om deze te vermijden.

Opgelet: net als in het boek, spring je nu best niet meteen naar het einde, want om de regels te begrijpen, moet je de onderliggende mentale mechanismen leren aanvoelen en kennen. Dat begint met inzicht in de manier waarop we dingen appreciëren en “waarderen”. Leer de mentale weegschaal kennen waarop we de voor- en nadelen van alternatieven afwegen en de rekenmachine die deze allemaal optelt en aftrekt om tot een eindoordeel te komen.

Het objectieve resultaat van onze keuze is daarom steeds minder van belang dan onze subjectieve ervaring ervan. Ons geluk komt niet van de objectieve eigenschappen van het product of de dienst die we gekozen hebben, wel van onze subjectieve appreciatie ervan. Het gaat er dus niet om “het beste” te kiezen, wel ervoor te zorgen dat je jouw keuze apprecieert als (voor jou) de beste.

Omgaan met informatie
Het eerste deel van het boek bevat een schat aan inzichten hoe onze geest (alles behalve rationeel) omgaat met informatie:

Eén (positieve of negatieve) anekdote van een vriend, kan zwaarder wegen dan objectieve testen van een panel van 1.000 consumenten.
Onze geest creëert ad hoc ankerpunten: In een cataloog met objecten die allemaal goedkoper geprijsd zijn vinden we een item van bvb. 50€ duur, terwijl we hetzelfde product, aan diezelfde prijs goedkoop vinden, wanneer we het in een cataloog zien staan tussen allemaal duurdere items.
We rekenen ook heel subjectief. We verkiezen “5% korting bij contante betaling” boven “5% toeslag bij gebruik van een kredietkaart”, zelfs al kost het eerste ons in feite meer, wanneer we contant betalen.
Maar nogmaals: het boek staat bol van de experimenten die uitleggen hoe we denken. Het is onbegonnen werk om te trachten die samen te vatten. Dus volgt slechts... een subjectieve keuze van ideeën die ik apprecieerde.

Maximeren en voldoen
Schwartz herkent “maximisers” en “satisficers”. Laten we ze even “maximeerders” en “voldoenders” noemen:

“Maximeerders” willen alleen “het beste”. Ze blijven dus steeds zoeken naar iets wat nog beter is en zijn daarom (zeker indien er zeer veel keuze is) nooit tevreden en vaak ongelukkig als ze uiteindelijk toch gekozen hebben.
“Voldoenders” zijn tevreden met “goed genoeg”. Ze zoeken tot ze iets vinden dat hen voldoet en zijn daarmee best tevreden. Het zijn gelukkige mensen, die tevreden zijn met wat ze gekozen hebben.

Opportuniteitskosten
Wanneer we veel alternatieven bekijken (tijdens het kiezen), dan stapelen al hun voordelen en eigenschappen op in onze geest. Die groeiende berg van voordelen, moeten we laten liggen op het moment dat we uiteindelijk de “beste keuze” kiezen. Al die voordelen die we daardoor niet hebben kunnen krijgen, trekken we mentaal af van de voordelen die onze keuze heeft. Daarom noemt Schwartz het “opportuniteitskosten”. Hoe groter ze zijn (omdat we veel alternatieven hebben gezien) hoe minder gelukkig we uiteindelijk met onze keuze zijn.

Gewenning
Het “gevaarlijkste” mechanisme voor appreciatie lijkt “gewenning” te zijn. Parallel met het beter en performanter worden van producten of services, passen we ons verwachtingspatroon aan. We waren destijds uiterst tevreden wanneer we met een GSM kon telefoneren. Nu vind je er zelfs geen meer die alleen dat nog kan. Toestellen die objectief gezien dingen doen die enkele jaren geleden nog onvoorstelbaar “cool” waren, vinden we nu maar heel gewoon, omdat in onze verwachtingen– via dat gewenningsmechanisme – de lat weer een stuk hoger is gelegd.

Een grafiekje dat niet in het boek staat
Ook op “de7de” schuift het verwachtingspatroon mee op. Dat merk ik tussen de lijnen van sommige reacties van trouwe lezers. Zal ik het spel dus maar mee spelen en hier iets aanbieden wat zelfs het boek niet doet? Het komt uit een live presentatie van Barry Schwartz, enkele weken geleden op het Congres Marketing Stichting.

Deze grafiek verklaart waarom meer keuze ons ongelukkig maakt in drie simpele lijnen. De groene lijn geeft het extra geluk bij meer keuze: in het begin stijgt deze lijn exponentieel, maar ze vlak snel af. Meer keuze geeft dan geen extra geluk meer.
De rode lijn geeft de toxische mechanismen weer die het geluk verminderen: in het begin weinig, maar naarmate het aantal keuzeopties stijgt, begint ze exponentieel te dalen.
De blauwe lijn is de som van beide voorgaande lijnen en bewijst dat bij een beperkt aantal keuzemogelijkheden we inderdaad gelukkiger worden. Maar voorbij het maximum van de curve, gaat ze snel, stijl en exponentieel bergaf.
Het enige probleem van dit model is dat je, geval per geval, zou moeten uitzoeken op welk aantal keuzemogelijkheden het maximum van de curve zich bevindt.

En wat kunnen we hier nu praktisch mee doen?
Weet om te beginnen dat, waneer je klanten vraagt of ze meer keuze willen, ze wel “ja” antwoorden, maar dat, wanneer je ze extra keuzemogelijkheden geeft, ze ongelukkiger worden, meer twijfelen en minder kopen (inderdaad!). Praktische vuistregels voor marketeers zijn dus o.m.

Beperk keuzemogelijkheden en opties tot essentiële variaties
Durf te zeggen aan klanten: “Wij zijn de expert en we doen de (voor)selectie voor u!”
Biedt “ankers” aan: referentiepunten of gekende dingen, waarmee de klant zijn keuze kan vergelijken.
Vermijdt keuze, door sommige dingen “by default” te regelen.

Een mooi voorbeeld hiervan (door Schwartz België als dusdanig vermeld in zijn presentatie) is het wettelijk regelen van de Opt-out regel (in plaats van een Opt-in) voor orgaandonatie. Dat vermijdt dat nabestaanden die moeilijke keuze moeten maken op een verschrikkelijk moment en er daardoor (twijfel, onzekerheid, emoties, enz.) te weinig donororganen zijn.

En tot slot, enkele regels
(Wie meteen gespiekt heeft en eerst hier is komen kijken: shame on you!)
Barry Schwartz reikt een resem regels aan, die je mits oefening en wat zelfdiscipline helpen om gelukkig te leven en minder ongelukkig te worden bij teveel keuzemogelijkheden.

1. Doseer de energie die je steekt in “kiezen”: evalueer regelmatig hoeveel tijd je in het kiezen van bepaalde (belangrijke en minder belangrijke) dingen stak en hoeveel “plezier” of voldoening je er uit haalde. Wees op basis van die ervaringen selectiever: kies bewuster de dingen die je nauw aan het hart liggen en vermijd veel tijd en energie te steken in het kiezen van dingen die minder belangrijk zijn voor jezelf.

2. “Maximeer” minder en “voldoe” meer (cfr. de maximeerders en voldoenders), zeker wanneer je deze tweede regel toepast, aansluitend op de eerste. En leer, zeker voor de minder belangrijke dingen in het leven, eerder een voldoender te zijn. Hoewel “voldoenders” objectief gezien soms minder goede oplossingen kiezen, zijn ze er steeds meer tevreden van dan de “maximeerders”. En het is uiteindelijk de tevredenheid die telt en die uiteindelijk het zwaarst doorweegt.

3. Denk aan de “opportuniteitskost” van opportuniteitskosten. De voordelen van elk alternatief waarvoor we niet kiezen, trekken we mentaal af van de voordelen van het item waarvoor we wel kiezen. Hoe groter deze opportuniteitskosten hoe kleiner de voldoening zal zijn die de uiteindelijke keuze ons nog zal bieden.

4. Maak keuzes onomkeerbaar, met andere woorden: kies en draai het blad om. Zorg ervoor dat je niet opnieuw begint te twijfelen of je wel de juiste keuze hebt gemaakt, laat staan dat je op je stappen terugkeert en het hele keuzeproces van voor af aan opnieuw begint. Niet goed!

5. Beoefen “dankbaarheid”, door dagelijks bewust dankbaar te zijn voor de positieve dingen die je hebt. Het vergroot niet alleen je gevoel van geluk; je oefent jezelf meteen in tevreden te zijn met je keuzes.

6. Spijt achteraf loont niet. Leer dus (tevreden) leven met je keuzes, eerder dan je leven te vullen met spijt over elke (overigens meestal slechts subjectief) verkeerde keuze.

7. Hou je “adapteer proces” onder controle: laat je niet meevoeren om de lat vanzelf steeds hoger te leggen, naarmate technische en andere eigenschappen van producten en diensten steeds performanter worden.

8. Hou ook je verwachtingen onder controle. Denk eraan dat
Voldoening = Ervaring – Verwachting
(Die algebraïsche vergelijking staat niet in het boek, maar is een wijsheid die ik al lang toepas en train).

9. Vergelijk jezelf niet te vaak met anderen. We baseren en vergelijken onze ervaringen te veel op de beschrijvingen die anderen geven van hun ervaringen. En die zijn al evenmin objectief, maar eerder gekleurd door hun eigen mentale appreciatie. Drijfzand om keuzes op te bouwen!
Focus dus eerder op wat jij ervan vindt en wat voor jezelf belangrijk is. En leer relativeren (Andermaal: “voldoe” voor jezelf, eerder dan te willen “maximaliseren”, zeker op basis van wat anderen vertellen).

10. Leer beperkingen, richtlijnen en regels te appreciëren. Alleszins voor die gebieden waar je vrijheid niet het hoogste goed is, maken ze het leven een stuk makkelijker: ze beperken immers in feite je keuzemogelijkheden, verminderen daardoor de negatieve mentale processen die keuzes kunnen veroorzaken en kunnen je dus gelukkiger maken.

OK, Schwartz is soms een rare kwast in sommige benaderingen, maar als je even nadenkt heeft hij vaak toch gelijk. Een aanrader dus.

En anders... kies je maar voor iets anders!

Dirk Broeckx – 14 maart 2011

Eerst Motivatie, dan instructie

http://www.de7de.be — 7/03/2011

Zitten we rond medicatie wel voldoende op dezelfde golflengte als de patiënt? Goede informatie en gebruiksinstructies geven we steeds meer en beter. Toch blijft de therapietrouw in veel gevallen ondermaats. Hoe komt dat en waarom lukt het niet de patiënt te overtuigen van de redenen en van de voordelen waarom de medicatie correct en regelmatig moet ingenomen worden. Hoe kunnen we het gebruik en dus het therapeutisch resultaat optimaliseren en tegelijkertijd de patiënt beter “aan het stuur zetten” van zijn eigen behandeling?

Bekijk het eens “bottom-up”, in plaats van “top-down”.

Leef je eens in
Stel: je bent behoorlijk ziek en je hebt dringend medicatie nodig om terug gezond te worden of om normaal te kunnen leven. In die positie bevinden zich honderdduizenden mensen in België. Doe me een plezier en zet je tijdens het lezen van dit artikel even mentaal in de situatie van zo’n patiënt. Dan begrijp je meteen dat ziek zijn “a state of mind” is: de “beleving” van je ziekte en van je behandeling loopt steeds door de filter van je persoonlijke ervaring. Elke persoon kijkt er anders tegenaan.

Dus meteen een tweede vaststelling: we denken in de gezondheidssector steeds in termen van “evidence based medicine”. We doen vaak alsof mensen biologische of farmacotherapeutische machines zijn: je stopt er aan de ene kant een werkzame molecule in en aan de andere kant komt er een therapeutisch effect uit. Hoewel dit moleculair, cellulair en zelfs op niveau van een orgaan wel zo werkt, loopt het vaak mank wanneer de patiënt (in zijn geheel) medicatie gaat nemen.

Onbegrijpelijke ontrouw
Even terug naar ons uitgangspunt: stel je bent ziek en je hebt een geneesmiddel nodig om te genezen. Je zou mogen verwachten dat je dankbaar, met open handen de therapie aanpakt en gebruikt. Toch doen 30 à 50% van alle patiënten dat niet.

Hoogst onbegrijpelijk!

Een studie bij niertransplantatie patiënten wees uit dat slechts 15% van hen correct de medicatie innam om afstoting van het donor orgaan tegen te gaan. Bedenk dan even dat ze een lijdensweg achter de rug hadden met dialyse in afwachting van een geschikte donor en een behoorlijk zware chirurgische ingreep. Ondanks duidelijke gebruiksinstructies bij hun medicatie en uitleg waarom die zo belangrijk is, was slechts een minderheid therapietrouw.

Hoe komt dat?

Dat gemiddelde van 30 à 50% therapieONtrouw (zeker bij chronische medicatie) lijken we algemeen te aanvaarden, want niemand ligt er echt wakker van. In Nederland werd daarenboven becijferd dat medicatiefouten en verkeerd geneesmiddelengebruik meer doden en hospitalisaties veroorzaken dan het verkeer. Desondanks is over de oorzaken en de mogelijke aanpak van “therapieONtrouw” nauwelijks innoverend onderzoek gedaan. In het beste geval geraken we aan de klassieke compliance aanpak: we geven de patiënt informatie en gebruiksinstructies over de medicatie en hopen op het beste.

Van “top-down”…
In een dergelijke “top-down” aanpak wordt de patiënt met de nodige informatie geacht zijn geneesmiddel correct te gebruiken. Dat werkt soms wel en soms niet (cfr. 30 à 50% therapieONtrouw). Maar het is dus alles behalve alleen negatief: een behoorlijk deel van de patiënten gebruikt zijn medicatie wél correct en bereikt een behoorlijk tot goed therapeutisch resultaat!

Maar in welke gevallen werkt die “top-down” aanpak niet? En wat doen we eraan?

Nog eens terug naar het uitgangspunt, waarbij ik vroeg je in te leven in een ziekte waarvoor je medicatie nodig hebt.

Indien je in een zeer vitale levensfase zit en dacht aan een ziekte als COPD of hartfalen (potentieel levensbedreigend, met regelmatige hinder, slecht voor de gemoedsrust en de levenskwaliteit) dan is de kans groot dat je – goed gemotiveerd – zal “geloven” in je behandeling. Je kijkt mentaal uit naar het positieve resultaat ervan. Je zal ook open staan voor informatie (en misschien ga je zelf ook op zoek naar informatie op internet of bij je arts en apotheker).
Indien je echter dacht aan diabetes, hypertensie of hypercholesterolemie (ziektes die decennia lang aanslepen terwijl de risico’s en de eventuele last mentaal “weggeborgen” zijn) is de kans groot dat je op het moment van de diagnose en van de aflevering van de medicatie even overtuigd bent van het nut, maar enkele weken/maanden later is de mentale motivatie om “persistent” de medicatie te blijven nemen waarschijnlijk weg.

…naar “bottom-up”
Zijn dit “déjà vu” verhalen? Ze zijn in elk geval zo voor de hand liggend, dat ik de verwachte “outcome” op vlak van therapietrouw zelfs niet hoef toe te voegen. Maar het probleem is te gronde dat in de praktijk de aanpak voor beide types patiënten waarschijnlijk dezelfde zal zijn: we geven informatie en een correcte gebruiksaanwijzing en de patiënt doet (hopelijk) de rest.

Kan het ook anders?

Eigenlijk zouden we “bottom-up” moeten werken. Begin met de vraag hoe de patiënt zijn ziekte en behandeling “ziet”. In welke “motivationele” situatie bevindt hij/zij zich? Concreet: wat verwacht hij van de behandeling (zowel positieve effecten als negatieve aspecten, nevenwerkingen)? Kunnen we desgevallend bepaalde misvattingen rechtzetten en de patiënt ertoe brengen dat hij mentaal “gelooft” in het nut van zijn medicatie en er positief naar uit ziet? De patiënt is klaar om een behoorlijk stuk van de verantwoordelijkheid voor zijn behandeling op te nemen. Zijn arts en apotheker werken ondersteunend (bottom-up) en niet meer sturend (top-down).
Als de patiënt mentaal echter niet gemotiveerd is om de behandeling correct te gebruiken, zou je in een aantal gevallen eigenlijk best even niets afleveren, tot dat probleem aangepakt en opgelost is. Anders stellen we de patiënt niet centraal, maar wel de behandeling. Als we toch afleveren, helpen we de patiënt immers op lange termijn niet. Want wanneer hij op termijn die medicatie niet correct en regelmatig gebruikt, wordt hij er niet beter van en missen we ons doel.

Een haalbare aanpak
De behandeling aanpakken vanuit het oogpunt van de patiënt is makkelijker dan je denkt. Wie van in het begin van dit artikel gedaan heeft wat ik vroeg, is al halfweg: zet jezelf in de plaats van de patiënt en denk met hem mee. Bekijk de therapie door zijn bril en stel je de vraag hoe je jezelf zou voelen en wat je zelf zou willen.
Het is een oefening die alle betrokkenen, farmabedrijven, artsen, apothekers en zelfs ziekenfondsen, zouden moeten maken.

Is het verder haalbaar om zo te werken?

Om te beginnen zou een portie onderzoek en een scheut investeringen in (na)vorming op vlak van psychologie en communicatievaardigheden ons al een heel eind op weg helpen. Dat zou ons inzichten geven in de motivationele mechanismen die de patiënt “aandrijven”. Die kennis is geld waard: elk (bestaand en nieuw) geneesmiddel zou erdoor geherwaardeerd worden, met meer therapeutisch resultaat en minder geneesmiddelengebonden problemen. Is dat haalbaar? Alleen indien je de patiënt echt centraal zet.

Dirk Broeckx – 7 maart 2011

Overwegingen voor het stemhokje

http://www.de7de.be — 21/02/2011

Behoudens politieke mirakels, wenkt over enkele maanden het stemhokje. Indien de politici hun falen onder ogen zien en ze het electoraat te hulp roepen, staan we voor één van de grootste politieke uitdagingen sinds de Koningskwestie: met z’n allen een zinvolle politieke keuze maken die het land waarin we samen leven opnieuw op koers kan zetten.
Hoe zien we dat dan? Door de bril van het heden (geïnduceerd door de opgezweepte politieke media) of met kennis van zaken van ons verleden en onze toekomst (van waar we komen en – vooral – waar we inhoudelijk naartoe willen).
Twee onderbouwde wetenschappelijke enquêtes, op een blaadje aangereikt door Luc Huyse en gekruid door Marc De Vos, werden afgelopen week aangereikt aan de IFB (ex-)cursisten. Een verhaal over een onvoltooid land, met een volk dat weet wat het wil, maar niet op zijn wenken bediend wordt. Met een sterke gezondheidszorg, die echter gped verzorgd zal moeten worden.

Het Onvoltooide Land
Afgelopen week, tijdens de Netwerkreünie, de jaarlijkse bijeenkomst van ex-cursisten, opende Marc De Vos (Itinera Institute) de ogen van de aanwezigen voor een lange reeks urgente politieke prioriteiten, die onaangeroerd op de nationale onderhandelingstafel blijven liggen.

De volgende dag deed Luc Huyse (politiek socioloog emeritus) tijdens zijn jaarlijkse bijdrage in de Managementcursus daar nog een flinke schep bovenop. Een verwijzing naar de analyses die ISPO en PIOP (de instituten voor sociaal-politiek opinieonderzoek van KUL, resp. UCL) publiceerden na de verkiezingen van 2007 bleef bij mij hangen.

Die laatste verwijzingen staan ook uitgebreider te boek in “Het Onvoltooide Land”, het historisch overzicht-met-duiding van de zowat permanente “staatkundige bouwwerf” van Belgische staatshervormingen de afgelopen 60 jaar. Luc Huyse publiceerde dit werk samen met Jos Bouveroux naar aanleiding van de onvolprezen “interview reeks” die ze hierover maakten voor Canvas en RTBf in 2009.

Side by side
Vermits ik elke 21ste een studie voor het voetlicht haal, met commentaar, ging ik op zoek naar de oorspronkelijke twee studies waarnaar Huyse verwees. Niet zo simpel, maar Google snuffelde ze binnen enkele minuten toch bijeen. Ze zijn meteen de bron van het cijfermateriaal in dit artikel.

De ISPO enquête
Le rapport PIOP

Het mooie van beide onderzoeken is dat ze naast elkaar door onafhankelijke universitaire onderzoekers werden gedaan, elk in zijn eigen taalgemeenschap, maar dat er toch voldoende gelijklopende vragen werden gesteld, zodat een vergelijking “over de taalgrens heen” mogelijk is.

Mits enig knip-en-plak werk krijgt u hier dus zij aan zij de resultaten. Enkele opvallende conclusies zouden misschien voor een verfrissende adempauze kunnen zorgen in de snelle afdaling naar nieuwe verkiezingen die – onafwendbaar als het noodlot in een Griekse tragedie – op ons af komen. En wanneer het dan toch zover zal zijn, kunnen de politieke strategen in de diverse partijen er misschien nog eens naar kijken...?

Waar liggen de prioriteiten?
ISPO en PIOP peilden destijds (zo goed als simultaan in het najaar van 2007) naar de redenen waarom de mensen stemden zoals ze dat toen deden. Ruim 1.000 Vlaamse, resp. 700 Franstalige kiezers werden ondervraagd. Hoewel het zeer spijtig is dat deze enquêtes niet werden overgedaan na de verkiezingen van 2010, ga ik er van uit dat de basismotivatie van de publieke opinie in de tussentijd niet radicaal is verschoven.

Wat had de kiezers richting gegeven bij het stemmen? Welke politieke thema’s stonden het hoogst op de agenda in het stembushokje? Hoewel de gegevens anders verwerkt werden en de percentages dus niet vergelijkbaar zijn, steken tewerkstelling en gezondheidszorg, zowel in Vlaanderen als in Wallonië, er telkens ruim boven uit. Pensioenen, belastingen en onderwijs (in Wallonië opvallend hoger geplaatst dan in Vlaanderen) volgen.
Telkens buiten de top-10 en met beduidend lagere percentages volgt de staatshervorming die nu al meer dan 250 dagen de volledige politieke agenda bepaalt.

Wil je weten hoe dat komt, lees dan “Het Onvoltooide Land” maar. De uitleg staat er helder in. Je kan er je moderne (naoorlogse) politieke geschiedenis even bij opfrissen....

Concrete verschuiving van de macht
De kiezers werden destijds ook rechtstreeks ondervraagd naar hun visie op de noodzaak de sociale zekerheid te splitsen.

Vlaanderen geeft een zeer evenwichtige spreiding, met een piekje links (Splitsen! – zo goed als homogeen Vlaams Belang stemmers), een equivalent piekje rechts (alles federaal) en een piepklein uitschietertje in het midden. Vlamingen reageren op dit heikele punt dus nog verdeeld. En alleszins zijn we veel minder radicaal dan sommigen ons willen doen geloven.

Wallonië wil duidelijk van geen scheiding weten. Maar mits enige massage is een stukje verschuiving naar het midden en dus meer autonomie binnen een federale structuur niet onmogelijk.

Welke staatsstructuur willen we eigenlijk?
De openingsvragen van de enquêtes peilden naar de wil om structuren en/of beslissingen al dan niet unitair/centraal/federaal te houden. De publieke opinie is waarschijnlijk sinds einde 2007 een stukje sterker gepolariseerd, onder invloed van de maandenlange zure commentaren en verwrongen percepties in de marge van de falende onderhandelingen.

Je zou dus kunnen stellen dat deze enquêtes het laatste onvertekende beeld geven van wat we eigenlijk willen (in tempore not yet suspecto, zogezegd), nog voor het hele huidige politieke embroglio.

De grafieken geven een helder beeld. Vlaanderen wil liefst bestuurd worden op niveau van gemeenschap of regio, terwijl Franstalig België duidelijk liever federaal blijft. Logisch.

Maar de meest rechtse staven in deze grafiek zijn belangrijker, want niet mis te verstaan en toch intussen politiek helemaal vergeten: zo goed als niemand wil de splitsing (of zoals sommigen eufemistisch zeggen de “verdamping”) van België.

Elk mogelijk compromis over de staatsstructuur ligt dus voor de brede nationale publieke politieke opinie in het beste geval in meer autonomie, maar wel binnen een federale structuur. En wanneer men naar staatsstructuren vraagt, dan polariseert de opinie en is een dergelijk compromis misschien wel mogelijk, maar het ligt toch uiterst gevoelig en moeilijk.

Beslissingen nemen
Wanneer de vraag anders en vooral praktischer wordt gesteld, verandert het beeld echter. Wanneer men immers vraagt wie beslissingen moet nemen (Vlaanderen/Wallonië of België?), dan geeft de publieke opinie veel duidelijk aan dat men dit wel degelijk meer “in het midden” ziet. Hoewel de linkerzijde (weg van het federale) in Wallonië helemaal ontbreekt, zijn beide landshelften het wel degelijk eens dat beslissingen dichter bij de burger en bij het terrein moeten genomen worden eerder dan nationaal/federaal/centraal.

Wat leren we hier uit?
Om te beginnen lijden onze politici duidelijk aan het “Flandrien syndroom”: wie gebogen over zijn fiets, de neus op het stuur, hard aan het trappen is, verliest elk zicht op de realiteit en op het bredere perspectief… Men weet op de duur niet meer waar men is, noch waar men naartoe aan het fietsen is.

Stoppen, opkijken, zich opnieuw oriënteren en zich niet te goed voelen om drastisch van richting te veranderen wanneer men ziet dat men verkeerd aan het rijden is, siert dan de kampioenen.

Vervolgens is het ongelooflijk hoe de publieke opinie (de “stem van het volk”) zich momenteel heeft laat meeslepen (of in slaap gevallen is?). Journalisten van de Nederlandse krant Het Parool die vorige week enquêteerden in Vlaanderen stelden nuchter vast dat de problemen waarmee onze politici worstelen, niet de problemen zijn waarmee de bevolking bezig is.

In dit geval kunnen alleen het middenveld en heldere opinion leaders de politieke agenda en de echte prioriteiten terug op tafel brengen. Rollebollend door hun zandbak, elkaars knikkers afpakkend en ruziënd (cfr. de recentste “mailGate” van Lieten e.a.) tonen de politici dat ze daar dringend behoefte aan hebben, zodat ze zonder gezichtsverlies terug over kunnen gaan naar de orde van de dag.

Dirk Broeckx – 21 februari 2011

Waarom Feedback Niet Werkt � Charles Jacobs

http://www.de7de.be — 14/02/2011

Een “tegenintuïtief” boek, dat brandhout maakt van zowat alle gangbare management methoden. Verhalen over neurowetenschappelijke experimenten die tonen hoe de geest werkt. Nieuwe paradigma’s om toe te passen op knelpunten in people management. Hoe kan je ervoor zorgen dat je medewerkers doen wat je van hen verlangt? Hoe hen “van gedacht doen veranderen” en zorgen dat ze je volgen en je beleid uitvoeren? Het boek heeft een managementperspectief, maar je kan dezelfde inzichten ook toepassen op persoonlijke relaties of op de manier waarop je bij patiënten optimaal geneesmiddelengebruik en therapietrouw wil stimuleren.

Newton versus Darwin
Wie bevelen geeft, maar ook wie werkt met straffen of beloningen, gaat ervan uit dat het gedrag van mensen de wetten van de fysica (Newton) volgt. Wanneer je mensen in een bepaalde richting “duwt”, verwacht je (zoals de wet van de fysica voorziet) dat ze ook in die richting gaan bewegen.

De realiteit is anders: actie leidt wel tot reactie, maar niet steeds in de gewenste richting. Vaak is de reactie “tegenwerking”. De geest verwerkt de bevelen, straffen en beloningen doorheen een filter van eigen waarden en van de relatie waarin ze werden gegeven. Gebrek aan respect voor de manager volstaat om een bevel anders in te kleuren (“wat denkt die wel”; “dat ziet ge van hier”; “dat hij het zelf doet”...). Regelmatig belonen (vaak zelfs contractueel voorzien!?!) werkt om dezelfde reden snel contraproductief. Zonder beloning gebeurt er niets meer en de beloning moet zelfs steeds groter worden om nog motiverend te blijven.

Actie en reactie. Idem bij bestraffing, die ook al gauw kan escaleren.

Bekijk dit fundamentele managementprobleem eens door de bril van Darwin: mensen passen hun gedrag slechts aan, wanneer het voor hen op lange termijn gunstig is. De motivatie om zich aan te passen aan de gewijzigde omgeving hoeft echt niet “logisch” of “mechanisch” te zijn: het volstaat dat een charismatische leider heel eerlijk “bloed, zweet en tranen” voorspelt (Churchill) opdat een hele natie zich in de strijd op leven en dood gooit. Het brein legt naadloos de brug tussen het beeld / verhaal dat de leider projecteert en het uiteindelijke doel (vrijheid en democratie). Dat volstaat opdat het individu zich inzet en zelfs bereid is “zijn leven te geven”.

Ontnuchtering
De wereld is dus niet wat hij lijkt. De logische, objectieve wereld zoals wij hem zien, bestaat eigenlijk niet. Of liever: we percipiëren in onze geest elk onze eigen wereld, die we – elk voor zich – bekijken doorheen de bril van onze percepties, gedachten, waarden, herinneringen, cultuur, opvoeding, emoties...

Deelnemers aan de “Prepare for the Future” trainingen herkennen hier meteen het beeld en het verhaal van de “ijsberg”. Een mentale kapstok om te onthouden dat ons gedrag slechts voor 20% rationeel en logisch wordt gestuurd, terwijl de meeste van onze gedachten en daden bepaald worden door persoonlijk “onder- of onbewuste” drijfveren (motivationele strategieën), die net als bij een ijsberg onder de waterspiegel liggen, onzichtbaar zijn.
Hoe het stuk van die ijsberg onder water juist werkt? Dat legt Charles Jacobs uit aan de hand van een reeks neurowetenschappelijke experimenten.

Empathie is ons sterkste wapen
Argumenteren en logisch redeneren hebben weinig of geen vat op ons gedrag. Nochtans is dat de intuïtieve aanpak waarmee we meestal werken. Dus nog een tegenintuïtieve reflex die we moeten aanleren: ons sterkste wapen is niet logisch argumenteren, maar wel de juiste vragen stellen, leren luisteren en empathie ontwikkelen voor hoe anderen de realiteit (in feite: “hun” wereld) zien. Want op dat punt zijn we allemaal gelijk en toch ook allemaal verschillend: we percipiëren allemaal onze eigen wereld; onze persoonlijke waarheid; de manier waarop wij de dingen zien. Die verschilt van de waarheid en de manier waarop anderen diezelfde realiteit zien, ervaren en beleven. Slechts wie empathie ontwikkelt kan zich daarin inleven en er impact op krijgen.

Transactioneel of transformationeel
Laten we de theorie eens toepassen op een concreet, praktisch vraagstuk: hoe kan je een patiënt bewegen tot optimaal gebruik van zijn geneesmiddel? De klassieke, “transactionele” aanpak “verkoopt” de oplossing. Men start met instructies over het juiste gebruik, gevolgd door (rationele) argumenten (waarom het goed is voor je) om de geneesmiddelen juist te gebruiken. In het beste geval wordt afgerond met een leuke incentive, een beloning bij goed gedrag. Leuke, moderne aanpak, niet? Toch is de kans klein dat het werkt. We proberen al jaren deze aanpak en de resultaten zijn – op zijn minst gezegd – pover.

Jacobs stelt een “transformationele” aanpak voor: verander het perspectief van de patiënt en zorg ervoor dat hij zelf – in zijn eigen wereld en met zijn eigen manier om de dingen te zien – de juiste aanpak vindt. Stel vragen, die hem doen nadenken wat goed voor hem is. Vertel een verhaal met een onverwachte (“tegenintuïtieve”) invalshoek. Een verhaal dat verrast en een onverwachte, frisse kijk geeft op “zijn” realiteit.

Ik sta terug scherp, zo’n 25 kg lichter dan anderhalf jaar geleden, omdat een arts me op vakantie toevallig zag zeulen met een volle valies. Hij vroeg hoeveel die woog.
“Ongeveer 25 kg”, zei ik.
“Dat is dus ongeveer het overgewicht dat jij dag en nacht ronddraagt”, zei hij.
Punt. That’s it. Die ene gedachte veranderde mijn kijk op mijn probleem en vormt vandaag nog steeds de basis van mijn permanent gewijzigde voedingsgewoonten.

Uiteraard gooit dit de rationele en “evidence based” benadering niet overboord. Van zodra mijn perceptie van de realiteit getransformeerd was door die ene zin, had ik nood aan een wetenschappelijk verantwoorde methode om te vermageren. Maar dat was een ondersteuning die nodig was NADAT ik zelf mijn gedrag veranderd had, op basis van dat ene zinnetje.

Dwingen of stimuleren
Waarom feedback dan niet werkt? Dat is toch de titel van het boek, niet?
Omdat feedback normaliter “sturend” wordt gegeven. We geven selectief feedback op de punten die we als manager willen veranderen. Wanneer de medewerker de feedback ervaart als een beleefde manier van “bevelen, bestraffen of belonen” werkt het niet. Dan krijg je weer Newton’s “actie en reactie”. De medewerker zal zijn gedrag alleen uit vrije wil veranderen, wanneer zijn eigenbelang (op lange termijn) daarmee gediend is (cfr. Darwin). Leer dus vragen stellen, in plaats van bevelen te geven. Geef informatie, ondersteuning en verantwoordelijkheid, met het oog op zelfsturing. Dring jou idee van wat hij moet doen niet op. Laat hem dat zelf ontdekken en een plaats geven in zijn eigen gedachtewereld.

Zie een bedrijf ook eerder als een federatie van zelfstandige (groepjes van) ondernemers, die samenwerken aan het gezamenlijke doel van het bedrijf. Een doel waarin ze geloven, omdat het management het op geloofwaardige wijze heeft voorgesteld. Dergelijke doelen worden best voorgesteld aan de hand van (geloofwaardige) verhalen, die ertoe leiden dat de hele cultuur van het bedrijf gericht wordt op dat doel. Dat veronderstelt dat het management er ook zelf echt in gelooft en er consequent naar leeft.

Je kan medewerkers niet dwingen maar wel stimuleren, omdat tevredenheid, professionele trots, prestatiedrang en zinvol bezig zijn uiteindelijk heel persoonlijk ingevuld worden.

Verhalen (ook nu weer)
Ja, ook dit boek wijst naar het gebruiken van verhalen om mensen tot andere inzichten te brengen. Een goed verhaal bevat immers de essentiële feitelijke elementen die je wil overbrengen, ook al zitten die feiten soms verpakt in beelden of metaforen. Onze geest is er feilloos toe in staat die te herkennen en te vertalen naar de realiteit. Goede verhalen bevatten daarenboven nog twee waardevolle ingrediënten, namelijk emoties en onverwachte wendingen, die helpen de boodschap in onze geest te verankeren en onze kijk op de realiteit te veranderen.

Dit boek staat in feite bol van verhalen: Damasio’s spelexperiment, de Stanford Marshmellow Test, de Spiegelneuronen, de Theory of Mind, de dolfijn van Bateson, de speech van Hendrik V, het verschil tussen Achilles en Odysseus... Het zijn lokmiddelen om dit merkwaardige boek te lezen en mentale kapstokken waaraan de essentiële boodschappen worden opgehangen.

Ceci n’est pas une pipe
Niets in dit boek is wat het lijkt. Wat eerst gemakkelijk en vlot leesbaar leek, gaat je waarschijnlijk lang bezig houden. Het is alleszins die moeite waard, want het boek opent nieuwe vensters en inzichten die je kijk op de wereld grondig veranderen.

De “negatieve” titel, “Waarom Feedback Niet Werkt”, zet je ook al op het verkeerde been; het boek vertelt er weinig over. “Management Rewired”, de oorspronkelijke titel, dekt beter de lading. De inzichten die Jacobs geeft op de werking van het brein en de toepassingen ervan op (people)management zijn nuttig, positief en constructief.

Dit boek is dus “moeilijk” op meerdere niveaus. De laatste 15 pagina’s geven een vlot leesbare samenvatting van de praktische toepassingen. Maar ga er zeker niet rechtstreeks naartoe, want je hebt de vorige 215 pagina’s nodig om alles te begrijpen en te “plaatsen”.

Het hele boek gaat ook in tegen elke rationele en “normale” manier van denken. “Tegenintuïtief” denken en handelen is een rode draad, die permanent inspanningen vraagt bij het lezen. Het boek lijkt ook weinig overzichtelijk. Het is een wirwar van puzzelstukken die een deel van het verhaal aanreiken, zonder veel samenhang. Het spiegelt daardoor hoe ons brein werkt: ook niet logisch en strak gestructureerd, wel een netwerk van neuronen die kriskras onderling verbonden zijn. Net zoals je brein moet je het hele boek nemen zoals het is, van het begin tot het einde, vooraleer je ermee aan de slag kan. De moeite meer dan waard.

Dirk BROECKX – 14 februari 2011

“Waarom Feedback Niet Werkt” – © 2010 Charles S. Jacobs

ISBN 978 90 499 6024 7 Uitgeverij Paradigma (Foreign Media Group)

Oorspronkelijk “Management Rewired” © 2009

Odysseus' Oplossing

http://www.de7de.be — 7/02/2011

Hoe kunnen moderne, neurowetenschappelijke inzichten helpen de
politieke impasse te doorbreken? Het prominente strategische doel
(meer autonomie door het splitsen van bevoegdheden) blijkt
onbereikbaar. Net als voor Odysseus in Troje helpt het om dan even
afstand te nemen en na te denken wat men in feite wil.
Het uiteindelijke doel kan via creatief lateraal denken anders
en beter bereikt worden.

Een “sneak preview” van volgend boek
Nog steeds geen regering. Ondanks (spijtig genoeg te goed bedoeld en dus politiek te weinig bedreigend) burgerprotest, ondanks groeiende Europese druk (omwille van de financiële stabiliteit) en ondanks het groeiend (maar politiek al even miskend) speculatiegevaar. Wat bezielt de politici toch? Wat willen ze eigenlijk?

Ik lees momenteel “Waarom Feedback Niet Werkt” van Charles Jacobs, in de aanloop naar volgende boekbespreking (over 7 dagen). Al lezend maak ik nu reeds een bruggetje naar de Belgische politieke situatie, hoewel het boek eigenlijk inzichten van de neurowetenschappen toepast op management van medewerkers (vandaar de titel). Maar minstens één hoofdstukje uit het boek kan je ook rechtstreeks ombuigen naar onze politieke actualiteit.

Focus op het werkelijke, uiteindelijke doel
Waarom slaagde Odysseus erin Troje te veroveren terwijl Achilles faalde, hoewel deze laatste duidelijk sterker, moediger en agressiever was? Omdat strategische beslissingen niet zozeer door het verstand, maar vooral door onze emoties gestuurd worden. Het waren beiden verstandige jongens, maar ze kanaliseerden hun emoties wel op een fundamenteel verschillende manier.
Achilles was de man van de impulsieve, frontale aanval. Hij ging recht op zijn doel af: Troje verslaan en innemen. Hij beet jarenlang zijn tanden (en uiteindelijk zijn achillespees) stuk op een onneembare verdediging. Logisch, want elke aanval wekt verdediging en weerstand op; wanneer beide partijen aan elkaar gewaagd zijn wenkt de eindeloze patstelling.
Odysseus was uit een ander emotioneel hout gesneden. Zijn neurologische bedrading liep anders. Daardoor zag hij er geen graten in zich terug te trekken, mits achterlating van een prachtig houten paard, als “geschenk” voor de Trojanen. Zijn doel was evenzeer Troje in te nemen, maar hij kanaliseerde zijn emoties heel anders. Geen frontale aanval, maar lateraal denkend kreeg hij de medewerking van zijn tegenstanders om zijn werkelijke, uiteindelijke doel te bereiken. Lateraal denken vergt een goede dosis empathie en inzicht hoe de tegenstander denkt en voelt; zijn strategisch inzicht was daarenboven veel breder en op de lange termijn gericht. Is het noodzakelijk om de poorten van Troje frontaal in te beuken, terwijl je de Trojanen zo ver krijgen dat ze deze zelf open zetten en een overwinningsfeestje organiseren, terwijl je ongemerkt binnen geraakt?

Transponeer op een onderhandeling in patstelling…
Dit verhaal gaat over oorlog en “de vijand overwinnen”, niet over politiek en een eerbaar onderhandelde oplossing vinden. Maar het is het onderliggende neurowetenschappelijke mechanisme dat hier van belang is. Het is dus geenszins de bedoeling dat De Wever en co met een listig Paard van Troje de Franstaligen bedotten. Dit verhaal opent wel de weg naar twee bedenkingen:

Wanneer de “frontale” tegenstellingen en de kloof tussen de ingegraven posities in een onderhandeling onoverkomelijk zijn, heeft het geen zin elkaar om de oren te blijven slaan met voorstellen (waarvan een kind weet dat ze niet zullen / kunnen aanvaard worden door de andere kant). Het heeft al evenmin zin naar verkiezingen te gaan die de kloof alleen maar groter en minder overbrugbaar kunnen maken. Wanneer de frontale aanpak niet lukt, denk dan lateraal.
Denk net als Odysseus aan wat je ten gronde wil en ontwikkel een creatieve strategie waarmee je je echte doelstellingen kan bereiken. Heb de moed je terug te trekken en af te zien van een overwinning op korte termijn, zelfs al heb je de numerieke overmacht. Zoek een meer efficiënte weg naar het uiteindelijk doel, waarbij je eerder samenwerkt dan vecht om je doel te bereiken.

…en vertaal dat naar Volksgezondheid en RIZIV
Neem de gezondheidszorg en de ziekteverzekering. Wat willen we eigenlijk? Of beter: wat wil de ruime meerderheid van al wie van de gezondheidssector iets kent; wat wil allicht ook drie kwart van de Vlamingen en wie weet zelfs de meeste Franstaligen?

Een efficiënt bestuur, meer op maat gesneden van de regionale behoeften?
Voldoende solidariteit, maar geen onverantwoorde “transfers” of onaanvaardbare misbruiken?
Meer autonomie en zelfbeschikkingsrecht, zonder ongeoorloofde inmenging of blokkeringen van “de andere kant”?
Geen versnippering van bevoegdheden en beslissingsorganen?

De “frontale aanval” vertaalt deze doelstellingen in het herverdelen van bevoegdheden, het splitsen van de financieringwetgeving en het overhevelen van de macht naar andere bestuursorganen.
Wie echter “lateraal” denkt, ziet dat je alle bovenstaande doelstellingen veel sneller en beter kan realiseren BINNEN de bestaande federale structuren. Om te beginnen heb je geen staatshervorming nodig, wel enkele wetten die – naar het voorbeeld van de gezondheidszorg in andere landen – toelaten met regionale en zelfs lokale prioriteiten en programma’s te werken. Wil je kunnen opvolgen of “de andere kant” zich aan alle afspraken houdt en wil je controle op ongeoorloofde transfers en praktijken binnen een fundamenteel solidaire structuur, dan blijf je juist beter bijeen, met een doorgedreven transparantie (die eveneens perfect federaal wettelijk geregeld kan worden).

Heeft iemand aan de onderhandelingstafel al eens op een hoekje van de tafel gepolst of wat we ten gronde eigenlijk willen niet overeen stemt met wat de Franstaligen willen? En of ze niet bereid zijn (met een eenvoudige meerderheid) de ZIV wet hieraan aan te passen?

Bekijk de cijfers van onze ziekteverzekering eens. Neem de thuiszorg en de ouderenzorg in rustoorden en RVT en je zal merken dat – zelfs zonder wet – de aanpak en organisatie per regio – zelfs per provincie! – sterk verschilt, al naar gelang de lokale structuren en behoeften. Geef de Budget Controle Commissie een beetje armslag en ze pluist alle vermeende transfers en onverklaarbare verschillen haarscherp uit. Wil je bijsturen dan kan dat met de regelmaat van de Programmawet klok.

Demagogisch even ferm slikken
Na maanden vruchteloos onderhandelen de aftocht blazen en het geweer terug naar de federale schouder verplaatsen zal allicht een pak ego’s kwetsen. Ook hier gaan gevoelens een "verstandige" beslissing vreselijk doorkruisen. Voor wie het volk met een Vlaamse snuif demagogie heeft opgezweept, wordt dat zelfs ferm slikken slikken. Maar de bevolking zal bij volgende verkiezingen (over drie jaar) ten minste een keuze kunnen maken op basis van het gevoerde beleid en niet (over drie maanden) op basis van wie “het stijfste politieke been” had.

Je moet maar weten wat je wil. Wat je echt wil...

Dirk BROECKX – 7 februari 2011

PS: In Jacobs’ boek staat nog een andere goeie, namelijk het Prisoners Dilemma. Dat leert dat je met wederzijds vertrouwen, zelfs in omstandigheden waarin je elkaar schade kan toebrengen, meer kan bereiken dan met “niet toegeven en op veilig spelen”. Daar kan je ook lessen uit trekken voor de splitsing van BHV. Maar je moet wel neurowetenschappelijk gezien anders denken natuurlijk! Daarover dus volgende week meer.

Op zoek naar het beste terugbetalingsysteem

http://www.de7de.be — 21/01/2011

KCE studie 147a bekijkt vijf systemen voor de terugbetaling van geneesmiddelen
Oostenrijk, België, Frankrijk, Nederland en Zweden. Voor die vijf landen analyseerden de KCE onderzoekers de beslissingscriteria die worden gebruikt, hun “operationalisering” en hun relatieve waarde in het besluitvormingsproces. Het was niet de bedoeling om een waardeoordeel uit te spreken over de performantie van het terugbetalingsysteem van elk land, wel om sterktes en zwaktes op te lijsten en daaruit aanbevelingen te formuleren. De studie is dus een zoektocht naar “best practices”.

Vergelijkende en afzonderlijke doorlichting
Zoals steeds levert het KCE een sterk onderbouwde, goed gedocumenteerde en gestructureerde studie af. Cijfermatig wordt een eenvoudig maar duidelijk beeld gebracht van de onderzochte systemen, met een accent op de uitgaven, zowel van de gemeenschap als “out of pocket” van de patiënt. De diverse gebruikte kostenbeheersingtechnieken worden op een rijtje gezet. En uiteraard is de kern van het beschrijvend onderzoek een vergelijking van de diverse manieren waarop de dossiers onderzocht worden en erover beslist wordt.
De tweede helft van het rapport bevat een diepere analyse van elk onderzocht systeem apart (dus ook België). Naast het terugbetalingsysteem wordt een goed beeld gegeven van de organisatie van de gezondheidszorg en de ziekteverzekering. Hierdoor wordt het rapport meteen waardevol voor een veel breder, internationaal publiek. Dit deel is veel meer dan een reeks “bijlagen”. Het is weliswaar technisch, maar zit vol interessante informatie en weetjes. Zo zetelen er bijvoorbeeld maar zeven leden in de Zweedse “CTG” en kondigt het KCE een herziening aan van de terugbetalingcategorieën en het remgeldsysteem in 2011.

Twee modellen
De vijf onderzochte landen hebben gemeenschappelijke basiskenmerken. Ze werken op basis van een positieve terugbetalinglijst en het initiatief voor terugbetalingaanvraag ligt bij fabrikant. Deskundigen evalueren de dossiers, met eerst een beschrijvende fase van “evaluatie” en daarna een fase van “beoordeling”.
Er zijn echter ook duidelijke verschillen, met name twee overlegmodellen: het “deliberatiegedreven” model (Oostenrijk, België) en het “evaluatiegedreven”
model (Frankrijk, Nederland en Zweden). In deliberatiegedreven modellen zijn de belanghebbenden (artsen, apothekers, ziekenfondsen…) de leden van het comité dat advies geeft aan de besluitvormer. In evaluatiegedreven modellen bestaat het comité van deskundigen uitsluitend uit wetenschappelijk deskundigen.

Vier voorwaarden
Een terugbetalingsysteem voor geneesmiddelen moet aan vier voorwaarden voldoen:

1. Transparantie: het proces moet volledig transparant zijn wat betreft de
beweegreden voor een besluit. Dat veronderstelt onder meer een duidelijke procedure en taak/bevoegdheidomschrijving van alle betrokkenen; maar ook het publiceren van alle evaluatierapporten en adviezen. (De CTG van het RIZIV doet dit voorbeeldig).

2. Relevantie: beslissingen moeten berusten op redenen die door alle betrokkenen
aanvaard worden. Dit veronderstelt dat men keuzes moet maken, die billijk zijn (of alleszins zo worden aanzien) en waarbij de behoeften van de patiënten worden afgewogen tegenover de (steeds beperkte) budgettaire middelen. Hiervoor stelt het KCE rapport voor dat men zou werken met vijf concrete sleutelvragen, waarvoor telken criteria en voorbeelden van toepassing worden gegeven.

3. Herzienbaarheid: beslissingen moeten kunnen worden herzien in het licht van
nieuw bewijsmateriaal en argumenten. België en Nederland doen dit bijvoorbeeld systematisch; Oostenrijk en Zweden doen het op ad hoc basis.

4. Uitvoering / reglementering: een sluitende reglementering moet de drie voorgaande voorwaarden garanderen. Daarenboven moet het eindresultaat ook geëvalueerd kunnen worden. Alle onderzochte systemen doen dit uitsluitend op budgettair vlak.

Aanbevelingen KCE
Het KCE doet een hele rits aanbevelingen. Ziehier een bloemlezing van enkele die bleven hangen:

De evaluatiefase en de beoordelingsfase scheiden zou de procedure volgens het KCE transparanter maken. De “evaluatie” (assessment) zou daarbij nuchter een beeld moeten geven, opgemaakt door deskundigen, van de (complete !) evidentie die bestaat over het product, zonder oordeel. Bij de “beoordeling” (appraisal) zouden (andere?) deskundigen vervolgens een advies moeten geven dat eigenlijk los zou moeten staan van de aanvraag van het bedrijf. De “beoordeling” zou een antwoord moeten geven op de (vijf) sleutelvragen, met aanduiding op de gebruikte criteria en toegekende scores. Dit zou een duidelijker en transparanter beeld geven van de waarde en de plaats van het product in de terugbetaling. Dat moet dan leiden tot een “beslissing” (decision) over de terugbetaling.
“Value for money” zou de basis moeten zijn van de beoordeling. De therapeutische meerwaarde is daarbij noodzakelijk, maar op zich niet voldoende, om een hogere terugbetaling te verantwoorden: de ernst van de ziekte of het bestaan van voldoende goede alternatieven spelen hierbij ook een rol. Het KCE stelt voor om bij twijfel of discussie tijdelijke terugbetalingen te voorzien, waarbij dan wel vooraf duidelijk wordt afgesproken welke aanvullende gegevens verzameld moeten worden voor een herziening.
Een herziening zou o.m. gebeuren wanneer nieuwe behandelingsmogelijkheden beschikbaar zijn of wanneer een lagere doeltreffendheid of hogere kosten zichtbaar worden. Een schrapping van terugbetaling zou daarbij effectief moeten kunnen (wat vandaag niet zo evident is). Grote, groepsgewijze herzieningen zouden bedoeld moeten zijn om budgettaire ruimte te maken voor hogere therapeutische of maatschappelijke behoeften.
De performantie van het systeem zelf, met name van bovenstaande mechanismen, zou beter opgevolgd moeten worden.

Alles kan beter
Het is natuurlijk makkelijk achteraf kritiek te leveren, zeker wanneer men niet begrensd wordt door de methodologie of scope waarmee de onderzoekers opgezadeld werden. Lees volgende bedenkingen dus als een constructieve, “out of the box” aanvullende brainstorming.

1. Waarom onderzoekt het KCE precies die vijf landen en geen andere? Hoewel het allicht de bedoeling was, is het spijtig dat alleen landen met een gelijkaardig systeem werden onderzocht en niet (minstens één land met) een totaal verschillend systeem, zoals Duitsland of het Verenigd Koninkrijk . Daar wordt met een negatieve lijst gewerkt, wat wil zeggen dat een geneesmiddel in theorie onmiddellijk terugbetaalbaar is en “slechts” in bepaalde gevallen via de negatieve lijst wordt uitgesloten.

2. Moet een terugbetalingsysteem steeds aanbod gestuurd blijven? Waarom kan het niet eveneens vraag gestuurd worden? Dat veronderstelt natuurlijk een politiek met gezondheidsprioriteiten en een zoektocht naar maatschappelijk relevante therapeutische blinde vlekken …? Het lijkt evident dat farma bedrijven steeds het initiatief nemen. Dat is zo in alle onderzochte systemen. Maar in plaats van KIWI’s voor bestaande (“overbevolkte”) therapeutische klassen, zou ook kunnen denken aan een prijsvraag voor onontgonnen of therapeutische nog “te dun bevolkte” gebieden.

3. De terugbetaling van geneesmiddelen zal in de toekomst een dynamisch systeem moeten zijn. Denk enerzijds aan de innovatiecurve van Gartner die helpt hypes, ontgoochelingen en rijpe innovatie te herkennen. Werk anderzijds aan een systeem met ingebouwde permanente bijsturing (live licencing) in de zin die PWC in zijn 2020 visie aanreikt.

4. De terugbetaling van de toekomst zou gebaseerd kunnen worden op een permanente outcome meting (therapeutisch en farmaco-economisch) op basis van datamining in een gigantische berg gegevens (vanuit de terugbetaling, gecombineerd met anonieme/irreversibele geëncrypteerde gegevens uit digitale patiëntendossiers). IT zal dit mogelijk maken.

5. In alle bestudeerde systemen worden eigenlijk alleen de uigaven bewaakt, niet de output in (extra) gezondheid of kwaliteit. Het “excuus” hiervoor is dat je (uiteraard) de gewonnen gezondheid niet alleen kan toeschrijven aan de geneesmiddelen (maar ook aan allerlei andere determinanten: overige gezondheidszorg, huisvesting, voeding, levensgewoonten…). Controle gebeurt zowat overal door de politieke overheid, met blijkbaar bitter weinig of geen feedback naar de zorgverstrekkers of patiënten.

6. Men blijft netjes denken in nationale hokjes. Er is nog een Europese benadering. Waarom niet denken aan een geleidelijk opgebouwde samenwerking bij de “evaluatie” en – zeker voor weesgeneesmiddelen en andere nicheproducten – een gecoördineerde aanpak van de beoordeling en de (prijs) negotiatie?

Even luidop dromen tot slot
Combineer deze studie eens met een vroegere studie over vergoedingsmethodes. Een terugbetalingsysteem voor geneesmiddelen in de toekomst zal misschien niet meer gebaseerd zijn op het terugbetalen van (verpakkingen van) producten als dusdanig. Zou het niet zinvoller zijn indien R&D, fabricage en marketing van geneesmiddelen niet meer door éénzelfde bedrijf zouden geleverd worden? Droom eens van een systeem waarbij de vergoeding uit vier onderdelen zou bestaan: een forse maar faire eenmalige premie voor het ontwikkelen van een innovatie, verhoogd met een bedrag per behandelde, “genezen” patiënt (captiatie), een vergoeding voor de promotie van rationeel gebruik (in plaats van de huidige, commerciële marketing) en tenslotte een vergoeding (zij het ongeveer aan kostprijs) voor de gebruikte producten. Het is maar een droom...

Dirk BROECKX – 21 januari 2011

Klik hier naar: KCE studie 147a

The Long Tail -- Chris Anderson

http://www.de7de.be — 14/01/2011

Wanneer het internet de fysische beperkingen van opslag en schabruimte wegneemt, krijgen gebruikers toegang tot een zeer lange staart van items (goederen of gegevens), die voordien onrendabel of onbereikbaar waren. Hoe dat fenomeen precies werkt en welke regels je moet respecteren wanneer je er ook in je eigen sector mee aan de slag wil, leert “The Long Tail” van Chris Anderson.

Doorbijten tot het goed wordt
“The Long Tail” lag al enkele maanden in de stapel lectuur op mijn nachttafeltje. Ik had het gekocht alleen omwille van die trendy titel, die Peter Hinssen al enkele jaren geleden had laten vallen. Bij een eerste lezing was ik gestrand op de inleiding, met een nogal langdradige resem voorbeelden van Long Tails, vooral in de muziekindustrie. Het is overigens geen recent boek. De eerste versie uit 2006 groeide inmiddels uit tot een vijfde, uitgebreide en in het Nederlands vertaalde uitgave.

Tussen Kerst en Nieuwjaar beet ik even door. En vanaf pagina 65 wordt het wel “spannend”. Dan geeft het boek een grondig inzicht in het hoe en waarom van de belangrijkste transformaties die IT het afgelopen decennium veroorzaakte. Heel bevattelijk krijg je inzicht in de mechanismen achter (o.m.) Wikipedia, iTunes en Amazon. Concrete regels en praktische tips voor de Long Tail sluiten het geheel mooi af.

Long Tails overal
Inmiddels heb je als lezer al begrepen hoe belangrijk Long Tails zijn voor de economie van de 21ste eeuw. Ze zijn er eigenlijk altijd geweest: haast elke markt of elke menselijke interessesfeer kent “hits” en “Long Tails”. Dat zijn de lange staarten van minder bekende muziek, boeken, nieuws, informatie, enz. die in de digitale wereld het verschil gaan maken.

Want “Hits” - of koplopers in de markt - lopen sowieso in de kijker en zorgden steeds voor het gros van de omzet en de winst. Pareto maakte er zijn fameuze “80/20” regel van. Die stelt dat je met 20% van de producten 80% van de omzet en de winst genereert. Dat klopt ruwweg in een zuiver “fysieke” wereld, zoals een winkel of een bibliotheek, waar schabruimte en stockkosten het aanbod steeds fysisch beperken.
Rendabele staarten

In de digitale wereld van het internet wordt de staart van minder gevraagde of minder populaire items echter veel groter en langer. In sommige sectoren (boeken, muziek) wordt hij zelfs haast oneindig groot. Boeken, waarvan wereldwijd slechts 500 exemplaren worden gedrukt en verspreid, kan je overal ter wereld via Amazon.com bestellen. Via Lulu.com kan je je eigen boek in zulke micro oplages laten drukken en verspreiden.
Die heel kleine hoeveelheden van een referentie worden immers vermenigvuldigd met het ongelooflijk groot aantal referenties en zo wordt het geheel toch rendabel. De Long Tail van de boeken en de muziek werd inmiddels minstens even groot in omzet en even winstgevend als de “hits” van de “top 100” in de verkoop.

Chris Anderson toont aan hoe ver we de 80/20 verhouding van Pareto in het internet tijdperk moeten bijstellen. Neem de fysische beperkingen (de beperkte schabruimte) weg en geef consumenten virtueel toegang tot het hele assortiment en de wereld ziet er heel anders uit. Long Tails kunnen in de meeste markten minstens even rendabel worden als de koplopers.

Wikipedia voor farma
Daarvoor moet je dan wel de juiste middelen inzetten en weten hoe Long Tails werken. Uiteraard is dat de kern van dit boek. Wie goed leest krijgt plenty inspiratie om te leren hoe hij een Long Tail kan ontwikkelen in zijn eigen sector.

Anderson geeft heldere uitleg hoe Wikipedia precies werkt. Leg dat naast het probleem van gezondheidsinformatie- of foldermanagement in de apotheek en de vingers beginnen te jeuken om een (Vlaamse) FarmaWiki te starten.

De combinatie van “wisdom of the crowds”, het mechanisme van autocorrectie van eventuele fouten (door gebruikers, maar ook door experts) en de niet langer gelimiteerde breedte van het informatieaanbod, zit ingebakken in het model. Dat laat toe op korte termijn een schitterende oplossing te bouwen waarmee apothekers, artsen en farma bedrijven samen het gat in de markt van goede, betrouwbare en leesbare informatie over gezondheid en geneesmiddelen zouden kunnen invullen. Maak dit van bij de start digitaal (in plaats van eerst - of alleen - op folderpapier) en je kan meteen alle mogelijke illustraties, verwijzingen naar andere betrouwbare bronnen en audiovisuele ondersteuning toevoegen.

Filterkracht en diversiteit
Hoe een Long Tail werkt? Om te beginnen moet de gebruiker vlot zijn weg vinden in de (soms gigantisch) lange staart van items. Dat veronderstelt de juiste filters, zoekrobotten, trefwoorden, enz. die letterlijk mogelijk maken even vlot informatie over nummer 1 als over nummer 43.987 in het assortiment te vinden. Hoe goed doen we het op dat vlak in de farma sector? Via de CNK en met de compendia op internet van Pharma.be en Farma hebben we al een goede aanzet, maar kijk eens naar het gemiddeld assortiment van een groothandelaar-verdeler. Hoe vlot vindt de apotheker (laat staan het publiek) informatie over de laatste items in hun aanbod, die misschien maar 20 keer per jaar worden verkocht?

Long Tails groeien door informatie te delen. Biedt de gebruiker meerdere distributiekanalen aan en vraag eventueel een variabele prijs voor eenzelfde item al naar gelang de manier of het tijdstip waarop hij het wil ontvangen. In veel markten zitten de gebruikers aan het stuur. Hun zoek- en koopgedrag bepalen hoe het hele gebeuren evolueert.

Verlaag de kosten
De belangrijkste succesfactor voor een Long Tail is het verlagen van de kosten. Informatisering zorgt voor een “democratisering van de productie”. Iedereen kan vandaag met een computer muziek, films of een boek maken. Productie in kleine reeksen is mogelijk. Personaliseren of op maat maken van goederen wordt heel gewoon.

Een tweede cruciale vraag is “waar zit je stock?” Succesvolle Long Tails werken liefst met een digitale stock. De ganse “voorraad” van iTunes staat op enkele servers. Ze kunnen er zoveel kopies van maken en verkopen als ze willen, zonder extra “cost of goods”. Verkoop je tastbare goederen, dan kan je die stock best decentraal te houden, verspreid over je eigen magazijnen, maar ook bij je leveranciers en zelfs bij je klanten. Door digitaal bij te houden waar elk item uit je Long Tail zich bevindt, kan je het na bestelling van daar rechtstreeks naar de bestemmeling vervoeren.

Een derde manier om de kosten te verlagen: laat klanten het werk doen. Doorgedreven en gebruiksvriendelijke informatisering zorgt ervoor dat de klanten zelf het gros van het administratieve werk doen. Door zelf makkelijk informatie en producten te kunnen vinden en door hun gegevens en de hele bestelling zelf in je systeem in te voeren, helpen ze de kosten te verlagen en de rendabiliteit van de Long Tail te verhogen.

Niet alleen internet shops
Wie nu denkt dat Long Tails alleen werken via “internet shops” en dus een verhaal is over grote spelers die de markt inpalmen, heeft het fout voor. Uiteraard hebben enkele slimme jongens een aantal sectoren op die manier ingepalmd en getransformeerd. Maar intussen kan iedereen dezelfde mechanismen en technologieën gebruiken in andere sectoren. Indien spelers samenwerken, kunnen ze de transformatie van binnen uit op gang brengen.

De tijd is dus rijp en men mag niet wachten tot het te laat is. Want snelheid is in de digitale wereld soms belangrijker dan kwaliteit, zo leerde Hinssen ons al in “Het Nieuwe Normaal”. En dat geldt ook hier. “Onberispelijke kwaliteit” is een nobel streefdoel voor geneesmiddelen. Maar experimenteren, met vallen en opstaan, moet in dit geval mogelijk zijn. Dan wordt het mogelijk zinvolle Long Tails te ontwikkelen, ook in farma land.

Dirk BROECKX – 14 januari 2011

Een motor, geen rem

http://www.de7de.be — 7/01/2011

Zonder regering liggen het land en dus ook de gezondheidszorg en de ziekteverzekering stil in het water. De overheid is momenteel eerder een rem dan een motor. Tijd om de manier van besturen bij te sturen en de politieke focus terug te leggen waar het hoort: efficiënt en soepel de behoeften en uitdagingen aanpakken die op ons af komen.

Een sputterende motor
We zitten dieper in het politieke slop dan ooit. En intussen blijft het echte politieke werk (besturen!) liggen. Hoeveel keer hebben we de afgelopen maanden gehoord « de regering van lopende zaken is hiervoor niet bevoegd » ? Daardoor worden dringende en noodzakelijke maatregelen en vernieuwingen niet doorgevoerd, zelfs als er voldoende consensus is (zoniet politiek, dan toch maatschappelijk).
Leg eens aan de bevolking uit waarom de regering, gecontroleerd door een voltallig parlement, het land niet kan besturen, in afwachting dat de Gordiaanse knoop van de staatshervorming wordt ontward.

Hoe komt het dat de parlementairen deze kans niet aangrijpen om samen te werken aan zinvol wetgevend werk, waarbij ze de regering aansturen in zijn uitvoerende rol (en niet andersom)? De motor van onze democratie heeft nu lang genoeg gesputterd.

Democratie, back to basics
Het land heeft nood aan sturing. De motor van de economie en de innovatie moet dringend terug op volle toeren draaien. De staatshervorming (van BHV tot de financieringswet) is belangrijk, maar van een andere orde dan waar we prioritair, hier en nu, behoefte aan hebben. De politiek moet zijn prioriteiten dus terug op een rijtje zetten.
Activeer om te beginnen het voltallige parlement. In afwachting van een werkzame regering kan dat perfect puur democratisch wetgevend en controlerend functioneren. Waarom wachten op wetsontwerpen van een regering die stilligt in het water, terwijl wetsvoorstellen om een sterk beleid te voeren vanuit alle partijen open besproken kunnen worden en democratisch gestemd?

Alleen de traditie en een hoop remmende wetten staan – zelfs in deze politieke impasse en ondanks de dreigende financieel speculatieve druk – een pragmatische en dynamische aanpak in de weg. Of durven politici niet meer te opereren buiten de veilige cocon van “meerderheid versus minderheid” en een strakke partijpolitieke discipline?

Idem voor de ziekteverzekering
Overigens is onze ziekteverzekering ook al lang in hetzelfde bedje ziek. De fundamentele legistieke koerswijziging, ingezet door Philippe Moureaux en de gecoördineerde ZIV wet van 1994, verwijderde het basisconcept van “conventies”. Dat waren oorspronkelijk echte akkoorden: schriftelijke overeenkomsten die sluitend werden afgesloten tussen administratie, ziekenfondsen en zorgverstrekkers, na onderhandelingen.

Tegenwoordig wordt zowat de hele ziekteverzekering geregeld via Koninklijke Besluiten. Tot en met technische regels en benoemingen van commissies waarvan Koning en Minister allicht nauwelijks weten dat ze bestaan, laat staan wat ze doen. Alles moet – nadat een akkoord is onderhandeld – door de trage filter van de “ronde van de Kabinetten”, de Raad van State, de ondertekening door Koning en Minister en publicatie in het Staatsblad.
Dit maakt de RIZIV-olietanker die nu jaarlijks bijna 26 miljard Euro vervoert (waarvan 4 miljard voor farmaceutische specialiteiten) bijzonder log en onwendbaar. Voeg er minstens acht maanden (en God weet hoe lang nog?) ontslagnemende regering aan toe en het is een wonder dat we nog niet op de budgettaire of organisatorische rotsen zitten.

Het verdient eigenlijk een grondige studie waarom – ondanks (of precies door?) deze omstandigheden – we de afgelopen vier jaar behoorlijk binnen begroting zijn gebleven. Een jaarlijkse gemiddelde groei van de effectieve uitgaven (over de laatste vijf jaar) van 7,86% (5,44% voor farmaceutische verstrekkingen) is daar ook niet vreemd aan. Maar aan dat tempo is het de vraag hoe lang we nog verder kunnen gaan.

Venster naar de toekomst
Kijken we naar de toekomst, dan wordt de grote uitdaging om de groei van de uitgaven niet veel meer te laten oplopen en toch behoorlijk veel meer patiënten te verzorgen (de vergrijzende babyboomers en de groeiende stroom nieuwe Belgen op kop). Van een besparingspolitiek moeten we dus overschakelen naar een efficiëntiepolitiek: meer gezondheid produceren, zonder substantiële kostenverhoging.

Een paradox? Kosteneffectiviteit, doorgedreven automatisering van de administratie, outcome gerichte, tastbare, meetbare en tegenstelbare kwaliteit, samenwerking op basis van wederzijds respect en vertrouwen en een ferme scheut innovatieve IT maken het mogelijk.

Maar indien de ziekteverzekering zich soepel wil kunnen aanpassen aan die snel wijzigende omstandigheden, zowel op vlak van behoeften als van de organisatie van de zorg, dan moet die grote tanker een pak wendbaarder worden. Het logge vehikel moet worden omgevormd tot een goed gecoördineerde flottielje van aangepaste speedboten, die naadloos doorheen de diverse zorgsilo’s opereren over het hele spectrum van medische tot niet-medische zorg.

De administratie en de hele staf staat daarvoor duidelijk klaar. Maar het wetgevend keurslijf waarin ze moeten opereren is te strak. Eerherstel voor de “conventies”, in de vorm van disease management contracten, kan een oplossing bieden.

Goed voorbeeld
De manier waarop steeds meer experimentele projecten (“artikel 56”) worden omkaderd geeft de richting aan waarin moet worden gewerkt: een soepel, ad hoc contractueel model, waarbij diverse partijen hun inbreng kunnen realiseren, onder regelmatige en efficiënte kwalitatieve en budgettaire controle. Dergelijke projecten kunnen bij wijze van spreken operationeel zijn binnen enkele dagen of weken nadat ze door het Verzekeringscomité werden goedgekeurd en, door de leidende ambtenaren ondertekend, op de site van het RIZIV werden gepubliceerd. Loopt er iets fout, dan kan snel een bijvoegsel de nodige bijsturing geven.
Wat houden parlement en regering tegen om de hele ziekteverzekering (geleidelijk maar snel) naar een dergelijk systeem om te vormen?

De minister en de regering (en bij gebrek daaraan het parlement!) nemen daarin opnieuw de taak op van strategische sturing en “motor”, maar de uitvoering (overigens onder scherpe controle van de aanwezige regeringscommissarissen) gebeurt volledig op basis van contractueel onderhandelde, multidisciplinaire akkoorden, waarbij de contractanten (representatieve beroepsorganisaties, ziekenfondsen en administratie) resultaatsverbintenissen zoeken, in ruil voor het herwinnen van initiatief en autonomie.
Is dit een utopie? Vanuit de huidige wetgeving bekeken allicht wel. Maar het beschamend record van een regeringscrisis van meer dan 208 dagen, zonder enig uitzicht op een oplossing, is ook niet meteen grondwettelijk voorzien. In die omstandigheden moet men durven (back to basics) terug te grijpen naar de essentie van besturen: verantwoordelijkheid opnemen, dicht bij het terrein, om maatschappelijke problemen effectief geregeld te krijgen.

Dirk Broeckx – 7 januari 2011

Knipmateriaal Apotheekinrichting

http://www.de7de.be — 1/01/2011

Hier vind je een pdf met het knipmateriaal om zelf een grondplan van je apotheek te maken.

(klik op volgende link of kopieer de URL naar je browser):

members.media-effect.be/DE7DE/_images/knipmateriaalp4f.pdf

Om op schaal 1:30 te werken kan je deze twee bladzijden op ware grootte (A4) afprinten.

Het grondplan van de muren maak je best zelf. Meet de apotheek op in meter en vermenigvuldig met 3,33; dan bekom je de juiste maten in centimeter om je grondplan uit te tekenen.

Succes!

Crisis of trendbreuk

http://www.de7de.be — 21/12/2010

Is het de crisis of zit er meer achter de negatieve resultaten die apothekers momenteel aanvoelen en cijfermatig vaststellen? Wat komt er nog op ons af en hoe moeten we ons daarop voorbereiden? Voor wie nog niet helemaal “Prepared for the Future” is, volgt een analyse van het heden, het verleden en de toekomst, naar aanleiding van een enquête door “De Apotheker” en vooral van de historische cijfers van APB.

Vaststellingen op het eerste zicht
De bevraging van apothekers door “De Apotheker” geeft een beeld van een aantal gewijzigde gedragingen van de patiënten in de apotheek. Ze wijzen allemaal in de richting van een daling van het geneesmiddelengebruik en van de uitgaven in de apotheek, zowel voor geneesmiddelen als voor niet-geneesmiddelen. Als oorzaak wordt de crisis aangewezen en “de grote verpakkingen”.

Maar is dat wel zo?

Enerzijds zijn er opmerkelijke verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië; anderzijds voelen jongere apothekers de crisis blijkbaar minder dan hun oudere collega’s. Indien “de crisis” de voornaamste oorzaak zou zijn, zou dit laatste fenomeen eigenlijk niet mogen bestaan.
Wanneer je de meest recente cijfers die APB verzamelde naast de enquêteresultaten van “De Apotheker” legt en je bekijkt de lange termijn trends (over de afgelopen tien jaar), dan zie je mechanismen die veel dieper gaan dan “de crisis”.

Welke componenten werken in feite samen en kunnen de vastgestelde trends verklaren?

Mechanismen op korte termijn
Op korte termijn, voor het aflopend jaar 2010, blijft de totale omzet nog wel steeds stijgen in absolute waarde, maar na aftrek van de index is de totale groei van de apotheeksector toch ondermaats.
Wat nog rest aan groei vloeit vooral naar de farmaceutische bedrijven. Ondanks het nieuw vergoedingssysteem sluit 2010 met een historische en significante afname in absolute waarde van de vergoedingsmassa van apothekers uit terugbetaalde medicatie. Een uniek en voordien nooit vertoond fenomeen. We zitten dus in een gevaarlijke fase van negatieve economische groei, precies op het ogenblik dat het beroep eigenlijk moet investeren in farmaceutische zorg, de implementatie van het KB 2009, het kwaliteitshandboek, het protocolleren van magistrale bereidingen, verplichte apparatuur, beveiliging tegen overvallen...

Compenseren
Terugbetaalde medicatie levert iets meer dan de helft van de totale vergoedingsmassa (bruto marge) van de apotheker. De ziekteverzekering is dus sowieso de allergrootste betalende klant van de apotheker. Het is dus evident dat de apothekers daar moeten aankloppen voor een compenserend beleid. De totale loonmassa en de werklast is het afgelopen jaar eerder gestegen dan gedaald, maar de vergoedingsmassa krimpt. Dat moet zo snel mogelijk gecorrigeerd worden.

Apothekers hebben de moedige keuze gemaakt, in overleg met de overheid, om hun inkomen uit terugbetaalde medicatie niet langer te laten afhangen van de waarde ervan. Maar nu ondervinden we wel dat die vergoeding nog steeds afhangt van het aantal verpakkingen dat ze afleveren, terwijl hun toegevoegde waarde eigenlijk ook daar los van staat. Farmaceutische zorg is echt wel meer dan “raad geven bij het afleveren van een doosje”. We moeten dus op zoek naar nieuwe, aanvullende honoraria of forfaitaire vergoedingen voor alle taken die we daarnaast invullen.
Overigens zijn we niet alleen. De omzet van de farma industrie vanuit de publieke officina stijgt op het eerste zicht nog wel, maar vergeet niet dat daarvan aanzienlijke heffingen moeten worden afgetrokken, wil men een correct beeld krijgen van het uiteindelijke resultaat van de toeleverende bedrijven.

Nieuw vergoedingssysteem verzacht de pijn gedeeltelijk
Zonder het nieuw vergoedingssysteem zou het verlies voor de apothekers ten opzichte van vorige jaar nog een flink pak groter zijn geweest. Twee mechanismen remmen een normale groei en een positieve evolutie af: aanhoudende forse prijsdalingen en een krimpend aantal afgeleverde terugbetaalbare verpakkingen. Het eerste fenomeen was verwacht en geprogrammeerd; het dalend aantal verpakkingen was dat in elk geval niet.
De verschuiving naar grotere verpakkingen (nu bijna steeds voor drie maanden, naast een verplichte startverpakking) doet uiteraard het aantal voorschriften dalen. Maar wanneer je goed kijkt, zit er allicht nog een tweede component verborgen in de cijfers, namelijk ook een daling van het aantal kleine verpakkingen. Het afgeremde gebruik van antibiotica en het uitblijven van een heuse griepepidemie (we hadden ondanks alle Mexicaanse-griep-gekte het “zachtste” griepjaar sinds vele decennia) zijn daar waarschijnlijk niet vreemd aan. Nauwkeurigere analyses van de evolutie van het aantal voorschriften per therapeutische klasse zou deze componenten misschien kunnen bloot leggen.

Nevenwerking bij artsen
Logischerwijze moeten de steeds grotere verpakkingen en het dalend aantal voorschriften ook leiden tot een vermindering van het aantal artsenconsultaties. De artsenhonoraria boeren inderdaad ook achteruit. Men zou moeten onderzoeken hoe zwaar die component daarin meespeelt. Maar in tegenstelling tot de apothekers, hebben de artsen meer “aanvullende honoraria”, forfaitaire vergoedingen (zoals de informaticapremie en Imulseo fondsen) en capitatie vergoedingen (zoals het GMD) die nog soelaas bieden.

Op korte termijn zijn het dus de prijsdalingen, de steeds grotere verpakkingen en, ook los daarvan, een dalend aantal voorgeschreven verpakkingen die de negatieve trend verklaren in de apotheek. Zoals gezegd doet de crisis daar een schep boven op.

De langere termijn
Die dalende trend is in feite al vijf jaar bezig. De echte oorzaak is dus veel ouder dan de crisis. In 2005 was er de historische “trendbreuk” in de farma sector, toen voor het eerst sinds 40 jaar de RIZIV uitgaven voor geneesmiddelen daalden. Sindsdien is er nooit een volledig herstel geweest, noch een normale groei, zelfs niet op een lager niveau dan tevoren. De constante politiek van het aanmoedigen van “goedkoop voorschrijven” (en dus niet van het promoten van generica) werpt dus duidelijk zijn vruchten af. Het stijgend percentage “goedkope voorschriften” die artsen (moeten) halen, blijkt een zeer krachtig mechanisme te zijn. Het complexe, steeds nijpender keurslijf van verplichte prijsdalingen is de tweede belangrijke component voor de kostenbeheersing. Het is overigens opmerkelijk dat, ondanks het feit dat de afgelopen jaren de groeinorm nooit helemaal besteed werd, het RIZIV ook voor de meeste ander posten en alleszins globaal, sinds een vijftal jaar nooit meer in het rood is gegaan.

De verdere evolutie
Vooruit kijkend naar de volgende jaren komen nog een reeks ingrijpende veranderingen op ons af. Een reeks belangrijke patenten loopt de volgende drie jaar af, met waarschijnlijk zeer forse prijsdalingen van originele merkgeneesmiddelen en generieken.

De trend naar drie-maand-verpakkingen zal zeker nog doorzetten, tenzij de overheid (en de artsen?) inzien dat ze daarmee de verspilling in de hand werken. Elke patiënt die een grote verpakking krijgt, maar niet uit neemt, kost zowel aan de apothekers als aan de overheid veel geld. Compliance wordt in dat opzicht een hot topic. In geval van grotere verpakkingen wel met een bittere nasmaak voor de apotheker. Ziekenfondsen en overheid moeten inzien dat ze de apothekers daarvoor moeten motiveren en dus compenseren.

Het tijdperk van de blockbusters loopt ten einde. De toekomst behoort aan innoverende nicheproducten; vaak complexe medicatie en niet steeds eenvoudig om toe te dienen of te gebruiken. Vandaag kijken we echter nog steeds eerst naar de “kop” van de curve: de dertig of vijftig meest afgeleverde producten. Een goede strategie voor het opvangen (farmaceutsiche zorg) van grote populaties van “klassieke” chronische patiënten is zeker noodzakelijk. We moeten echter ook dringend een strategie ontwikkelen om de groeiende groep weesgeneesmiddelen en niche producten die momenteel op de markt aan het komen zijn een goede plaats te geven in de publieke officina. “The long tail” bestaat immers ook daar en vraagt een andere aanpak.

Noodzakelijke volgende stappen
Het KB 2009 en het nieuw vergoedingssysteem zijn niet de eindpunten van een transformatie. Ze zijn slechts het begin en de eerste stappen van een verandering van de hele sector waaraan we zelf gestalte moeten geven (uiteraard in overleg met ziekenfondsen en overheid).

Naast het ontwikkelen van gepaste inhoudelijke strategieën voor het tastbaar en meetbaar maken van farmaceutisch zorg, moet nagedacht worden over het verder uitbouwen van het vergoedingssysteem in de toekomst. Het KCE Rapport over P4P (Pay for Performace / Pay for Quality) bevat zinvolle denkpistes, namelijk een mix van vaste vergoedingen, capitatie vergoedingen, prestatievergoedingen en P4P.

Het zijn noodzakelijke “next steps” die snel op tafel zullen moeten komen.

Dirk BROECKX – 21 december 2010

... en daarmee rond ik het eerste volle jaar van “de7de” af.

Beste wensen voor een vredevolle Kersttijd en alvast een gelukkig eindejaar!

REACTIES:

Als trouwe lezer kijk ik steeds uit naar uw volgende artikel of item dat je belicht. Ik vind de7de een prachtig initiatief, zeer gevarieerd, kritisch en opbouwend. Het geeft ideeën niet alleen op professioneel vlak, maar ook voorstellen van interessante boeken voor "onder de kerstboom".
Doe zo voort in 2011,
mijn beste wensen,
Thierry De Heyn

Marketing 3.0 -- Kotler

http://www.de7de.be — 14/12/2010

Kotler strikes again. Met zijn nieuwste boek, Marketing 3.0, wijst hij in welke richting marketing gaat, inclusief het waarom en het hoe. Merken en klanten evolueren snel naar een horizontale relatie, waarin waarden belangrijker worden dan ooit. Naast de geest en het hart, verovert een sterk merk, product of dienst ook de ziel van de consument. Missie, waarden en visie zijn de bouwstenen van een geloofwaardige strategie. Ook in de farma sector moeten we de ambitie hebben deze benadering ten gronde te omarmen, tot op het niveau van sociaal-culturele transformaties, het ultieme doel van moderne marketing.

Een gestage evolutie van “product” naar “waarden”
Mijn eerste Kotler moet intussen al ruim 25 jaar oud zijn. Toen al was hij dé marketing goeroe en waren “de 4 P’s” van de marketing mix” (Product, Prijs, Plaats, Promotie) de basis van alles. Toen was er nog geen sprake van versies van marketing. Versie 1.0 was gewoon de originele, vooral “productgerichte” marketing. Samen met de opkomst van IT en internet, dus ongeveer vanaf 1985, evolueerde marketing (zeg maar versie 2.0) naar een klantgerichte benadering.
Kotler bleef de hele tijd actief. Samen met Hermawan Kartajaya en Iwan Setiawan schreef hij “Marketing 3.0”. Een totaal nieuwe benadering van marketing, sterk op waarden gericht en met (vooral in het laatste deel van het boek) toepassingen voor een zeer ethische vorm van marketing, op maat van opkomende economieën. Marketing wordt volwassen en ontdaan van alle vooroordelen die er volgens sommigen op rusten zoals “platte commerce”, “reclame- of verkooptechnieken”.

Van verticaal naar horizontaal
De relatie tussen producent en consument zal in de toekomstige marketing horizontaal zijn, in tegenstelling met de verticale “top down” benadering van product- en klantgerichte marketing. Bij die vroegere vormen “duwde” de fabrikant zijn product naar zijn klanten of “trok” hij zijn klanten naar zijn aanbod toe. In Marketing 3.0 participeert de klant vanaf het concipiëren van het product tot het voeren van promotie: mond-tot-mond reclame, evaluaties op vergelijkende internetsites, enz.
Deze evolutie is volgens de auteurs het gevolg van het wantrouwen dat het individu heeft ontwikkeld door de snelle evoluties in de samenleving en een reeks crisissen, die het vertrouwen in gevestigde merken en bedrijven doen wankelen. Consumenten hebben tegenwoordig meer vertrouwen in horizontale relaties dan in verticale. Ze geloven elkaar eerder (zelfs als ze elkaar niet persoonlijk kennen) dan ze bedrijven geloven.

De omgekeerde Piramide van Maslov
In de klassieke piramide van Maslov vormen de meest elementaire behoeften de basis: “overleven” (voeding), gevolgd door “veiligheid” (huisvesting), “sociale aspecten” (tot de groep horen) en “waardering” (ego). Het hoogste niveau, de top van de piramide, is“zelfverwezenlijking” (zingeving en betekenis). Maar in feite is de echte basisbehoefte van de mens die laatste, namelijk de waardering van niet-materiële aspecten van het leven, waarden en duurzaamheid. En precies die dingen staan bij Marketing 3.0 centraal.
Samenwerking en creativiteit, zijn de basisbouwstenen van dit nieuwe, toekomstige type marketing. De belangrijke componenten ervan zullen “co-creatie”, “communities” en “karakteropbouw” worden.

Co-creatie en Communities
Co-creatie wil zeggen dat de klant een steeds grotere impact krijgt bij het tot stand komen van het uiteindelijke product. Soms omdat het product kan worden gepersonaliseerd; soms omdat de fabrikant goed heeft leren luisteren naar de echte behoeften van zijn klanten. Alleszins vervangt die groeiende invloed van de klant de klassieke 4 P’s van de marketing mix, die door de producent werden bepaald.
Communities vervangen de klassieke segmentatie, targeting en positionering, die door de producent werden bepaald. Bij marketing 3.0 zijn het de gemeenschappen van gebruikers die steeds meer zullen bepalen welke producten bij hen horen; met welke producten en waarden ze zich identificeren; van welke merken ze zelfs radicaal “het stuur overnemen” van de producent. Het boek bevat een reeks sprekende voorbeelden van deze trends.
De auteurs citeren ook rijkelijk uit de hele moderne management literatuur. Seth Godin wijst hen bijvoorbeeld de weg naar de verschillende relaties binnen gemeenschappen van consumenten: de kracht van netwerken van consumenten in onderlinge dialoog (niet langer “een-op-een”, maar “een-op-veel”), maar ook “hub’s”, gevormd rond opinieleiders en “pools”, gevormd rond gemeenschappelijke ideeën en waarden.

Karakteropbouw
Allicht de belangrijkste bouwsteen van marketing 3.0 is de authentieke identiteit die een merk of product kan hebben. Want daarmee identificeert de klant zich, op basis van de maatschappelijke waarden die hij koestert. Duurzaamheid en milieubewustzijn zijn daarbij momenteel misschien het meest voor de hand liggend of “trendy”. Met een reeks voorbeelden tonen de auteurs dat de kracht van alle sterke merken steeds terug te brengen is tot elementaire waarden die trouwe klanten met hun merk delen.

Het 3i Model
Van Steven Covey nemen Kotler en medeauteurs het concept over dat de mens niet alleen een hoofd heeft (rationeel), maar ook een hart (emotioneel) en een ziel (sociaal en waardegericht). Ze verwerken dit concept in een behoorlijk complex model waarbij ze de merk Identiteit, de merk Integriteit en het merk Imago als de zijden van een driehoek afbeelden (vandaar de 3i’s), met de productpositionering, de differentiatie met de concurrentie en het karakter van de “brand” op de drie hoeken.
Kijk je wat langer naar dit model, dan wordt het duidelijk dat een goed marketing 3.0 concept de mens benadert op elk van deze niveaus:

De identiteit van het merk spreekt (rationeel) de geest aan, met concrete argumenten en objectieve karakteristieken van het product of de dienst. De merkidentiteit leidt ertoe dat de consument “weet” en kan uitleggen waarom hij het product of de dienst apprecieert.
Het imago van het merk spreekt (emotioneel) het hart aan, op basis van de beleving van het product of de dienst, zowel op of rond het moment van de aankoop als nadien bij het gebruiken van het product. Het merkimago zorgt ervoor dat de consument “verliefd” is op zijn merk of ermee “verknocht” is.
De integriteit van het merk spreekt (in feite onbewust, op basis van diepere waarden) de ziel aan van de consument. Hier ligt de basis van het vertrouwen en het gevoel van authenticiteit, die ervoor zorgen dat de consument door dik en dun trouw blijft aan zijn merk, op één voorwaarde: het merk moet die waarden ook door dik en dun, eerlijk en authentiek, trouw blijven. Eenmaal de scheve schaats rijden ten opzichte van deze waarden, kan de merkintegriteit volledig om zeep helpen.

Op dit niveau zitten dan ook de “hoogste” marketingwaarden: ecologie, duurzaamheid, maatschappelijk engagement, wereldverbetering… Op dit niveau vind je bedrijven die specifiek focussen op hun missie. Winst is daar voor hen een gevolg van. En dat voelen en appreciëren hun klanten.

Missie, Waarden en Visie
Ik moet eerlijk toegeven dat ik altijd wat geworsteld heb om deze drie hoekstenen van elke moderne bedrijfsstrategie goed van elkaar te onderscheiden. Na tweemaal het hoofdstuk “Strategie” in "Marketing 3.0" te hebben gelezen, is het me wel duidelijk geworden.

De “missie” bevat eigenlijk de essentie van bovenstaande “3 i’s” voor de consument/klant en beschrijft dus wat het merk of bedrijf voor zijn klanten biedt. De missie van de meest baanbrekende merken bevat elementen zoals “business as UNusual”, “storytelling” (waar hebben we dat nog gehoord!?) en “consumenten empowerment”, in het boek andermaal met sprekende voorbeelden geïllustreerd.

De “waarden” omschrijven voor de medewerkers en channelpartners waar het bedrijf voor staat. Hier ligt dus de basis voor de merkintegriteit. Vandaar dat een bedrijf zwaar door de mand valt wanneer de waarden alleen op papier staan en niet door elke medewerker of channelpartner permanent en voelbaar gerespecteerd worden. Channelpartners zijn distributeurs of aanverwante bedrijven die bijvoorbeeld de service na verkoop leveren. Vaak zijn channelpartners in de ogen van de gebruiker belangrijker dan de leverancier. (Zeker in de apotheek kan je hiervan makkelijk voorbeelden vinden).
Kotler wijst nadrukkelijk op het belang om channelpartners helemaal mee in de boot te krijgen ten aanzien van de waarden die de leverancier wil bieden aan zijn consumenten. Ze zijn zijn ambassadeurs. Een leverancier kan er dus maar beter voor zorgen dat hij de waarden waarop hij zijn strategie baseert zowel naar zijn channelpartners als naar zijn eindverbruikers rigoureus respecteert.

De “visie” bevat, in de eerste plaats ten behoeve van de aandeelhouders of stakeholders, het toekomstbeeld waarheen het bedrijf of het merk wil evolueren.

Sociaal-culturele transformatie
Daar waar missie en waarden in de eerste plaats over het heden gaan, richt de visie zich op de toekomst. In zijn meest doorgedreven vorm mikt een bedrijf hier op sociaal-culturele transformaties. Het neemt zich dan voor om de maatschappij fundamenteel te veranderen en te verbeteren door een sociaal-culturele uitdaging op te nemen, een achterban te vormen die wil meewerken aan de transformatie en gepaste oplossingen wil aanreiken om ze te realiseren.
Bij nader inzien is Marketing 3.0 dus een prachtige opportuniteit voor de farma sector. Elk van de elementen is toepasbaar:

Het opnemen en oplossen van sociaal-culturele uitdagingen zoals meer kostenefficiënte gezondheidszorg en “helpen besparen” en het substantieel verbeteren van compliance of het terugdringen van andere geneesmiddelengebonden problemen.
Werken op basis van sterke waarden en ervoor zorgen dat channelpartners zoals ziekenhuizen, artsen en apothekers op éénzelfde lijn diezelfde maatschappelijk waardevolle waarden tastbaar en zichtbaar respecteren; zonder fout.
Het bepalen van een missie die afwijkt van de tradities en de “business as usual” in de gezondheidssector, met een gedurfde “business as UNusual” strategie, gedragen door verhalen die niet alleen de geest, maar ook het hart en de ziel van de mensen aanspreken en een nadrukkelijke focus op “patient empowerment”.
Instappen in een horizontale relatie met co-creatie tussen farmabedrijven, artsen, apothekers en patiënten bij het ontwikkelen van producten en bijhorende communicatie/informatie.

Je kan er maar van dromen.

En beginnen met Kotler’s “Marketing 3.0” te lezen…

Dirk Broeckx – 14 december 2010

Marketing 3.0 (oorspronkelijk: “Marketing 3.0: From Products to Customers to the Human Spirit”
© Philp Kotler, Herwan Kartajaya en Iwan Setiawan
ISBN 978 90 5261 788 6

www.sdu.nl/catalogus/9789052617886

Slow Down

http://www.de7de.be — 7/12/2010

Hoe verander je het rijgedrag van een chauffeur? In het bijzonder: hoe help je hem van zijn zware voet af? En wat heeft dat met goed geneesmiddelengebruik te maken? Dit wordt een duik in de toekomst van farma en het apothekersberoep, met een reflectie over conditioneren, motiveren en het inzetten van leuke IT tools om het gedrag te veranderen.

Dit alles flitste door mijn hoofd toe ik, een beetje verloren in een hoekje van de Standaard-online, een stukje zag staan over een iPhone app. “Slow down” heet het virtuele hebbeding waarmee de vzw Ouders van Verongelukte Kinderen (OVK) jongeren (of ouderen) van hun zware voet af wil helpen. Het verband met compliance en het inzetten van motivatietechnieken op basis van moderne IT was voor mij meteen zonneklaar. Volg even mee mijn gedachtegang:

Een pientere benadering

Van ouders van verongelukte kinderen zou je verwachten dat ze meteen een vermanende vinger zouden opsteken naar al wie te snel rijdt. Je zou het logisch vinden wanneer ze zouden denken aan een afschrikcampagne met emotionele affiches langs de weg of suggestieve, traumatisch geladen afbeeldingen die doen nadenken over doodgereden kinderen. Neen. Ergens zit er in de vzw OVK iemand die heel pienter is en die begrepen heeft dat je met een informatieve, dreigende of schrikwekkende aanpak eigenlijk geen kat trager doet rijden. Menselijk gedrag en zeker het positief bijsturen van gedrag zit heel anders in elkaar.

De meer effectieve manier om gedrag te wijzigen – zo leerde Pavlov zijn hondje al – is een positieve, belonende “lus” in de hersenen te leggen: positief gedrag kan je conditioneren door, liefst spelenderwijze en via dagdagelijkse handelingen, het gedrag te monitoren en juist gedrag te belonen.

Een frisse aanpak

Precies zo werkt “Slow Down”. Het is een iPhone app die gratis downloadbaar is op iTunes. Terwijl je in je auto op je iPhone naar muziek luistert, volgt de App via de GPS in je iPhone waar je rijdt en hoe snel je op die plek mag rijden. Ga je boven de maximale snelheid, dan vertraagt (!) de muziek. Rij je meer dan 10 km/u te snel, dan stopt de muziek zelfs helemaal.

Slow Down werd ontwikkeld door het reclamebureau Happiness Brussel. Vorig jaar won het in Cannes drie Gouden Leeuwen met “Let it Ring”, een preventiecampagne tegen telefoneren achter het stuur, eveneens in opdracht van OVK.

Hoewel “Slow Down” slechts een hulpmiddel is en natuurlijk niet alleenzaligmakend, wijst het wel de weg naar een frisse, individuele en efficiënte manier om gedrag te helpen veranderen op een moeilijk domein. Niet met een paternalistisch, educatief, verwijtend of zelfs bestraffend vingertje. Dat is de aanpak via flitspalen. Die werkt ook, maar ik vind ze toch een duurdere en alleszins minder leuke methode. Met “Slow Down” haal je zelf een vrolijker middel in huis, dat je gedrag, met een minimum aan goede wil en zelfdiscipline, ludiek helpt bij te sturen.

De belangrijke karakteristieken van een dergelijke aanpak zijn dat het “in the background” loopt, zonder dat je actief iets moet doen om het te laten werken; dat de tool in feite niet rechtstreeks verband houdt met het doel (muziek heeft eigenlijk niks te maken met trager rijden) en tenslotte dat het een leuk evenwicht bevat tussen belonen en ludiek bestraffen: het klinkt bizar, wanneer de muziek plots trager begint te spelen!

De overstap naar farma

Pas dat nu eens toe op een soortgelijk moeilijk gedragsdomein: compliance (adherence, acceptance, persistence). De klassieke aanpak, met informatie en goede raad, helpt uiteraard, maar het effect is al met al beperkt. Zo’n 30 tot 50% van de medicatie wordt niet correct gebruikt en het percentage therapietrouwe patiënten zakt na enkele maanden van chronische behandeling vaak nog veel dieper.

We moeten dus dringend overstappen op een andere aanpak. Waarom niet in dezelfde richting als OVK: fris, leuk en positief.

Laten we eens creatief denken. Brainstormen over een leuke app die spelenderwijze compliance “in the background” monitort en help bij te sturen. Wil je inspiratie, kijk dan naar SLOW DOWN .

Have fun!

Dirk Broeckx – 7 december 2010

Antibiotica en Empowerment

http://www.de7de.be — 21/11/2010

“Resistentie door fout antibioticagebruik kost jaarlijks 25.000 Europese levens”. Met die criante kop, gevolgd door een kort maar sensationeel artikeltje, lanceerden de media de nieuwe antibiotica campagne. In de commentaren van geciteerde experts lag het accent op de schadelijke gevolgen van ons overdreven antibioticagebruik. Gaat de therapietrouw van tante Jeanne en van mevrouw Vandenbossche, aan wie ik gisteren antibiotica afleverde, daarmee niet om zeep zijn, dacht ik onmiddellijk. En gaat die heisa hun huisartsen motiveren tot rationeler antibioticagebruik?

De mini mediastorm is intussen geluwd, maar de vraag blijft of we wel allemaal samen op de goede weg zitten naar “goed geneesmiddelengebruik”. Met “samen” bedoel ik “met iedereen aan boord”: overheid, experts, farmabedrijven, artsen, apothekers, alle patiënten...
De kapstok van het schreeuwerige persartikel (zie volledige tekst achteraan) was de tweede Europese Antibiotica Dag (18 november), die luisterrijk (zoals het dit soort activiteiten betaamt) aan de pers werd gepresenteerd in het Europese Parlement (zie eveneens achteraan). Eric Poudelet van DG Health & Consumer was bevoegde ambtenaar van dienst.

De kloof tussen informatie en aandacht

Daar moet een interessante studie achter zitten, dacht ik meteen: brandend actueel materiaal voor “de7de”!

Als would-be Digital Native google ik snel op « Poudelet », « Europees Parlement » of « Europese Commissie », « antibiotica » en « resistentie ». Op de site van het Parlement (waar de fameuze uitspraak werd gedaan) vind ik alleen info over (veel belangrijkere actuele topics!): de Drugsbestrijding, het Bosprogramma en de Bijensterfte. Bij de Europese Commissie zit het DG Health & Consumer blijkbaar ook op een andere golflengte want de actualiteit is gefocust op Behavioural Economics en Savings possible on Electricity Bill. Dan maar vol goede moed zoeken op de sites van EMA, FAGG en BAPCOC (Belgian Antibiotic Policy Coordination Committee). Ook noppes!

De multichannel communicatiestrategie rond de Europese Antibioticadag scharniert duidelijk rond de aandacht in de pers. Na flink zoeken, vertrekkend van de Belga uitnodiging naar de pers, sprokkel ik toch een reeks nuttige pointers bij elkaar (zie ook achteraan). Maar het materiaal is ofwel vaag (de Europese homepage), ofwel al wat belegen (de BAPCOC gids is van 2006), ofwel “uitsluitend Engelstalig”. Nergens iets eigentijds, authentiek, interactief, motiverend, beklijvend...
Als de aandacht al (even) zou blijven hangen op deze brandende topic, dan moet de burger, patiënt of zorgverstrekker zijn plan maar trekken om goede informatie te vinden. Blijkbaar start binnenkort opnieuw de antibiotica campagne in de media, met dezelfde spots als vorig jaar. Lekkere “push” communicatie dus. Ergens hoopt men dat dit nog werkt: “door de laatste campagnes is het antibioticagebruik toch al flink gedaald”...

Bij P4F leren we dat moderne marketing en communicatie net andersom lopen: betrek het doelpubliek (inter)actief bij het onderwerp en de aandacht zal groter en efficiënter zijn en de kans op gedragverandering navenant.

De kloof tussen wetenschap en gedrag

Maar er is nog een tweede obstakel. Gedrag wordt hoogstens voor 20% beïnvloed door rationaliteit, feiten en wetenschap. Die zijn uiteraard noodzakelijk, als solide fundamenten waarop inzicht en gedrag gebouwd kan worden. Maar er is meer nodig om het gedrag van een doelgroep te doen veranderen. Opvoeding, cultuur, percepties en emoties zijn de sterke filters waar doorheen de feiten en wetenschap lopen, alvorens we bepalen of we er al dan niet naar zullen handelen.

Iedereen weet dat roken gevaarlijk is. En toch blijven 27% van de mensen het doen. Dat heeft te maken met de verschillende motivationele strategieën die mensen hebben. Die verklaren waarom mensen niet doen wat ze zeggen en niet zeggen wat ze doen. Daarom worden wetenschappelijke richtlijnen niet blindelings gevolgd (en zijn ze in realiteit slechts in beperkte mate of helemaal niet “de standaard” in ons professioneel gedrag).

“Ja maar,” hoor ik u al zeggen, “angst aanjagen door de vermelding van 25.000 doden, dat is toch ook emotioneei!”

Inderdaad. Maar spijtig genoeg werkt het zo niet. Dreigen en angst aanjagen lukt soms nog wel in een “top-down”, zeg maar “autoriteit relatie”. In een volwassen relatie, tussen partijen op gelijke voet, zoals de moderne patiënt van zijn zorgverstrekker verwacht, kan je het vergeten. Daar werken het vingertje of dreigen al lang niet meer. Overigens wil de moderne zorgverstrekker eenzelfde volwassen relatie met de overheid of de experts, wanneer die hem willen duidelijk maken welk professioneel (voorschrijf) gedrag van hem/haar verwacht wordt. Ze slikken al lang niet meer klakkeloos wat hen verteld wordt. Ze willen het hoogstens kritisch evalueren. En slechts wat succesvol door de filter van die persoonlijke perceptie loopt, heeft kans het gedrag te veranderen.

Wie dus af wil van de 25.000 Europese doden door antibioticaresistentie en wie wil werken aan het rationeler, oordeelkundiger gebruik van antibiotica, zal anders tewerk moeten gaan dan mensen angst aan te jagen met slogans en schokkende cijfers.
Motivatie en “empowerment” van het individu worden in die context de uitdagingen van het tweede decennium van de 21ste eeuw. Empowerment veronderstelt dat de patiënt (maar evenzeer de zorgverstrekker) actief participeert en zelfstandig beslissingen kan nemen omtrent zijn gezondheid en gezondheidszorg, op basis van interactief gebruik van informatie, die op maat, vlot en gebruiksvriendelijk wordt aangereikt met moderne communicatie- en informatietechnologie.

Er is dus nog werk aan de winkel.

Dirk Broeckx – 21 november 2010

Het Grijze Goud -- Brieuc Van Damme, Itinera Institute

http://www.de7de.be — 14/11/2010

Bent u geboren tussen 1945 en 1965, dan gaat dit u rechtstreeks aan. Bent u jonger, lees dan ook maar verder, want onrechtstreeks zal het u ook raken. Tijdens de voorstelling van “Het Grijze Goud (Hoe babyboomers van ouderenzorg een succesverhaal kunnen maken)” kwamen twee krachtlijnen voor het toekomstige beleid rond ouderenzorg goed tot uiting: Maak ouderenzorg menselijker en prettiger, eerder dan het als “last” te zien, waarbij je ouderen ‘opsluit’ in homes en instellingen. En begin vooral nù met een nieuwe aanpak. Want er rest nog (slechts!) een goed decennium om te voorkomen dat we op volle snelheid tegen de betonnen muur van de vergrijzing botsen, door de grote generatie babyboomers die in de ouderenzorg terecht gaan komen. We hebben vandaag geen strategie en geen financiële reserves om die generatie in de ouderenzorg op te vangen. Toch hoeft het geen drama te worden, maar een opportuniteit, op voorwaarde dat we de realiteit onder ogen durven zien.

Pak het probleem nù aan
Met “Het Grijze Goud” geeft Itinera een meer dan nadrukkelijk schot voor de boeg om de aandacht van beleidsmakers én alle betrokkenen te trekken. “We gaan er allemaal mee geconfronteerd worden als we niet snel en ingrijpend de aanpak beginnen te veranderen”, zei Marc De Vos, CEO van Itinera, die duidelijk gemotiveerd – zelfs op het randje van geëmotioneerd – deze boodschap tijdens de boekvoorstelling de politieke verantwoordelijken voor de voeten gooide.
De Itinera denktank levert traditiegetrouw geen half werk. Hun nieuwste boek is in de eerste plaats een exhaustief handboek dat met feiten, cijfers en inzichten het hele probleem van de vergrijzing en de impact ervan op allerlei vlakken in onze samenleving helder en overzichtelijk in kaart brengt. Het reikt ook een (te?) lange lijst aanbevelingen aan en zoekt vooral oplossingen op drie niveaus: micro (wat het individu en zijn onmiddellijke omgeving zelf kan doen), meso (wat op lokaal, gemeentelijk of organisatorisch vlak kan gebeuren) en macro (wat de overheid, de financiers, het beleid kunnen doen).
Na een heldere “status questionis”, volgt een (vrij algemene) SWOT analyse. Waar staan we vandaag sterk of zwak en waar liggen de opportuniteiten en bedreigingen? Daarna duik je meteen in het toekomstgerichte deel van het werk, met een exhaustieve lijst voorstellen, voorbeelden en aanbevelingen.
Ik las het boek uiteraard met de geneesmiddelensector en de apotheek voor ogen, waarbij ik enkele nuttige denkpistes oppikte en wat verder uitwerkte. Ze zitten, net als in het boek, verborgen in deze tekst. Maar voor de snelle lezers staan ze in cursief, voor de cherry pickers...

Op micro niveau
Itinera, bij monde van auteur Brieuc Van Damme , ziet een vijftal domeinen waarop gewerkt moet worden op individueel vlak:
• Senioren moeten “empowered” worden: geef en deel meer informatie; doe ouderen zelf beslissingen nemen en laat hen meer verantwoordelijkheid voor woonst, zorg en leven.
• Babyboomers zijn en blijven actieve en veeleisende consumenten: trek de markt dus open, met meer keuze op vlak van prijs en kwaliteit.
• Oud worden moet “gewoon” en “leuk” worden: tijdens de laatste fazen van het leven moet men dus niet van de ene voorziening naar de andere verhuizen; zorg dat men kan blijven wonen in adequate omstandigheden, waarbij familie, buren, mantelzorgers en vrijwilligers soepel en zonder overbelasting kunnen bijspringen.
• Informatietechnologie en gezondheidseconomie verhogen de efficiëntie en de transparantie.
• Eerstelijn zorgverstrekkers moeten betere “doorverwijzers” worden, die de weg wijzen naar het juiste type zorg, infrastructuur of hulpmiddel, afgestemd op de individuele behoeften.

Empowerment
Zowel ‘feitelijk’ als ‘gevoelsmatig’ moet zelfredzaamheid bij ouder wordende mensen aangemoedigd en mogelijk gemaakt worden. “Empowerment” betekent mensen zelf laten kiezen voor de woonst, de zorg en de manier van leven die ze zelf willen, op basis van voldoende informatie, die vlot en volgens eigen behoefte toegankelijk moet zijn.
Itinera stelt in dit hoofdstuk “empowerment” iets te snel gelijk aan ‘investeren in meer preventie’, terwijl het eigenlijk zou vertaald moeten worden in het verleggen van de focus van de zorgverstrekkers naar ‘motiveren’, ‘informeren’ en ‘ondersteunen’.
Voor zorgverstrekkers (en apothekers) is dat meteen een uitdaging, want dat betekent werken in een horizontale relatie en zorg op maat (dus minder top-down en minder accent op producten, medische zorg en technische prestaties).
Zorgverstrekkers zouden de visie en het gedrag van patiënten (eigenlijk ‘cliënten’, zo lang ze nog niet ziek zijn!) moeten ombuigen naar maximale zelfredzaamheid. Dat veronderstelt dat zorgverstrekkers zich zo lang mogelijk overbodig moeten maken. Een ferme uitdaging, want zorgverstrekkers zullen daar hard moeten aan werken, zonder er (vandaag) voor betaald te worden. Een arts of apotheker die zich minder nodig of zelfs overbodig maakt, snijdt vandaag in zijn eigen inkomen. Om te starten met meer zelfredzame patiënten en minder zorgprestaties zijn dus nieuwe vergoedingsmethoden voor zorgverstrekkers nodig.

Actieve en veeleisende consumenten
Babyboomers zijn anders dan de bejaarden van vandaag : het zijn actieve, veeleisende zorgconsumenten. Sinds mei ’68 weten ze dat je kritisch mag zijn en voor je mening moet uitkomen. Ze zullen ook op hogere leeftijd hun levensstandaard niet willen zien dalen. Daardoor zal er meer focus komen voor de verhouding ‘kost/kwaliteit’ op de zorgmarkt. Want babyboomers zijn enerzijds meer levenskwaliteit gewoon, maar zijn anderzijds ook gewoon om zelf een belangrijk deel van de kosten te dragen.
Dat wordt een opportuniteit voor wie medicatie levert aan rustoorden of aan polymedicatie patiënten thuis: de bejaarde van 2015 of 2020 zal in de eerste plaats een uitstekende dienstverlening willen (farmaceutische zorg op maat: geïndividualiseerde medicatieverpakking en persoonlijke begeleiding) voor zover die aan een faire prijs wordt geleverd.
Levenslang wonen
Ouderen moeten langer kunnen blijven wonen, zeker daar waar ze na hun carrière neerstrijken. De inrichting van die woonst en de nabijheid van alle nodige voorzieningen (winkels, ontspanning, verzorging...) moeten vanaf dan al aangepast zijn, tegen de tijd dat ze minder mobiel zullen worden. Het “Prinsenhof” voorbeeld in het boek, doet daar zelfs nog een schepje boven op, namelijk de vorming van een ‘community’ van de bewoners, die elkaar helpen om ‘samen sterk’ te blijven.

IT en HTA
Informatietechnologie brengt drie belangrijke baten voor de kwaliteit van de gezondheidszorg:
1. meer respect voor gezondheidsrichtlijnen en -standaarden;
2. meer transparantie, dus betere controle en toezicht van de patiënt;
3. minder fouten met medicatie.

Méér IT leidt ook tot meer HTA (Health Technology Assessment): het evalueren van (ook hier weer) de kosten/baten verhouding.
Die knop moeten we in de geneesmiddelensector helemaal leren omdraaien: vanuit de data die we genereren in onze dagelijkse praktijk, zouden we systematisch steeds (geanonimiseerd) kosten en baten moeten registreren en (laten) evalueren. Dat doen we vandaag, omwille van drogredenen zoals privacy en beroepsgeheim, niet of onvoldoende.
(Het boek bevat overigens ook een reeks interessante innoverende voorbeelden hoe IT ingezet kan worden om ouderen, gehandicapten of beginnende dementerenden langer zelfredzaam te houden).

Sterke doorverwijzers
Eerstelijnszorgverstrekkers zijn best geplaatst om ervoor te zorgen dat patiënten niet alleen zo lang mogelijk thuis en zelfredzaam zijn; ze kunnen ook het best beoordelen wanneer, naar waar en hoe lang ouderen eventueel beter op een andere plaats, voorziening of instelling verzorgd moeten worden, zeker wanneer het aanbod veel groter zal worden dan vandaag. In hun vorming en navorming moet hiervoor wel meer plaats worden gemaakt.

Op meso niveau
Tussen het individuele niveau en het beleid, ziet Itinera een belangrijke taak weggelegd voor het ‘meso’ niveau: zowel lokaal of gemeentelijk als op ‘organisatie- of verenigingsniveau’. Hier lanceren de auteurs een reeks nieuwe modellen en denkpistes, die soms heel ver liggen van de huidige aanpak. Ze zijn echter niet alleen plausibel maar ook de moeite van het verkennen waard.

Niet of/of, maar en/en
Vastgeroeste modellen moeten worden herzien. We moeten niet zozeer “of/of” keuzes maken. We moeten leren denken in termen van diversificatie van het aanbod; “en/en” dus.
Om te beginnen moeten we aanvaarden dat de huidige organisatie- en betalingsmodellen, gebaseerd op het verlenen van acute zorg, naar andere, meer specifiek chronische zorgmodellen zullen moeten verschuiven. Zorgberoepen voor ouderen moeten aantrekkelijker en vooral meer gediversifieerd gemaakt worden.
Itinera breekt ook een lans voor een radicale herziening van de subsidiëringpolitiek, waarbij niet alleen het onderscheid tussen OCMW-, vzw- en privé-instellingen zou wegvallen, maar waarbij investeringen in infrastructuur voor “zorg” en voor “wonen” helemaal van elkaar gescheiden zouden worden. Ook dat leidt tot meer diversificatie van het aanbod.
De auteurs noemen dit een noodzakelijke ‘grijs’ segment in de markt, tussen het ‘wit & zwart’ dat vandaag bestaat (ofwel thuis blijven; ofwel in een rustoord of RVT gaan). Ouderen moeten zelf een pakket kunnen samenstellen van zorg en wonen, op maat van de individuele behoeften. Dat leidt ook tot een meer concurrentiële markt, in het belang van de ouderen net als van de overheid. Een meer dynamische, gediversifieerde en concurrentiële markt is uiteindelijk zelfs in het voordeel van de zorgaanbieders, want het zal hen aansporen tot meer creativiteit en het beter afstemmen van hun aanbod op de echte behoeften van hun consumenten / patiënten.

Desinstutionaliseren en informeren
Eén van de belangrijkste gevolgen van dit beleid, moet het “desinstutionaliseren” worden (probeer het maar één keer uit te spreken!): minder bejaarden in instellingen. Een ongelooflijke opportuniteit waarop apothekers met hun deel van de farmaceutische zorg zeker moeten inspelen. Dus aub geen regeling voor individuele herverpakking van medicatie (via robots) uitsluitend voor rustoordbewoners, maar wel een regeling die een geïndividualiseerd medicatiepakket toelaat – neen, die verplicht ! – voor elke “gepolymediceerde” patiënt (vanaf bvb. het gebruiken van 3 à 4 verschillende medicijnen per dag). Op maat verpakte “hardware” (pillen) met individuele “software” (gepersonaliseerde polymedicatie bijsluiters). Een droom die hopelijk snel uitkomt. De patiënten wachten!
Dat ‘wit, zwart en grijs’ model met meer diversificatie en keuze kan uiteraard slechts optimaal werken als de oudere patiënt vlot en goed geïnformeerd wordt over de keuzemogelijkheden die lokaal beschikbaar zijn. Naast doorverwijzende eerstelijnswerkers zal het internet, met name Web 2.0 ‘communities,’ hierbij een belangrijke rol gaan spelen. Het lokale zorgaanbod moet ook goed gecoördineerd worden. Beide taken worden door de auteurs op plaatselijk, gemeentelijk niveau gelegd, heel dicht bij de patiënten en ingebed in de lokale structuren van wat een hecht zorgteam moet worden. Men praat hier eerder van “life coaches” dan van zorgcoördinatoren, want deze begeleiding moet veel vroeger starten, met het oog op empowerment en zelfredzaamheid, eerder dan te wachten “tot het thuis niet meer kan” en men op zoek moet naar opvang elders.
Vergeleken met de versnipperde archipel van ouderen- en gezondheidszorgeilandjes (‘ieder voor zich en God voor ons allen’) is er dus nog een hele weg te gaan.

Woonzorgcentra en woonzorgzones
Voorzie meer “aanleunwoningen” en “kangoeroeflats” (en nog enkele andere innovatieve woonvormen) raden de auteurs aan. De eerste zijn volwaardige, aparte woningen in een woonzorgcentrum die dagelijks beroep doen op de zorgdiensten die het centrum aanbiedt. De tweede zijn flats waarbij ouderen en jonge gezinnen, hoewel apart, naast en bij elkaar wonen met duidelijke afspraken om elkaar te helpen. De ouderen doen bijvoorbeeld de naschoolse opvang van de kinderen, de jongeren nemen in ruil daarvoor taken op zich die de ouderen niet meer aankunnen. Creatieve oplossingen die minder kosten en veel menselijker zijn dan dure, georganiseerde zorg.

Het macro niveau
Het beleid en zelfs de zorg- en ziekteverzekering moeten zich in feite terugtrekken uit het minutieus willen regelen van de markt. Dat kan trouwens haast niet meer bij een sterk gediversifieerde aanbod. Maar wat worden dan de taken van politiek en verzekeraars? Hoe kunnen nieuwe modellen voor de organisatie en financiering van de markt eruit zien?
Overheid en markt complementair maken
Meer vrije markt en marktwerking is volgens de auteur onafwendbaar en noodzakelijk. Maar welke taken moet de overheid dan op zich nemen om dit toch in goede banen te leiden? Kwaliteitscontrole, risicoverevening (het zo onafhankelijk mogelijk uitbalanceren en spreiden van risico’s; zeg maar ‘het bewaken van de solidariteit’), informatieverschaffing, coördinatie en in bepaalde (beperkte!) gevallen inkomensondersteuning en vooral een mededingingsbeleid “met tanden”. Dat zijn voor Itinera de taken die de overheid zelf of in aanbesteding moet waarnemen. Door bvb. vraag en aanbod geografisch helder in kaart te brengen, zullen ouderen ‘met hun voeten’ kunnen kiezen en gaan waar ze het snelst geholpen zijn. Talrijke voorbeelden in “Het Grijze Goud” illustreren zeer tastbaar hoe een dergelijk beleid eruit zou kunnen zien.

Betekent dit het einde van de OCMW’s en de VZW’s? Helemaal niet, want het is en blijft een en/en verhaal, geen of/of keuze. Alle betrokkenen moeten volgens deze visie echter wel actiever, dynamischer en vooral creatiever zorgen voor meer diversiteit en meer keuzemogelijkheden, afgestemd op de reële behoeften van de senioren, eerder dan van wat “van boven af” gepland, geregeld, gefinancierd en aangeboden wordt.

Financierings- en verzekeringsmodellen
Itinera put uit een reeks concrete (buitenlandse) modellen en schuift een andere aanpak naar voor, zowel voor de inkomstenzijde (de zorgverzekering) als de uitgavenzijde (de zorgrekening). Uiteraard sluiten beide modellen aan bij de voorstellen die in het micro- en meso hoofdstuk werden gedaan.
Voor beide modellen wordt een heldere catechismus gegeven: zie na deze boekbespreking de tien geboden van de zorgverzekering en de acht geboden van de zorgrekening.

Conclusie
Naast enkele verwaarloosbare zwakkere momentjes zetten Itinera en auteur Brieuc Van Damme een sterke analyse neer en overstijgen ze royaal de probleemanalyse: het boek staat bol van denkpistes voor plausibele oplossingen. Het boek eindigt trouwens met elf pagina’s waarin de 84 aanbevelingen nog eens op een rijtje worden gezet.
Het debat wordt dus wel degelijk open getrokken met inhoud en onderbouw. Het enige wat de zoektocht naar een nieuwe aanpak in de weg kan staan is ‘emotie’. Wil je je vrees voor verandering onderdrukken, lees dan volgende conclusie van de auteurs eens door de bril van een Babyboomer. De beschikbaarheid en de kwaliteit van de toekomstige ouderenzorg zal immers afhangen van het resultaat van de aanpak van vandaag:

“Angst is een slechte raadgever en met paniekvoetbal behoudt men in het beste geval de nul. De keerzijde van de vergrijzingmedaille verbergt tal van opportuniteiten, maar dan moeten we wel het maatschappelijk draagvlak vinden voor ingrijpende hervormingen: een nieuwe, frisse kijk op de toekomst, met meer mondige, “empowerde” senioren, met meer diversiteit en dus keuze op vlak van wonen (woonzorgzones) en zorgmodellen, waaruit ze via hun eigen bestedingsbudget kunnen kiezen. Met meer marktwerking, teneinde maximale “value for money” te genereren”.

Dirk Broeckx – 14 november 2010

De tien geboden van de zorgverzekering:
1. De verzekerde mag niet zelf de mate van zorg kunnen manipuleren. Deze moet objectief vastgesteld kunnen worden.
2. De samenhang van risico’s is een fundamenteel probleem voor een verzekeraar die nood heeft aan diversificatie. Hoe groter de groep en hoe breder de leeftijdsverdeling van de groep verzekerden, hoe lager de premies en hoe hoger de potentiële uitkeringen.
3. Zeker is het dat we allemaal oud worden en daardoor op bijkomende diensten en producten een beroep zullen moeten doen. Veel minder zeker is hoe zwaar onze afhankelijkheid wordt. De zeer waarschijnlijke zorgkosten kunnen technisch gezien wel worden verzekerd, maar horen eigenlijk thuis in een al dan niet verplicht spaarsysteem. Om de premies zo laag mogelijk te houden zouden verzekeringsproducten dus in de eerste plaats de onvoorspelbare zorgkosten moeten dekken.
4. Een vroege adoptie opent opportuniteiten van risicopooling en financieringscapaciteit, maar de vaste kosten en onzekerheid pleiten tegen te vroeg afsluiten van dergelijk contract. Ook deze verzekering lijdt aan het fenomeen van antiselectie waarbij goede risico’s de verzekeringspool verlaten waardoor de financieringsbasis voor de andere problematisch wordt. Een verplichte aansluiting vanaf een bepaalde leeftijd kan hieraan remediëren.
5. Iedereen heeft baat bij een correcte doorverwijzing en minutieuze gegevensregistratie, want hoe groter de onzekerheid en de prospectieve gebruiksduur van ouderenzorgdiensten, hoe hoger de premies.
6. Bij verzekeringen is ‘moral hazard’ een standaardprobleem: door onobserveerbaar gedrag kan de verzekerde zelf bepalen of hij voor uitbetaling al dan niet in aanmerking komt. Typisch wordt hieraan tegemoetgekomen door een franchise.
7. Informatie is cruciaal om de polissen strikter te doen aansluiten bij de behoeften.
8. Nefaste potentiële interacties tussen verschillende financieringsvormen kunnen worden vermeden door risicoverevening, betalingsbijstand en een goed mededingingsbeleid.
9. Vanwege de omvang van de toekomstige zorgnoden is het essentieel de financiering ervan zo snel mogelijk te beginnen. Terwijl de eerste babyboomers nu op pensioen vertrekken, valt de druk vanuit deze groep op de ouderenzorg twintig jaar later. Dit laat ruimte om bijvoorbeeld een belangrijke kapitalisatiecomponent onder te brengen in dergelijke verzekeringen. Zo kunnen de babyboomers zelf nog directe verantwoordelijkheid opnemen.
10. Concurrerende verzekeraars worden verwacht voorzichtige zorginkopers te worden in naam van hun verzekerden. Voorwaarden hiervoor zijn een acceptatieplicht en de mogelijkheid kosteloos van de ene naar de andere verzekeraar te kunnen overstappen.

De acht geboden van de zorgrekening:
1. Om te vermijden dat mensen hun budget aan andere dingen dan zorg zouden uitgeven werken we met een fictieve zorgrekening die de functies van een digitale zorgcheque overneemt.
2. Om de administratiekosten zo laag mogelijk te houden integreren we de zorgrekening best met bestaande instrumenten zoals het Globaal Medisch Dossier.
3. Alle betrokkenen moeten toegang hebben tot het GMD en de zorgrekening van de gebruiker die op die manier snel op de hoogte gebracht kan worden wanneer de rekening te snel leeggehaald zou worden.
4. Omdat de gebruiker alleen een eventuele franchise (remgeld) zou moeten voorschieten komt de zorgrekening de facto neer op een derdebetalerssysteem dat de zorgtoegankelijkheid verbetert, en de betalingsmodaliteiten vereenvoudigt en beveiligt.
5. Meeruitgaven waar de gebruiker volgens zijn zorgbehoevendheidsgraad en verzekeringspolis geen recht op geeft moeten uit eigen zak worden betaald. Op die manier responsabiliseert men de gebruiker en koppelt men verantwoordelijkheid aan vrijheid.
6. Laat de gebruikers toe tussen verschillende verstrekkers te (s)hoppen. Zo wordt de kaart van het zorgcontinuüm getrokken, creëer je een dynamische markt die zich constant zal moeten heruitvinden en wordt echte zorg op maat gerealiseerd.
7. Koppel het bestedingsmodel aan het verzekeringsmodel om zo veel mogelijk vruchten van de marktdynamiek te rapen.
8. Onafhankelijke, geconsolideerde informatieverstrekking over prijs en kwaliteit van de verschillende diensten en verstrekkers is cruciaal.

De belangrijkste karakteristieken volgens Brieuc Van Damme:
Het Nirwana van ouderenzorg in 7 delen.
• Kwaliteit:
o Objectieve, transversaal gepresenteerde informatie.
o Meer samenwerking en continuïteit van de zorg.

• Toegankelijkheid:
o Huidige programmatienormen durven in vraag stellen.
o De gebruiker als consument zijn rol doen spelen (= laten kiezen met de voeten).

• Spreiding en diversificatie van het aanbod:
o Woonzorgzones...

• Vrijheid:
o Senioren op tijd voorbereiden.
o De zorgrekening geeft bestedingsautonomie.

• Autonomie:
o Levenslang wonen, thuis en in de buurt.
o Gerontechnologie.

• Samenwerking:
o Mantelzorgers arbeidsrechtelijk beter beschermen en gelegenheid regelmatig geven om “op adem te komen”.

• Kostenbeheersing
o Versterk de eerstelijn.
o Ouderenzorgverzekering.

Investeren en innoveren

http://www.de7de.be — 7/11/2010

Uit de zondvloed van cijfers over Europese en wereldwijde investeringen in innovatie die de Europese Commissie recent publiceerde, blijkt UCB niet geheel onverwacht met glans het peloton van kennisintensieve bedrijven aan te voeren. Maar bij nader inzien moeten we vaststellen dat Europa en ook België helemaal niet zo’n goeie benen heeft als het op R&D en innovatie aan komt. Misschien moeten we als apothekers ook maar eens overwegen om een flink tandje bij te steken.

Minister Q twitterde vorige week de media op het spoor van de jaarlijkse ranking van de top 1000 van de Europese bedrijven volgens hun investering in O&O (R&D). Elk jaar publiceert de Europese Commissie een dergelijke lijst. UCB kwam er als “België’s grootste researcher” uit met 674 mio€ geïnvesteerd. Dat was bijna 22% van de net sales of 72€ per werknemer.

Thrombogenics investeerde als eerste biotechbedrijf op 14e plaats in deze ranking “slechts” 26,5 mio€, maar je moet dat in zijn perspectief zien, want dat was wel 629% van zijn net sales en 552€ per werknemer!

Verderop vinden we OmegaPharma (20ste met 14 mio€), Ablynx (25ste met 11 mio€), OncoMethylome Sciences (29ste met 9 mio€) en Tigenix (33ste met 7,3 mio€).

De lijst van de top 1000 buiten de EU wordt eveneens gepubliceerd. Daar wordt het peloton van de biotechbedrijven aangevoerd door Amgen met 1.996 mio€ (dus drie maal meer dan UCB). Binnen de top 30 staan er slechts drie bedrijven van buiten de VS. En geen enkel Europees bedrijf. Dat moet al tot nadenken stemmen.

Extraheer je ten slotte de farmabedrijven uit die top 1000 buiten de EU dan staat Roche op kop met 6.401 mio€, dus nog eens ruim drie maal meer dan Amgen en negen maal meer dan UCB.

Wil je echt een beeld krijgen van de investeringen van farma en biotech bedrijven, dan moet je alle tabellen (zelf !) combineren. Een hele klus. (Wie deze tabel graag heeft, stuur me een mailtje)

Maar wat leren al die cijfers ons?

Willen we echt aan de spits van de innovatie blijven?

Hoewel farma- en biotechbedrijven bij de grootste investeerders zijn, zowel binnen Europa als wereldwijd, zitten andere bedrijfstakken ook niet stil. En wanneer je ziet hoe massaal er in de VS en Japan in innovatie wordt geïnvesteerd en je daarbij bedenkt dat de BRIC landen ook goed bezig zijn om de koplopers in te halen, dan word je even heel stil.

Er zijn maar een handjevol Europese bedrijven die meetellen in dit verhaal: precies zes in de top twintig wereldwijd. Allicht is het beetje innoverende farma dat we nog hadden al lang opgegaan in multinationals waar - ver van hier - de politiek en de strategie worden bepaald. Denk maar aan Johnson & Johnson, pardon: Janssen. Is het een symbool dat het bedrijf teruggrijpt naar de naam van zijn illustere Belgische R&D roots?

Er is dus werk aan de winkel, zowel voor de Europese Commissie als voor onze Belgische overheden. Wie gaat het nodige klimaat hiervoor scheppen in ons land? Mag ik poneren dat dàt véél belangrijker is dan BHV, de financieringswet en de hele staatshervorming samen. Want met al die politiek zo belangrijke dingen gaan we in 2020 geen brood kopen of alleszins geen beleg op dat brood. Maar met innovatie wel. Dus moeten we de politiek helpen terug op het juiste spoor te komen, tenzij we natuurlijk droog brood lekker vinden…

Hoeveel zijn we als apothekers bereid te investeren in onze R&D?

Dat is een vraag die natuurlijk zo mogelijk nog ietsje pijnlijker is. Want de vorige vraag kan je als apotheker nog naast je neer leggen, vanuit de gedachte dat jouw stem toch niet telt.

(Maar lees dan ‘The Art of Voice’ van mei jl. nog eens).

De tweede vraag ligt letterlijk voor onze eigen deur: hoeveel investeren we als beroepsgroep of individueel in het innoveren van onze core business? Hoeveel investeren we in onderzoek en in ontwikkeling van echt vernieuwende services of begeleidende (communicatie / motivatie) producten om bvb. therapietrouw te verbeteren?

Laten we vooral niet te negatief zijn. Via abonnementen op DELPHI en de bijdragen voor onze softwarepakketten investeren we rechtstreeks en onrechtstreeks wel degelijk in innovatie. En APB en de softwarehuizen samen hebben ons ver, héél ver gebracht: mee aan de kop van het internationale farmaceutische peloton. Maar alle omstandigheden zijn nu aanwezig om zich los te maken uit het wiel van de anderen. Het wordt tijd voor een “ontsnapping” (om het in wielertermen te zeggen): gezondheidssystemen worden hertekend, taken worden herverdeeld, budgetten staan onder steeds grotere spanning en binnen de ziekteverzekering groeit de aandacht voor meerwaarde, eerder dan omzet, producten en prestaties.

Tijd voor een magistrale innoverende ontsnapping met nog een reeks zware beklimmingen voor de wielen: voortgezette farmaceutische zorg en gedeelde farmaceutische dossiers (beiden cols van 1ste categorie), betere samenwerking met de artsen en meer “patient compliance” (twee beklimmingen buiten categorie) en aankomst bij de motivationele strategieën van patiënten…

Sta me toe dit even in geld te vertalen. Alleen om het een beetje tastbaarder te maken en het hele verhaal meteen te benchmarken. De top 100 van de farmabedrijven wereldwijd investeren gemiddeld 95€ per medewerker per jaar. Voor mijn apotheek zou mijn vergelijkbaar R&D budget dus 480€ moeten zijn. Maar ik stel liever voor om dit gezamenlijk te doen met mijn collega’s. Werken er in totaal een goeie 7.500 apothekers in de publieke officina…? Dat wordt dan jaarlijks 715.000€ die we zouden moeten samen leggen. En daarmee kunnen we inderdaad het verschil maken en innoverende dingen ontwikkelen. Daarmee financieren we, alleen al in ons klein landje, wel degelijk een ontsnapping over voornoemde cols, met aankomst binnen de hoofdprijzen!

Dirk Broeckx – 7 november 2010

(Als voorsmaakje, ziehier de top 20 wererldwijd van innoverende farma en biotech bedrijven:)

R&D Invest - Net Sales - Employees - R&D/Net Sales - R&D per Empl.

1 Roche Switzerland- 6.401,86- 33.072- 81.507- 19,4- 78,5

2 Pfizer USA- 5.404,13- 34.854- 116.500- 15,5- 46,4

3 Novartis Switzerland- 5.156,02- 30.852- 99.834- 16,7- 51,6

4 Johnson & Johns. USA- 4.868,87- 43.139- 115.500- 11,3- 42,2

5 Sanofi-Aventis France- 4.569,00- 29.785- 104.867- 15,3- 43,6

6 GlaxoSmithKline UK- 4.084,44- 31.928- 98.854- 12,8- 41,3

7 Merck USA- 4.073,66- 19.116- 100.000- 21,3- 40,7

8 Takeda Japan- 3.391,78- 11.517- 19.362- 29,5- 175,2

9 AstraZeneca UK- 3.090,26- 22.863- 63.900- 13,5- 48,4

10 Eli Lilly USA - 3.015,34- 15.219- 40.360- 19,8- 74,7

11 Bristol-Myers S USA- 2.541,77- 15.078- 28.000- 16,9- 90,8

12 Boehringer In German- 2.215,00- 12.721- 41.534- 17,4- 53,3

13 Amgen USA- 1.996,06- 10.205- 17.200- 19,6- 116,0

14 Abbott Lab USA- 1.912,24- 21.441- 73.000- 8,9- 26,2

15 Daiichi Sankyo Japan - 1.381,57- 6.305- 28.895- 21,9- 47,8

16 Merck Germany- 1.344,60- 7.747- 32.850- 17,4- 40,9

17 Astellas Pharm Japan- 1.190,81- 7.230- 14.261- 16,5- 83,5

18 Eisai Japan- 1.168,71- 5.853- 10.977- 20,0- 106,5

19 Novo Nord Denmark- 1.001,06- 6.864- 27.985- 14,6- 35,8

20 Biogen Idec USA- 894,23- 3.051- 4.750- 29,3- 188,3

Opt-in of Opt-out?

http://www.de7de.be — 21/10/2010

In alle discretie loopt volgende week (30 oktober) de consultatieronde af die het e-Health Platform heeft voorzien voor de “informed consent” van de patiënt bij het gebruik van een gedeeld patiëntendossier. Wordt het een opt-in of een opt-out?

Een belangrijke keuze, met verregaande implicaties voor de administratieve last en de mate van vertrouwen van het publiek in de digitale wereld van de gezondheidszorg.

Te belangrijk om zomaar voorbij te laten gaan.

Normaal brengt “de7de” op de 21ste van de maand een beschouwing over de resultaten van een enquête of onderzoek. Ditmaal zetten we de spotlight al op deze rondvraag, nog voor het onderzoek afgerond is. Want het onderwerp is het meer dan waard. Deze consultatieronde is te belangrijk om zomaar voorbij te laten gaan.

Waarover gaat het in feite? En wat kunnen de consequenties zijn voor de patiënt en voor de zorgverstrekkers?

Toestemming voor het hele zorgteam ineens.

Gedeelde patiëntendossiers zullen alleen online geconsulteerd kunnen worden door andere zorgverstrekkers indien de patiënt hiertoe zijn toestemming heeft gegeven. Dat is een fundamenteel recht van de patiënt en is tevens de hoeksteen van de toepassing van de privacy wetgeving. Maar hoe pas je dit concreet toe? In elk geval door de patiënt goed te informeren. Vervolgens door hem om zijn toestemming te vragen. Die keuze moet goed gedocumenteerd worden. Elke patiënt moet immers individueel kunnen beslissen maar alle zorgverstrekkers moeten zijn antwoord kunnen raadplegen en respecteren. Vermits het over “gedeelde” dossiers en gegevens gaat, moet de toestemming van de patiënt a priori immers gelden voor alle zorgverstrekkers. Met één belangrijke nuance: ze geldt voor alle zorgverstrekkers waarmee de patiënt een patiëntenrelatie heeft. (Hiervoor praktische en pragmatische regels opstellen, is al een probleem op zich!)

Waar het schoentje nijpt

Elke patiënt goed informeren dient in elk geval te gebeuren. En dat is geen sinecure. De tekst die het consultatiedocument voorstelt is alleszins voor de modale patiënt onverteerbaar (of minstens met een flinke dosis cola door te slikken). Het gaat immers over veel meer dan de juridische aspecten. Het gaat ook over het uitleggen van de voordelen van het systeem, die de patiënt moet kunnen afwegen tegen de (reële) risico’s van eventueel misbruik. En dan duiken meteen de emotionele duiveltjes van onbegrip en wantrouwen op.

Folders uitdelen en affiches hangen zullen dus ruimschoots onvoldoende zijn. Gooi er meteen maar wat moderne audiovisuele middelen tegenaan: enkele levendige debatten op TV en een aantal verhaallijnen die je op het geschikte moment inbouwt in soaps en reality TV. Dat zal de mensen de kans geven heel concreet, in herkenbare situaties, te leren waar het in feite over gaat: wat ze te winnen of te verliezen hebben, door al dan niet “mee te doen”.

Het verschil tussen Opt-in en Opt-out

Een opt-insysteem houdt in dat de gegevensuitwisseling enkel plaats kan hebben voor zover de betrokkene zijn uitdrukkelijke toestemming heeft verleend.

Een opt-outsysteem impliceert dat de gegevensuitwisseling kan plaatshebben overeenkomstig de vastgelegde modaliteiten, behalve indien de betrokkene zich hiertegen uitdrukkelijk heeft verzet. Het grote verschil is dus dat bij een opt-in elke patiënt “ja” moet zeggen. Bij een opt-out wordt (bv. via een wet) iedereen geacht zijn toestemming te hebben gegeven, tenzij men expliciet “neen” zegt.

Beide systemen hebben alleszins gemeenschappelijk dat de betrokkene correct moet worden geïnformeerd over de modaliteiten van de gegevensuitwisseling.

Aangezien er persoonsgegevens die de gezondheid betreffen worden uitgewisseld, zal een eventueel opt-outsysteem onderworpen zijn aan meer stringente voorwaarden, want a priori kunnen (met de patiënt gerelateerde) zorgverstrekkers dan aan de gegevens, zelfs zonder dat de patiënt zich dit goed en wel realiseert.

Zware consequenties

Een opt-in vraagt een gigantische operatie van “toestemmingen vragen”. Doe je dit op papier, dan sneuvelen hele bossen en zitten zorgverstrekkers met kelders vol documenten. Dus het moet eigenlijk elektronisch. Maar dat vraagt nog steeds veel overtuigingskracht, overal e-Id kaart lezers en een goed geoliede software en (nationale) database om al die toestemmingen in te bewaren en consulteerbaar te maken. De Orde van Apothekers in Frankrijk koos voor een opt-in formule toen ze twee jaar geleden het gedeeld farmaceutisch dossier startte. Slechts een kleine minderheid van patiënten weigerde mee te doen.

Voorstanders van Opt-out zien op tegen op tegen al dat werk. Alleen registeren wie niet wil meedoen, is al werk genoeg. Bij alle andere patiënten kan je dan meteen aan de slag. In Nederland hebben ze het geprobeerd en ze zijn jammerlijk het water in gereden: achterdocht en het spook van Big Brother leidden uiteindelijk tot hoog oplopende discussies in het parlement. Geen voorbeeld om na te volgen.

Weinig animo

Je zou verwachten dat er duidelijke reacties zouden komen op een dergelijk gevoelig en complex onderwerp, waarover een overheidsinstelling zoals het e-Health Platform een publieke consultatie houdt. Welnee. Op het Forum van het Platform is er welgeteld één reactie te vinden (die inhoudelijk dan nogal bizar is). Voor de rest moeten we hopen dat de diverse beroeps- en patiëntenverenigingen tijdig gaan antwoorden.

Tenzij deze “de7de” nog iets losweekt?

Hoe geraken we hier uit?

Misschien moeten we eens denken aan een derde weg: de “vereenvoudigde opt-in”. Mits dezelfde efficiënte voorlichting en informatie, zou je de patiënt kunnen vragen om heel eenvoudig te antwoorden op de vraag van zijn huisarts of huisapotheker of hij toelating wil geven, waarna deze laatsten dit antwoord heel eenvoudig zelf elektronisch registeren. Het vraagt enig vertrouwen, want men moet ervan uit gaan dat de zorgverstrekker dit eerlijk en correct gaat doen. Maar dat is precies de basis waarop het hele systeem in elk geval moet werken.

Uiteindelijk zal elk systeem van gedeeld digitaal dossier immers staan of vallen met de eerlijkheid en het respect waarmee het gebruikt wordt. En met de mate waarin elk misbruik efficiënt opgespoord en streng bestraft kan worden. Eerder dan veel energie, emotie of administratie te verspillen aan het opt-in / opt-out vraagstuk, voorziet men best een vlot en sluitend “logging” systeem, dat elke toegang registreert en waarop elk individu heel makkelijk kan nagaan wie zijn gegevens heeft gezien.

Koppel dat aan een duidelijke afbakening van de finaliteit van het gebruik (“waarvoor mag je als zorgversterker toegang hebben en waarvoor niet”) en strenge straffen wanneer men deze finaliteit niet respecteert, en we hebben misschien de formule om een krachtig instrument voor een moderne en betere gezondheidszorg, dat met het volle vertrouwen van patiënten en zorgverstrekkers, vlot en gebruiksvriendelijk gebruikt kan worden. Zonder dat hele bossen bomen moeten sneuvelen. Zonder dat we van frustratie onze e-Id lezer moeten opeten.

Dirk BROECKX -- 21 oktober 2010

De consultatie op het e-Health Platform

De volledige “Nota betreffende de geïnformeerde toestemming in het hub & metahub-project”

(de inleidende tekst op het eHealth Platform:)

De geïnformeerde toestemming in het hub & metahub-project: uw mening interesseert ons! (14/09/2010)

In het kader van de uitwisseling van gezondheidsgegevens tussen de Belgische gemeenschap van ziekenhuizen en artsen, kan het eHealth-platform rekenen op de technische ondersteuning van de Belgian Care Providers Telematic Advisory Group - ook gekend als G19. Deze groep formuleert onder meer voorstellen op het vlak van de algemene architectuur.

Het project "hub-metahub", dat werd uitgewerkt binnen de werkgroep G19, overkoepelt de verschillende bestaande uitwisselingsnetwerken in de medische sector (ook "hubs" genoemd) in Brussel, Wallonië en Vlaanderen, en zorgt ervoor dat persoonsgegevens betreffende de gezondheid tussen de verschillende hubs kunnen worden uitgewisseld.

In het kader van een goede medische zorgverlening is het inderdaad van essentieel belang dat de zorgverleners over de juiste informatie kunnen beschikken met betrekking tot de gezondheidstoestand van de persoon die hen raadpleegt. In de praktijk kunnen de gezondheidsgegevens immers bij verschillende zorgverleners of zorginstellingen worden bewaard. Daarom is het belangrijk dat deze gegevens snel en op een veilige en efficiënte manier kunnen worden uitgewisseld tussen de zorgverleners die eenzelfde patiënt behandelen of hebben behandeld. Het project “hub & metahub” streeft naar een dergelijke uitwisseling.

De bescherming van de persoonlijke levenssfeer is vanzelfsprekend heel belangrijk in het kader van de gezondheidszorg. Deze moet evenwel gepaard gaan met de behoeften van continuïteit en kwaliteit van de zorg. Er moet dus een evenwicht worden gevonden. Om deze twee beginselen met elkaar te verzoenen, kunnen verschillende systemen worden geïmplementeerd: een opt-insysteem, waarbij de geïnformeerde toestemming van de patiënt is vereist alvorens tot de mededeling van de gegevens over te gaan, of een opt-outsysteem, waarbij de gegevensuitwisseling plaatsvindt behoudens verzet van de betrokkene.

Binnen de G19 werd een nota voorbereid betreffende de geïnformeerde toestemming van de patiënt in het hub & metahub-project, en worden de mogelijkheden van een opt-in of opt-out systeem besproken.  Onze doelstelling is de verschillende partners en gebruikers zo goed mogelijk te betrekken: uw opmerkingen en suggesties zijn bijgevolg welkom.

We vragen u om uitdrukkelijk aan te geven of uw voorkeur naar een opt-in dan wel opt-out systeem gaat en om welke redenen.  We zullen uw reacties met aandacht onderzoeken en er in de mate van het mogelijke rekening mee houden bij het opstellen van de eindnota.  Aarzel niet uw commentaar over te maken aan joris.ballet@ehealth.fgov.be of een bericht te plaatsen op ons forum ten laatste op 30 oktober 2010.

Boekbespreking : The New Normal (Peter Hinssen)

http://www.de7de.be — 14/10/2010

Als je wil weten waar we op vlak van informatietechnologie het volgend decennium naartoe zullen gaan, lees dan “The New Normal: Explore the limits of the digital World”.

We zijn immers nog maar halfweg de digitale revolutie en “the best has yet to come”...

De golf van innovatie (op vlak van technologie, services en mobiliteit) die ermee op gang werd getrokken, zal de volgende vijfendertig jaar ook verder (exponentieel!) blijven groeien.

Het digitale is dan niet meer “iets speciaals”, maar wordt “het nieuwe normaal”. Voor jongeren (de grens ligt ergens rond vijfentwintig jaar) is digitaal nu al heel normaal, want ze hebben nooit anders gekend.

Die “digital natives” beginnen stilaan de arbeidsmarkt te veroveren en dat gaat de omslag naar een volledig digitale benadering van alle processen en activiteiten nog versnellen.

Schrik voor het onbekende en onwetendheid over wat ons te wachten staat, zijn vandaag onze grootste vijanden. Steek je tenen in het water, heb geen schrik van experimenteren noch van mislukkingen met digitaal.

Proef en experimenteer, al was het maar om aan te voelen wat allemaal kan en hoe het werkt.

En luister vooral goed naar iemand zoals Peter, die je uitlegt wat de tweede helft van de digitale revolutie precies gaat bieden.

Hinssen is spijtig genoeg nog voor velen sant in eigen land. Hij is een gegeerd spreker, die als geen ander technologie levend kan maken voor bedrijven en mensen. Wereldwijd wordt hij gevraagd als keynote speaker op congressen en workshops. Hij is kind aan huis bij Microsoft, Apple, Google, Facebook… terwijl hij in eigen land zeker nog geen “household name ”is. Hopelijk brengt “The New Normal” daar verandering in.

Ik geef toe: op dit boek heb ik maanden zitten wachten en ik kan het dus niet laten om het onmiddellijk hier voor te stellen. Sinds Peter me vertelde dat hij het aan het schrijven was en zeker toen ik in het begin van dit jaar een eerste deel als teaser ontving, was ik al helemaal verkocht. Nu ik het eindresultaat in handen heb, worden die gespannen verwachtingen ook ingelost. Eerlijkheidshalve moet ik er bij zeggen: er is maar één ding beter dan dit boek lezen, namelijk Peter Hinssen er live over horen spreken. In essentie is dit boek de neerslag van zijn presentaties en van de verhalen die hij de afgelopen jaren rond de digitale revolutie heeft verzameld, aangevuld met nieuwe strategische inzichten.

Zes limieten

Hinssen gaat van start met zes “limieten” die hij poneert op de achtergrond van de exponentiële groei van de digitale wereld. De limiet van onze aandacht zakt heel snel naar nul. Informatie wordt niet meer genuttigd in grote happen. Een tweet (Twitter) van minder dan 140 karakters is gemaakt voor snelle, onmiddellijke consumptie. Daar tegenover staat dat de limiet voor het uitdiepen van specifieke, nuttige informatie quasi oneindig is: een Google zoekopdracht levert vlot tien- of honderdduizend resultaten op en je kan je dus elk onderwerp haast grenzeloos diep verkennen. Met gelijkaardige concrete voorbeelden worden ook de limieten beschreven van geduld, privacy, kennis en prijs. Die laatste limiet laat Peter voorlopig open, want het is nog niet duidelijk welke businessmodellen het gaan halen.

Vier nieuwe regels

Vervolgens legt Hinssen vier nieuwe spelregels uit:

“Geen tolerantie voor digitaal falen”,

“Goed genoeg, eerder dan perfect”,

“Totale toerekeningsvatbaarheid”,

“Geen absolute controle meer”.

In feite strijken de regels van het “nieuwe normaal” helemaal tegen de intuïtieve en gevoelsmatige haren in. Wie ze echter leert aanvaarden en ermee leert spelen, wacht een mooie toekomst.

Vijf strategieën

Intussen heb je het eerste derde van het boek achter de kiezen. Hinssen gaat verder met vijf basisstrategieën: voor de klant (not content, but contact is the king…); voor het omgaan met de overdaad aan informatie (we hebben niet te veel informatie, maar te weinig goede filters!); voor het reorganiseren van bedrijven (intrapreneurship…); voor het aanzwengelen van creativiteit en innovatie; voor het ontwikkelen van nieuwe technologieën.

Een voorbeeld? De manier waarop we vandaag informatie (gestructureerd in databanken of ongestructureerd in mails, teksten en presentaties) opslaan is vooral logisch voor de computer. We steken alles bij wijze van spreken in mappen en bestanden en onze huidige informatiestrategie is dus eigenlijk gebaseerd op de technologie en op de manier waarop we informatie opslaan. Die strategie beantwoordt echter helemaal niet aan onze behoefte om in die grote hoop informatie morgen of overmorgen ook snel en selectief iets terug te vinden. Ongeacht de plaats of manier van waarop we informatie opslaan, hebben we een nieuwe strategie nodig om informatie te filteren en toegankelijk te maken op basis van de relevantie, de soort, de invalshoek of kwaliteit, die we moeten kunnen bepalen op het moment dat we bepaalde informatie terug willen vinden.

Om die lastige klus te klaren, is in een bedrijf of organisatie een andere aanpak nodig. Hinssen pleit er – met concrete cases als voorbeeld – al lang voor om marketing- en informaticadepartementen, die gescheiden waren, volledig te integreren. Slechts wanneer de programmeurs letterlijk over de schouders van de gebruikers gaan meekijken en de gebruikers ook snappen hoe de programmeurs hun probleem eventueel kunnen oplossen, kunnen ze (snel en gebruiksvriendelijk) geschikte tools ontwikkelen.

Sterkte / Zwakte

Uiteraard is dit geen “Digitaal Kookboek van de Boerinnenbond”, met pasklare recepten. Je krijgt doorheen “The New Normal” wel (letterlijk) blauwdrukken voor het brein: schetsen en schema’s die je aan het denken zetten en de weg wijzen naar mogelijke oplossingen. Elk hoofdstuk reikt je nieuwe concepten aan, die je kunnen inspireren om in je eigen omgeving oplossingen te ontwikkelen voor de toekomst. Dat is overigens de sterkte van Hinssen, zowel tijdens zijn presentaties als met de pen (nou ja, het klavier): hij pakt iets op wat je herkent, draait het bij wijze van spreken rond en toont je nieuwe invalshoeken en inzichten.

Op haast elke pagina vind je ook verwijzingen naar bronnen: boeken en URL’s. En misschien is dat wel de (enige?) zwakte van dit boek, namelijk dat het een boek is, terwijl je zou verwachten dat deze boodschap digitaal (interactief en aanklikbaar) zou worden gebracht. Maar dan zouden we meteen het plezier missen om een mooi gestileerd boek vast te nemen en te doorbladeren. Hoe dan ook is dit boek dus een aanrader “met ster” om je vertrouwd te maken met “het nieuwe normaal” en wat het in ons leven de volgende vijfendertig jaar zal betekenen.

Dirk BROECKX -- 14 oktober 2010

Bijsluiterlezers

http://www.de7de.be — 7/10/2010

Tweemaal deze week stond de bijsluiter even in de aandacht. Er wordt hard gewerkt aan het leesbaar maken ervan en soms kan een zetduiveltje dat harde werk om zeep helpen. Maar bovenal moet dat moment van aandacht voor de PIL (Patient Information Leaflet) ons doen nadenken over het onderliggende doel van de bijsluiter: de patiënt motiveren tot optimaal gebruik van zijn therapie. Waarom is dat essentieel farmaceutisch communicatiemiddel blijven hangen in de papieren wereld van vorige eeuw?

Tweemaal in de aandacht

Je kon er afgelopen zaterdag in De Standaard bijna niet naast kijken: “Gezocht: 3.000 bijsluiterlezers”. Nog een goed jaar te gaan en alle geneesmiddelenbijsluiters zullen de leesbaarheidstest moeten hebben doorstaan. Dat is een strak onderzoek, waarvan de regels minutieus beschreven zijn in (weinig leesbare) Europese instructies. Daarbij moeten twee opeenvolgende panels van tien proefpersonen na het lezen van de bijsluiter het antwoord geven op een reeks inhoudelijke vragen: Mag je dit geneesmiddel nemen wanneer je zwanger bent? Mag je het nemen in combinatie met een ander geneesmiddel? Enz.

En toevallig, diezelfde week, valt een dringende, belangrijke mededeling van de DGO in de mailbox, waarbij GSK uitlegt dat er een spijtige fout is geslopen in de Franstalige bijsluiter van enkele loten Combodart capsulen. In plaats van de aanbeveling de capsules te nemen “après le repas”, staat er – ten onrechte – “avant le repas”.

Ik gebruik met opzet in deze Nederlandse tekst de Franse termen, want de fout staat ook alleen in de Franse bijsluiter. Het duurde even voor ik door had dat GSK in zijn Nederlandstalige mededeling de bewuste foute zin zelf eerst naar het Nederlands had vertaald om hem daarna te corrigeren. En dat terwijl er met de Nederlandstalige bijsluiter helemaal niks aan de hand is.

De zeer wetenschappelijke uitleg over de redenen waarom het medicament na het eten moet genomen worden (die er terecht werden bijgegeven!), was ook niet direct klaar voor consumptie door een breed publiek. Maar daar zijn we gelukkig apothekers voor: wij vertalen wel wat er staat, wanneer de volgende bejaarde heer met vergrote prostaat en een voorschrift voor Combodart voor ons staat.

Leesbaarheid

Daar gaat het hier over: leesbaarheid. Hoewel; eigenlijk gaat het veeleer over “begrijpen” en over “acting concordingly”(overeenkomstig handelen). Ik gebruik met opzet de Engelse term, want het uiteindelijke doel is “concordance” (de moderne versie van “compliance”).

In “concordance” zitten voor mij zowel het begrip “gelijkstemmig” als “met het akkoord van”. Daar gaat het bij geneesmiddelengebruik uiteindelijk om: dat de patiënt de therapie volgt zoals ze voorgeschreven is omdat hij er helemaal achter staat. Voor dat laatste zijn twee dingen noodzakelijk. Enerzijds dat de patiënt een aantal dingen echt begrijpt: wat hem scheelt, welke medicatie hij hiervoor krijgt, hoe die werkt, hoe en waarvoor de behandeling dient. Anderzijds dat hij, al dan niet door die dingen echt te begrijpen, voldoende gemotiveerd is om de behandeling optimaal te volgen.

Motivatie

Vaak is goed begrijpen op zich niet genoeg om voldoende en blijvend gemotiveerd te zijn. Motivationele mechanismen zitten immers veel dieper geworteld. Wat we denken of geloven over onze ziekte en therapie; ingebakken gedragingen die komen uit onze cultuur en opvoeding; wat onze omgeving zegt of denkt; enz.

In veel gevallen zouden motivationele technieken ingezet moeten worden. De meest inventieve en creatieve zorgverstrekkers durven ook al eens grijpen naar het spelenderwijze of “ in onderlinge competitie” bijsturen van het geneesmiddelengebruik. Compliance kan ook fun zijn; de AA en de Weight Watchers hebben al lang begrepen hoe een beetje “peer pressure” en competitiviteit kunnen helpen.

Leg voor uzelf hier maar een mentaal bruggetje naar de Wii, die een machtig wapen blijkt te zijn om mensen met plezier aan het sporten te krijgen of althans regelmatig de noodzakelijke minimale beweging te doen nemen om gezond te blijven.

Zoek het zelf maar

Maar terug naar onze twee uitgangspunten. Bedrijven als Pharmavize (Harry Christiaens) en aMace (Lies Leemans) doen grote en eerlijke inspanningen om bijsluiters beter leesbaar te maken. Maar tegelijkertijd klinkt er terechte kritiek op het strakke keurslijf waarin Europa de bijsluiters duwt.

Ik surf even naar www.e-bijsluiters.be en ben in enkele muisklikken al bij de (juiste!) Franstalige bijsluiter van Combodart. Maar dan moet ik dik anderhalve bladzijde zoeken naar het fameuze zinnetje dat zegt wanneer en hoe ik het medicament moet innemen.

Ik heb me altijd afgevraagd waarom die belangrijke en meest essentiële informatie zo diep begraven moet liggen. Waarom mag men geen écht leesbare bijsluiters maken? Je zou ze bijna moeten kunnen lezen als een roman of alleszins als de eerste de beste gebruiksaanwijzing van een MP3 speler (die op zichzelf al intuïtief genoeg is om zonder bijsluiter te gebruiken).

Waarom moeten bijsluiters vandaag op een website nog steeds ogen als ingescande papieren documenten? Zonder intuïtief doorklikken naar wat je zoekt? Zonder interactiviteit? Zelfs zonder een zoekfunctie op sleutelwoorden of rubriektitel. De titels in de rechterkolom naast de bijsluiter op het scherm brengen je vandaag hoogstens naar de juiste pagina; van dan af moet je zelf maar verder zoeken.

Geen kritiek. Wel nadenken

Laat één ding heel duidelijk zijn. We zitten allemaal gevangen in het wettelijk keurslijf dat we onszelf hebben aangemeten. Ik kan me levendig inbeelden hoeveel slapeloze nachten het incident bij GSK heeft gekost en hoeveel over-en-weer gebel met het Agentschap (en de DGO) er moet zijn geweest voor de belangrijke mededeling uiteindelijk de (internet- en post)deur uit kon. Want met de wetgeving wordt daar niet gelachen. En dat is maar goed ook. Er zijn al voor mindere zaken intrekkingen geweest.

Dit stukje is dus niet geschreven als een kritiek. Maar wanneer gespecialiseerde bedrijven het opgelegde leesbaarheidsonderzoek uitvoeren en ze stellen daarbij vast dat – ondanks goede bedoelingen – de huidige Europese wetgeving zijn doel voorbij schiet, moet ons dat aan het nadenken zetten.

Nadenken hoe het beter kan, met moderne, sterke en motiverende middelen, die de patiënt helpen begrijpen wat er schort en waarom hij door zijn medicatie beter zal worden. Moderne communicatiemiddelen, die ervoor zorgen dat patiënten “gelijkstemmig” en met volle akkoord hun therapie optimaal respecteren.

Nadenken hoe we de trage, al te bedachtzame machine van de wetgeving een bocht kunnen laten maken in de richting van echte, patiëntvriendelijke en vlot lezende bijsluiters.

En tenslotte ook nadenken wanneer het fout loopt, zoals met Combodart. Want vandaag bestaan er ook moderne communicatiekanalen om apotheker en patiënt te verwittigen, zoals het Aegate systeem. Dat had dit geval (tijdelijk en eventueel zelfs selectief bij Franstalig gebruik) niet alleen de aandacht van de apotheker kunnen trekken op het (tijdelijke) probleem. Het had meteen mogelijk gemaakt om “just in time” met één klik een gecorrigeerde bijsluiter af te printen en mee te geven.

Dirk Broeckx – 7 oktober 2010

Compliance; Een ziekte die tussen de oren zit

http://www.de7de.be — 21/09/2010

Het internet is toch een prachtig ding. Je zoekt naar een interessante studie voor “de7de”, je start op de NCPIE website, waar een boeiend rapportuit 2007 doorverwijst naar een nog ouder basisdocument uit 1993. Twee google searches later vallen alle stukken van de puzzel op hun plek: non-compliance kan je beschouwen als een ziekte en de mate waarin patiënten er aan leiden is voornamelijk afhankelijk van hun “medication beliefs”, vrij vertaald: wat ze geloven en verwachten van hun medicatie. Mooi toch?

Non-compliance, een ziekte?
Als we non-compliance nu eens als een ziekte zouden benaderen, zo stelde het Rapport van de Task Force for Compliance uit 1993. Want het heeft er alle karakteristieken van:

• Meerdere risicofactoren werden reeds aangetoond.
• Afhankelijk van de factoren zijn de symptomen al dan niet ernstiger.
• De “ziekte” kan opgespoord, gediagnosticeerd en opgevolgd worden.
• Er is triage nodig om te bepalen welke patiënten het meest risico lopen en bijgevolg nood hebben aan behandeling.
• Er zijn een aantal doeltreffende behandelingen voor handen.
• Sommige patiënten kunnen genezen worden, andere spijtig genoeg moeilijk of niet.
• Non-compliance is een volksgezondheidprobleem en vraagt bijgevolg ook een preventieve aanpak.
• “Iatrogene non-compliance”, geïnduceerd door de arts (of de apotheker?) bestaat ook. Men dient de zorgverstrekkers op te sporen en te identificeren teneinde hun communicatie te verbeteren.

Het National Action Plan van NCPIE uit 2007 wijst er zelfs op dat van deze ziekte ook een acute en chronische variant bestaat. Bij kortstondige medicatie, voor een acute behandeling, zijn er andere factoren die de ziekte induceren dan bij chronische behandelingen.

Deze factoren kunnen demografisch zijn (geslacht, leeftijd, inkomen), sociografisch (familiale situatie en –ondersteuning, en –grootte) en psychografisch (eigenbeeld, houding tegenover gezondheid en behandeling en “locus of control”).
Er zijn ook factoren die voorbestemmen tot goede compliance (dus laag risico op de “ziekte”): emotionele stabiliteit, interne en externe motivatie, verwacht voordeel van de behandeling, ondersteunende omgeving of familie). Maar er zijn ook factoren die het risico verhogen: verwachte nadelen (nevenwerkingen?) van de behandeling en een negatieve sociale omgeving.

Wanneer je non-compliance als ziekte zou benaderen, dan opent zich een heel nieuwe (en eigenlijk zeer vertrouwde) wereld. Dan wordt het plots logisch dat je diagnostische tests voorziet, dat je preventiecampagnes organiseert, dat je de juiste variant waaraan de patiënt eventueel lijdt bepaalt en de uitlokkende factoren opspoort en aanpakt. Gezien de enorme gezondheidskost van deze ziekte, wordt het plots ook logisch dat je investeert in het ontwikkelen van nieuwe, betere en meer gevoelige diagnostica en behandelingen. Voel je het ook zo aan?

De ziektekiem zit tussen de oren
En dan plots klik je, nietsvermoedend, op een link en kom je uit op de recente 21/7/2010) publicatie van Colleen McHorney in “Patient Prefer Adherence”.
“Individuel patients hold different beliefs to prescription medications to which they persist vs nonpersist and persist vs nonfulfill” is de titel. Een mondjevol.

Mevrouw McHorney bestudeerde een briljante premisse. Ze onderzocht patiënten met meerdere medicaties, waarbij ze vaststelde dat sommige patiënten therapietrouw zijn voor één medicatie, maar niet voor een andere.

Dat zou normaal toch niet kunnen, zou je denken. Want we dachten toch dat patiënten, al naar gelang bovenvermelde factoren therapietrouw waren of niet!? En dat we de niet-compliante patiënten met reminders en goede raad tot betere resultaten konden krijgen. Neen dus.

Het verschil in therapietrouw bij patiënten met meerdere ziekten / behandelingen is volgens McHorney het gevolg van de verschillende houding en verwachtingen (“beliefs”) ten opzichte van de (meerdere) ziektes waaraan ze leiden en de diverse behandelingen die ze krijgen. Haar aanbeveling is duidelijk:

“The results support the premise that the next generation of adherence interventions must address patient beliefs about their medications and conditions and not merely focus on reminders, which may only be useful for unintentional nonadherence. This study further demonstrates that, within individual patients, salient beliefs vary across different medication-taking behaviors. This suggests that interventions aimed at improving adherence for patients on multiple chronic medications must be tailored to patients’ beliefs about specific medications rather than developed generically.”

Hopelijk verwijst deze nuchtere maar logische vaststelling niet te veel compliance programma’s naar de prullenmand. Alleszins geeft ze een nieuw inzicht in de “ziekte” die non-compliance duidelijk is. Alleen zit de “ziektekiem” tussen de oren van de patiënt. Niet evident, maar des te uitdagender om er geschikte behandelingen voor uit te werken.

Dirk Broeckx – 21 september 2010

Links:

NCPIE Action Plan (2007)
http://www.talkaboutrx.org/documents/enhancing_prescription_medicine_adherence.pdf

Task Force for Compliance Report (1993)
http://www.npcnow.org/App_Themes/Public/pdf/Issues/pub_related_research/pub_compliance/Noncompliance-with-Medications-An-Economic-Tragedy-with-Important-Implications-for-Health-Care-Reform-1994.pdf

“Individuel patients hold different beliefs “ Colleen McHorney (2010)
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC291555

Storytelling Handboek (Tesselaar & Scheringa)

http://www.de7de.be — 14/09/2010

Luisteren naar verhalen of ze vertellen zit in ons bloed, van jong tot oud. Daar professioneel gebruik van maken, in de vorm van storytelling, ligt niet meteen voor de hand. Dit boek legt haarfijn uit waarom en hoe verhalen een krachtig middel zijn om inzicht te geven of te krijgen. Sterke verhalen bevatten daarvoor een aantal narratieve elementen. Tesselaar en Scheringa leggen stap voor stap uit hoe het werkt en wat je er praktisch mee kan doen.

Na enkele gouden eeuwen met zelfs wereldheerschappij zakte Spanje vanaf het einde van de 17de eeuw in een diep economisch, politiek en sociaal dal. In 1829 reisde Washington Irving, een Nood-Amerikaanse diplomaat, van Sevilla naar Granada. Hij leefde een tijd in het Alhambra, dat toen gekraakt werd door een bont lokaal volkje. Hij schreef er “Tales of the Alhambra”, een mengeling van verhalen over zijn reis, de kleurrijke locals en zijn verblijf in het half afgetakelde maar nog steeds indrukwekkende paleis.

Hij doorspekte het boek met mythische verhalen en legendes die zijn reisgenoten hem toevertrouwden. De romantiek van het boek lokte Britse en later ook andere toeristen terug naar het vergeten Andalusië. Zijn verhalen gaven gestalte aan een nieuwe perceptie van Spanje, met zijn mengeling van Moorse, katholieke, heldhaftige en tegelijkertijd wat rommelige facetten. Dingen die, ook vandaag nog, het land een mysterieuze aantrekkingskracht geven. “Tales of the Alhambra” werd zo het startschot voor de uiteindelijke wederopstanding van de streek en het land.

U raadt het al: tijdens mijn vakantie lagen twee boeken op het nachttafeltje te strijden om mijn aandacht. Washington Irving’s “Tales of the Alhambra” en “Storytelling” van Suzanne Tessalaar en Annet Scheringa vloeiden uiteindelijk mooi in elkaar: theorie en praktijk; feiten en wetenschap tegenover emoties en romantiek.

Wat doen verhalen eigenlijk ?

Ze leggen een brug tussen feiten en emoties. Dat is wat verhalen vertellen of ernaar op zoek gaan zo belangrijk maakt. De auteurs passen “storytelling” daarom al jaren toe bij consulting en training. Ze bevragen gesprekspartners niet rechtstreeks naar feitelijke informatie, maar laten hen “de eigen realiteit” vertellen in de vorm van een verhaal. Goed luisteren levert sneller en completer een beeld van wat er schort of hoe het probleem kan worden opgelost. Want in plaats van droge theorie of platte, nietszeggende verklaringen, hoor je in authentieke verhalen een mix van feiten, emoties en percepties die een beter en vollediger inzicht geven van de realiteit.

Wanneer iemand bijvoorbeeld een verhaal vertelt om te “illustreren” wat er in zijn bedrijf fout loopt, krijg je niet alleen feitelijke informatie. De manier, toon en emoties waarmee het verhaal wordt verteld, geeft in één adem een pak extra informatie: de manier waarop die persoon tegen de feiten aankijkt, wat hij ervan vindt en zelfs waar de oplossing van het probleem in feite zit.

Storytelling werkt uiteraard ook in de andere richting.

Door zelf een (goed voorbereid en bewust gestructureerd) verhaal te vertellen, kan je de feiten en theorie die je wil meedelen meteen kaderen in de context van je eigen emoties, beleving en percepties. Je hebt daardoor een krachtig middel om je feitelijke boodschap sneller en “dieper” over te brengen. Eén goed verhaal kan makkelijk een resem (doorgaans saaie) slides in een Powerpoint presentatie vervangen. Misschien heb je dan niet een hoop details en (voor de toehoorder) bijkomstigheden geprojecteerd, maar de kern van je boodschap is beter doorgekomen en zal allicht ook langer blijven hangen.

Want verhalen hebben nog een derde doel: ze worden ook makkelijk doorverteld. Soms gaan ze zelfs deel uitmaken van het gemeenschappelijk geheugen of krijgen ze legendarische proporties. Denk maar aan Washington Irving’s “Tales”…

Wat zijn verhalen (en wat niet) ?

Mission statements of de doorsnee tekst waarmee het management de medewerkers informeert over de zoveelste reorganisatie zijn geen verhalen. Toch kunnen beiden perfect “verpakt” worden in (één of meerdere) verhalen.

Een echt verhaal is dus authentiek en persoonlijk. Het is waar of wordt “voor waar verteld”, dus met de nodige emotie. Een goed verhaal roept ook emoties op en spreekt met gevoel tot het gevoel. Het staat op zich, met een begin, een “plot” of wending (catharsis?) en een slot.

Een echt verhaal bevat ook steeds een aantal narratieve elementen: een “hoofdpersoon” (held of antiheld, waarmee men zich kan identificeren) en een verhaallijn (met een ontwikkeling, worsteling, dilemma) zijn evident. Maar een echt verhaal bevat ook (minstens) een “tegenstander” en liefst ook “helpers” of “medestanders” die de held doorheen de plot helpen loodsen.

Deze narratieve elementen zetten de auteurs ook tussen aanhalingstekens omdat het niet noodzakelijk mensen hoeven te zijn. Soms vragen Tesselaar en Scheringa aan de deelnemers van hun seminars om een voorwerp te kiezen en het aan de hand van een verhaal voor te stellen. De onderdelen, kenmerken of eigenschappen van het voorwerp nemen dan de functies van narratieve elementen op zich. Mmm… nogal theoretisch, niet? Tijd voor de praktijk:

Een lastige en vierkant draaiende fusie werd door een medewerker voorgesteld aan de hand van enkele stukjes hout, bijeengebonden met diverse elektrische draadjes. Door het verhaal dat erbij wordt verteld, wordt het warrige object plotseling een helder symbool voor de manier waarop zij de fusie ziet. Elk onderdeeltje krijgt een rol en functie: zo kunnen de draden de boel bijeen houden maar ze kunnen ook kortsluiting geven. Het mooie bij deze case was dat de meeste belemmeringen bij de fusie van emotionele aard bleken te zijn. Door het vertellen en luisteren naar de verhalen van de medewerkers ontstond onderling een basis van begrip en vertrouwen. Het fundament was gelegd en de praktische problemen konden vlotter worden uitgeklaard.

Wat maakt “storytelling” sterk ?

Verhalen verbinden mensen. Ze maken nieuwsgierig en enthousiast en zijn dus perfecte middelen om mensen in actie te krijgen, om hen tot andere inzichten te brengen en dus om gedragsveranderingen mogelijk te maken. Dat proces werkt van binnen uit, niet omdat men overtuigd is door harde argumenten en wetenschappelijke feiten, maar omdat men van binnen uit gepakt is door het verhaal.

Verhalen geven zin aan dingen en brengen ze ook beter met elkaar in verband. Ze doen beroep op emoties (blije, droevige, verrassende of rustgevende) en helpen daardoor vaak naar een hoger niveau van begrip te geraken. Vaak helpen ze veranderingen te aanvaarden, wat puur rationeel niet zouden lukken.

Wat het boek “Storytelling” sterk maakt, is uiteraard dat het doorspekt is met verhalen, die de boodschappen van de auteurs prima illustreren. Na een ruime inleiding, waarin een aantal basisprincipes duidelijk worden gemaakt, volgen in drie hoofdstukken een tiental case, gericht op de praktijk van respectievelijk managers, trainers en wetenschappelijke onderzoekers. Elk hoofdstuk wordt afgerond met een “handleiding” hoe men storytelling concreet kan gebruiken.

Op het eerste zicht is het boek soms wat warrig en alleszins worden veel dingen een tikje te veel herhaald. De auteurs leggen ook de brug tussen praktijk, theorie en wetenschappelijke literatuur, om al die aspecten van storytelling aan bod te laten komen. Voor de wat ongedurige lezer (op reis!) die meteen naar de kern van de zaak en de praktische toepassing wou, was dat even slikken. Maar het was die moeite méér dan waard, want het boek opent boeiende perspectieven

En waar is dat nu allemaal goed voor ?

Wanneer je als manager een herstructurering wil laten lukken, wanneer je als marketing manager de echte meerwaarde van je product wil kenbaar maken, wanneer je als trainer een moeilijk concept wil uitleggen en laten assimileren, wanneer je als onderzoeker wil peilen naar wat echt leeft in je doelgroep; in elk van die gevallen kan het vangen, vormen of vertellen van verhalen nuttig zijn. Je moet wel leren luisteren en analyseren, wanneer je verhalen gebruikt om zelf inzicht te krijgen. Of je moet leren gepaste narratieve elementen voor een verhaal te herkennen, verzamelen, ordenen en vorm te geven, om een pakkend en efficiënt verhaal te leren brengen, teneinde inzicht te geven aan je toehoorders.

Een van de grootste uitdagingen van de apotheker is compliance bevorderen, een lastige taak, want dan zitten we in het hoekje van gedragveranderingen en motivatie. Iets waarbij heel bevattelijk uitleggen waarvoor en waarom een medicament moet gebruikt worden een fundamentele kunde is. Voel je ’m komen? Storytelling kan daarbij helpen. Dus ben ik vanuit Andalusië terug gekomen met het plan om Prepare for the Future volgend jaar uit te breiden met een extra module: “De Geneesmiddelenverteller” (voorlopige ondertitel: “Storytelling als zingever bij geneesmiddelentherapie”).

Neen, ik heb die titel niet uitgevonden ergens in het Alhambra. Sus Verleyen, hoofdredacteur Knack, zette de term “geneesmiddelenverteller” enkele weken voor zijn dood in 1997 op het bord tijdens de IFB Management Cursus. Hij drukte me toen op het hart dat de toekomst van de apotheker lag in het “zin geven van medicatie aan patiënten”. Daar had hij toen, als terminale kankerpatiënt, ook behoefte aan gehad. Zijn verhaal, dat sinds mensenheugenis medicijnmannen niet alleen de taak hebben genezende producten te verstrekken, maar dat die des te beter werken wanneer ze er ook bij vertellen waarom en hoe ze gaan werken, is me al die jaren bijgebleven. Dank aan Tesselaar en Scheringa, die me nu op het juiste spoor zetten om de raad van Frans Verleyen eindelijk in daden om te zetten. Een prima boek dus!

Dirk Broeckx – 14 september 2010

Storytelling Handboek – Organisatieverhalen voor managers, trainers en onderzoekers
©2008 Suzanne Tesselaar en Annet Scheringa
ISBN 978 90 473 0079 3

www.storytellinghandboek.nl

Investeren in hardware of in software?

http://www.de7de.be — 7/09/2010

Na de Vogelgriep doemt het spook op van de “Superbacterie”. Goedkoop voer voor hysterische journalisten en het moment om weer de grote middelen boven te halen. Wie vorige crisis analyseert, komt uit op een fundamentele vraag: is het beter te mikken op sterkere medicatie, of moeten we veeleer investeren in de “software aanpak”?

Wat hebben de Vogelgriep en de “NDM-1 Superbacterie” gemeen?

Dat ze – mits voldoende mediahype – leiden tot massahysterie en paniekvoetbal? Of drukken ze ons met de neus op het feit dat de wereld een groot dorp is geworden, zeker in de context van besmettingsgevaar en epidemieën?

Eigenlijk is elke nieuwe crisis een kans om lessen te trekken uit het verleden. Gaan we dus weer investeren in “hardware”, of gaan we voor de “software aanpak”? “Hardware”, in casu, zijn nieuwe vaccins, meer screeningtesten en antibiotica. “Software” staat voor informatie om te sensibiliseren en te doen begrijpen dat het probleem in de eerste plaats met gedragswijzigingen moet worden aangepakt.

Tegen de stroom op roeien
Neem nu de fameuze griep. Iedereen werd meegesleurd in de maalstroom van de media die – foto’s van bange, maskerdragende Mexicanen op kop – zowat het einde van de wereld voorspelden. De “Van Ranst” van Nederland, een eminente en gerespecteerde viroloog, pleitte meteen voor het onmiddellijke bestellen van tientallen miljoenen vaccins. En zo geschiedde…

Deze week startte Nederland met het vernietigen van 17 miljoen “overgeschoten” vaccins (want intussen hadden onze nijvere bovenburen gelukkig al een fors deel van hun monsterbestelling kunnen afschuiven naar andere landen).

De authentieke, Belgische Van Ranst loodste ons intussen ongeschonden door de klippen van pruttelende zorgverstrekkers en sensatiebeluste journalisten. En ook een hoop miserie, die je krijgt als je Binnenlandse Zaken loslaat op de praktische organisatie van een Volksgezondheid probleem. Hij bleef stoïcijns onder alle kritiek, hield de lippen en portemonnee zo stijf mogelijk dicht en liet slechts mondjesmaat maatregelen uitvoeren, wanneer het écht nodig was. En dan nog lag het accent eerder op eenvoudige maar efficiënte hygiënemaatregelen en simpele “thuis isolatie” van wie toch ziek werd. Geen grote, harde middelen, maar een bescheiden, softe aanpak. En het werkte.

Want achteraf beschouwd is het deze “software aanpak” die de basis legde voor één van de minst dodelijke griepseizoenen ooit. Dat was niet de verdienste van veel “hardware”. Of is er iemand die denkt dat het toch de Tamiflu en de “multicomponenten” vaccins waren die het verschil hebben gemaakt?

Harde preventie
Een nieuwe oefening komt snel op ons af. Voorlopig woekert de multiresistente “NDM-1 Superbacterie” vooral in Indiase en Pakistaanse ziekenhuizen en niet bij ons. En toch likken de media al de lippen, wanneer microbioloog Herman Goossens vooruitblikt (cfr. De Standaard): ‘Zolang het haalbaar is, moeten we alle patiënten die uit de risicolanden komen, op de superbacterie screenen. Als ze besmet zijn, moeten we hen onmiddellijk isoleren om vooral anderen te beschermen. We mogen niet de fout maken die we in de jaren tachtig met de ziekenhuisbacterie hebben gemaakt: toen stonden we erbij en keken we ernaar. Terwijl Denemarken wel radicale maatregelen heeft genomen: daar zijn toen tal van ziekenhuizen en ziekenhuisafdelingen gesloten vanwege besmetting met MRSA. Nu hebben zij daar veel minder problemen mee.'

De software aanpak
Zijn Britse collega Tim Walsh daarentegen pleit voor een terugkeer naar de basishygiëne als preventiemiddel. We zijn het verleerd om onze handen te wassen vóór het eten en moeten dus terug naar eenvoudige handelingen die veel ellende kunnen voorkomen, vooral in de ziekenhuizen.

Goossens ziet op dat vlak nog altijd veel nonchalance, ook bij collega's, omdat men de ernst van de zaak niet inziet. In dezelfde lijn ziet hij het ontstaan van de superbacterie: ‘In India kun je zelfs de zwaarste antibiotica kopen op de hoek van elke straat. Ook maken heel wat bedrijven in India en Pakistan goedkope antibiotica aan, die te weinig actieve bestanddelen bevatten. Het veelvuldige gebruik van lage dosissen werkt resistentie in de hand.'

Dan toch maar hardware?
Hoe gaan we de nakende crisis aanpakken? Farmabedrijven blijken niet meer geïnteresseerd in het ontwikkelen van nieuwe antibiotica. Het enige wat voorlopig nog werkt is Colistine (Polymixin E), een product dat al 50 jaar niet meer voor mensen wordt gebruikt.

Als je even googelt blijkt het BCFI “Gecommentarieerd Geneesmiddelenrepertorium voor Diergeneeskundig Gebruik” niet minder dan 15 specialiteiten op basis van dit “obsolete” en met forse nevenwerkingen behepte medicijn te vermelden. Verder googelen, naar www.Veepeiler.be, geeft de verklaring: “Colistine (polymyxine E) wordt frequent ingezet op de varkensbedrijven, vooral ter behandeling van E. coli-infecties bij zuigende en pas gespeende biggen. Er wordt immers meestal aangenomen dat tegen dit product weinig of geen verworven resistentie voorkomt.”

Een verontrustend verhaal, niet? Hopelijk zijn FAGG en FAVV goed “on speaking terms”…

Op het “hardware” front is er overigens toch beter nieuws op komst: GSK kondigde zopas een nieuw antibioticum aan, voorlopig GSK-299423 genoemd. Het werkt in op het topoisomerase enzym dat bacteriën helpt de eiwitten te produceren die ze nodig hebben bij hun vermenigvuldiging.

Een fundamentele vraag voor iedereen
De vraag die we echter eerst moeten stellen is: hoeveel investeren we in de ontwikkeling van hardware en hoeveel energie, tijd en geld steken we in de “software aanpak”?

Nieuwe geneesmiddelen ontwikkelen, dat doen “we” spontaan. ’t Is te zeggen: we rekenen er op dat de farmabedrijven het voor ons gaan doen. De “software aanpak” is andere koek: dat moeten we zelf doen. We moeten ons gedrag aanpassen; we moeten onszelf overtuigen dat het onze eigen, persoonlijke verantwoordelijkheid is en daar ook consequent naar handelen. Kijk naar de klimaatverandering en de eco-bocht die we stilletjesaan gaan nemen. Het is moeilijk, maar het kan.

De fundamentele vraag of we meer geld en energie in software moeten stoppen en wat minder in nieuwe hardware is overigens een universele vraag, die geldt voor heel de sector. Hoeveel geld stoppen we volgend decennium in R&D voor nieuwe moleculen en hoeveel in het verbeteren van het gebruik van (bestaande) medicatie. Let wel: het is geen keuze tussen beide; het is een pleidooi voor het (gedeeltelijk) verschuiven van het accent. Het is een oproep voor een nieuwe manier van kijken naar “innovatie”.

Mag ik dus besluiten met een boude thesis:
“Een euro geïnvesteerd in gedragswijziging, met het oog op optimaal gebruik van medicatie en compliance, produceert meer gezonde levensjaren dan een euro geïnvesteerd in nog maar eens een nieuwe molecule”.

Voer voor onderzoek!

Dirk Broeckx – 7 september 2010

Reacties Farmaceutische Zorg

http://www.de7de.be — 29/08/2010

Reacties Farmaceutische Zorg

Uw naam : marc moens

Uw emailadres : marc_moens@skynet.be

Uw vraag of commentaar:

Beste Dirk,

Betreft: \"Farmaceutische Zorg. Wat doet een apotheker eigenlijk ?\"

Bij \"Eenmaal goed gekozen, moet medicatie ook optimaal gebruikt
worden\" denk ik dat er ook iets mag gezegd worden over de kostprijs,
vb. als de apotheker zelf bij VOS mag kiezen wat hij aflevert.
In de inleiding wordt immers gezegd dat apothekers mensen helpen te
genezen, gezond te blijven, zich goed te voelen en geld te besparen.

Beste groeten,

Marc.

Dirk,
De visie die Dirk Olyslager hierronder plaatst, geeft in feite de realiteit weer.
In de 1ste lijn worden we niet aanvaard, omdat we als aprs er ook maar zijdelings bij betrokken geraken. We komen effectief niet of nauwelijks aan huis, en wat de apotheker kan aanbieden, dat kan de huisdokter of verpleger ook. De andere zorgverstrekkers zien ons niet in de eerste lijn, en in de praktijk komen we nauwelijks in het huis van de patiënt. We worden niet gevraagd aanwezig te zijn op een zorgmeeting.

Dirk plaatst ons op een andere lijn, in feite 2 lijnen omdat we ook verschillende taken uitvoeren.

Vooreerst op de 0de lijn, als coach van de patiënt, laagdrempelig, informatief, begeleider vd patiënt in zelfzorg, voeding, dermo, enz. En verwijzer naar meer gespecialiseerde diensten, huisarts, OCMW, enz. We zijn misschien geen preventiewerkers, maar kunnen wel de preventiecampagnes doelgericht aan de (juiste) man brengen, enz. We kunnen ons nog meer specialiseren in uptodate zorgaanbod in de wijk, gemeente, enz.
Anderzijds zijn we op de 2de lijn, waar de arts via het voorschrift de patiënt doorverwijst naar een andere competentie, de afleveraar van de voorgeschreven geneesmiddelen, met uitleg en opvolging en pharm zorg. (te vergelijken met doorverwijzing van huisarts voor radiologie, of naar klinisch labo voor klinisch onderzoek). Terugkoppeling met de huisarts blijft noodzakelijk.

Deze visie leunt veel meer aan met de huidige praktijk, en is niet bedreigend voor de huidige 1ste lijn. Ik denk dat de 1stelijn ons die plaats ‘gunt’. Ik denk ook dat de klant, al of niet patiënt, ons ook gemakkelijker als (gratis) coach zal aanzien als we ons op die 0delijn, naast mantelzorgers en patiëntorganisaties zetten. En op die 0delijn hebben we alle competenties om goed ons manneke te staan. Ik denk dat zo’n visie dit dossier voorruitgang kan doen maken.
Dus

Ofwel moeten we onze plaats in de 1ste lijn “pakken”. Lukt dit? Hoe? Welke meerwaarde kunnen we brengen die ook een meerwaarde voor de andere zorgverstrekkers en patiënten betekenen en als meerwaarde ook (h)erkend wordt?
Of positioneren we ons anders? We ontwikkelen een andere visie, en ontwijken alszo het probleem. Maar kan die nieuwe visie ons iets opleveren? Wat? Politiek opportuun of niet? Isoleren we ons zo, of verduidelijken we onze positie zodat ons beroep meer acceptatie in de maatschappij krijgt. En zowel als 0de als als 2de lijn kunnen we de efficiëntie van de 1ste lijn versterken.

Dus Dirk,
als onze expert in “merk vermarkten”, “positionering van de apotheker” en in politieke haalbaarheid, zou ik u willen vragen die visie te overpeinzen, en ons hierover uw objectieve (en subjectieve) mening te geven.

Louter op buikgevoel, volg ik de visie van DO, en weet ik dat vele aprs zo’n visie wel zullen onderschrijven. Het zelfs als een verademing zouden zien. Ik wil die visie ook op het bestuur verwoord zien.
Maar wat zegt onze expert?
Laat je ons iets op voorhand weten?
Thierry

Van: Dirk Olyslager [mailto:dirk.olyslager@skynet.be ]  Verzonden: maandag 23 augustus 2010 11:07 Aan: Dirk Broeckx; Thierry De Heyn Onderwerp: Re: Tekst voor verslag brainstorming gisteren

Dirk, Thierry
Hoewel ik niet op de vergadering (kortingsproblematiek in Brasschaat trachten sereen op te lossen) heb ik getracht een invulling van het apothekersberoep in geecheloneerde systeem van 1st, 2de en 3de lijn te vinden

Ik had graag dit even afgetoetst.
Naar mijn gevoel vergeet men 1 echelon nl de 0de lijn ofwel de basislijn. Dat is de patient die aan zelfzorg doet in de ruimste betekenis van het woord, voeding, sport, stoppen met roken, preventieve maatregelen (vaccineren) nemen ja of nee. In onze maatschappij heeft men gezorgd dat de patient voor zijn keuzes beroep kan doen op een academisch geschoolde coach die naast de patient staat. Die coach is de apotheker vrij raadpleegbaar zonder afspraak, onafhankelijk en goed opgeleid en bovendien door de spreidingswet overal aanwezig. De efficientie van de eerste lijn vergroot als die coach de patient beter kan aansturen in zijn zelfzorg of als de coach erop wijst dat men de eerste lijn moet raadplegen.

De eerste lijn verwijst door naar de 2de lijn als zij geen oplossing hebben en een specialisme wenst te raadplegen. Dat kan dokter specialist zijn, dat kan voor medische beeldvorming maar het meest verwijst de eerste lijn door naar de geneesmiddelenspecialist en dit met een voorschrift. Hier doen wij taken van controle, gepast gebruik, medicatiehistoriek, enz.. Waar we in te kort schieten met de ander 2de lijn actoren is de terugkoppeling naar de eerste lijn.

Dit kader vinden we ook terug in de wetgeving nl de vrije zelfzorgeneesmiddelen, die we op vraag van de patient meegeven mits coaching (het OTC project) en andere producten voor een betere zelzorg nl de voedingsupplemente de cosmetica,...... Aan de andere kant hebben we de voorschriftplichtige die in de 2de lijn zitten met de gepaste zorg van de geneesmiddelenspecialist (nieuw KB).

We zitten dus met een schizofreen beroep. Maar kan dat niet de oplossing zijn voor onze positionering?
Ik kan hier nog een tijdje over doorbomen maar dit is kort samengevat mijn idee over ons beroep we zijn dus geen 1ste lijners maar wij kunnen de efficientie van de eerste lijn vergroten als men dat wil.
beste groeten
dirk

Farmaceutische Zorg. Wat doet een apotheker eigenlijk?

http://www.de7de.be — 21/08/2010

Apothekers helpen mensen te genezen, gezond te blijven, zich goed te voelen en geld te besparen. We helpen mensen veilig gebruik te maken van vaccins die infecties voorkomen, geneesmiddelen die ziekten genezen of voorkomen dat ze erger worden, vitaminen, supplementen of speciale voeding om gezondheid en welzijn te verbeteren. Maar bovenal zijn we dicht bij u, makkelijk toegankelijk voor een gesprek, goed in het beantwoorden van vragen en klaar om zorg te dragen voor u en uw familie.

Vlot bereikbaar, met een breed arsenaal van oplossingen
Een heel dicht netwerk van apotheken, de verplichte aanwezigheid van de apotheker wanneer de apotheek open is, zoniet een vlot bereikbare wachtdienst, 24/7. Logisch dat men met allerlei gezondheidsproblemen en –vragen bij de apotheker komt, die beschikt over een breed arsenaal van producten voor verzorging en hygiëne over voedingssupplementen tot geneesmiddelen (al dan niet op voorschrift). Vaker dan men denkt verwijst de apotheker ook naar andere zorgverstrekkers, opdat de patiënt steeds de best mogelijke oplossing voor een vraag of probleem krijgt.

Voorkomen is beter dan genezen
Via de vitrine, met folders en affiches en vooral door persoonlijk contact bereikt de apotheker een zeer breed publiek. Sensibiliseren voor het opsporen of voorkomen van gezondheidsproblemen en ziektes gebeurt algemeen of gericht. Via de geneesmiddelenhistoriek van patiënten kan de apotheker immers bepaalde risicogroepen identificeren en aanspreken. Niet elk probleem vereist een pilletje; misbruik van medicatie wordt zeker ontraden. “Neen” zeggen is ook een verantwoordelijkheid van de apotheker.

Gebruik geneesmiddelen met overleg en verstand
Wanneer de arts een geneesmiddel voorschrijft of wanneer de apotheker voorschriftvrije medicatie aanraadt, gebeurt dit rationeel: objectieve, complete en actuele wetenschappelijke kennis wordt gecombineerd met eigen ervaring en met informatie over de individuele patiënt. Dat veronderstelt keuzes maken. Is al dan niet medicatie nodig? Zijn er betere alternatieven? Welk product, welke toedieningsvorm, welke dosis is best en hoe lang moet de behandeling duren om een optimaal resultaat te bekomen?

Eenmaal goed gekozen, moet medicatie ook optimaal gebruikt worden
Het beste geneesmiddel heeft geen effect als het niet juist gebruikt wordt. Naast de “hardware” van het geneesmiddel, is ook “software” nodig om een goed resultaat te bereiken. Waarom moet dit geneesmiddel gebruikt worden? Hoe werkt het en wat zijn mogelijke nevenwerkingen? Hoe en hoe lang moet het juist gebruikt worden? Voor elk gebruik van medicatie moet de patiënt deze informatie krijgen, individueel, bij voorkeur goed doorgepraat en bondig op papier herhaald. Bij het gebruik van meerdere geneesmiddelen hoort een overzichtelijk medicatieschema.

Vermijd geneesmiddelengebonden problemen
Fouten, onduidelijkheden of misverstanden bij het voorschrijven of het lezen van een voorschrift komen voor. De apotheker spoort ze systematisch op, samen met interacties, contra-indicaties, dubbelmedicatie of overbodige medicatie. Patiënten die onvoldoende informatie hebben gekregen, die dingen verkeerd hebben begrepen of onvoldoende regelmatig hun medicatie nemen; het zijn allemaal situaties waarin geneesmiddelen meer problemen kunnen veroorzaken dan dat ze oplossen. De apotheker spoort ze ook op. In overleg met de arts en de patiënt wordt het resultaat van de behandeling geoptimaliseerd.

Overleg en samenwerking met andere zorgverstrekkers
Lokaal overleg tussen apothekers en artsen, verpleegkundigen, kinesisten, tandartsen en andere zorgverstrekkers helpt de zorg voor de patiënten beter de coördineren. De kwaliteit en dus de resultaten van de zorg verbeteren, naarmate dit overleg regelmatig, efficiënt en vlot verloopt, zowel voor één patiënt, als meer algemeen. Net als in het ziekenhuis zal de apotheker steeds meer zij aan zij gaan werken met andere leden van het zorgteam, met de familie en de omgeving van de patiënt. In rustoorden en voor bedlegerige patiënten aan huis zal de apotheker steeds meer aangepaste oplossingen aanbieden.

Dirk Broeckx -- 21 augustus 2010

Maak van je Merk een Held (Van der Stichele)

http://www.de7de.be — 14/08/2010

Iemand die met liefde voor zijn vak spreekt over Geloof en Hoop verdient aandacht. Wie daarenboven pleit voor een retour naar de roots van marketing en reclame verdient ons aller liefde. Helden doen iets waar iedereen op hoopt, maar waarvan niemand gelooft dat iemand het zal doen. Wie dezelfde verwachtingen kan opwekken voor zijn merk en ervoor zorgt dat het deze ook realiseert zit stevig geankerd in het hoofd van de consument. Maak je deze benadering van marketing eigen en “Maak van je Merk een Held”.

Wie niet direct thuis is in de wereld van marketing en reclame zegt de naam Guillaume Van der Stichele misschien niet veel. Zijn bureau, “Guillaume Duval”, geniet des te meer bekendheid. Dat België groot prijkt op de wereldkaart van reclamemakers, is ondermeer te danken aan het creatieve werk van de auteur en zijn zakenbroer, André Duval.

Helden
Van der Stichele legt een brugje tussen de kracht waarmee het sterke beeld van helden gebrand wordt in de geest van mensen en de manier waarop merken of producten daar een even sterke plaats kunnen veroveren. Je moet wel leren te begrijpen hoe het werkt, bij helden zowel als in de reclame.

Helden beschikken over (minstens één) uitzonderlijke kwaliteit. Ze moeten ook een heraut hebben: een “eerste verteller”; iemand die trots is op zijn held en die zijn verhaal de wereld in stuurt.

En dat lukt slechts indien het verhaal ook een maatschappelijk belang heeft. Dat zijn meteen de basisingrediënten waarmee het boek opent. Of liever. Het opent met een verhaal over een Hagar cartoon, waarin deze zich beklaagt tegen Robin Hood waarom hij zelf als boef wordt aanzien en Robin Hood een held is, terwijl ze beiden in feite roven en plunderen. Het verschil? Een sterk verhaal en maatschappelijke relevantie.

Robin Hood kon uitzonderlijk goed boogschieten en zette die eigenschap ten dienste van de armen, voor wie hij stal van de rijken. Logisch dat dit verhaal snel uitgroeide tot een legende.
Nelson Mandela onderscheidde zich door een boodschap van verzoening, scherp in contrast met het apartheidsregime.
Van der Stichele legt de onderliggende mechanismen bloot die heldenstatus hebben gegeven aan merken als Nike (stijlvolle sportkledij met de boodschap dat iedereen een atleet kan zijn: “just do it”) of L’Oreal (innoverende cosmeticaconcepten die het gevoel van eigenwaarde bij vrouwen aanspreekt, “want je bent het waard”).

Helden kunnen hun eigen verhaal niet vertellen. Ze hebben anderen nodig die het in hun plaats doen. Het bijzondere aan een held is daarenboven dat het lijkt alsof je hem zelf kent, nog voor je hem ooit hebt ontmoet. Iemand persoonlijk kennen is uiteraard de beste basis van vertrouwen. Voeg daar herkenbaarheid aan toe en je hebt de hefbomen waarmee heldenmerken zichzelf verkopen.

Verhaal, naam, beeld en woorden
Uiteraard is er voor een “heldenverhaal” geen panklaar recept. Potentiële helden blijven slechts “plakken” in de geest van mensen indien ze een aantal attributen hebben dat hun aangrijpend verhaal wortel laat schieten in de geest. Een vlot in de mond en het oor liggende naam. Een sterk herkenbare visuele identiteit: aandacht voor een goed logo maar vooral een sterke algemene “visual” (zoals de swooch van Nike). En de juiste woorden: “Just do it”. Merk op dat elk attribuut op zichzelf de verwachtingen die het merk creëert al kan oproepen in je geest.

“Zot van A” en de rood-witte visual (met enkele straaltjes oranje – aantrekkelijk voor bezoekende Noorderburen?) is voor Antwerpen het levende bewijs hoe een merk snel “held” kan worden. Het vormt een stevige basis voor de beeldvorming over de stad en het platform waarop een waaier van activiteiten wordt gepromoot.
By the way: tik “Zot van A” op Google of Wikipedia en je wordt nu reeds verwezen naar de film van Jan Verheyen die pas in oktober zal uitkomen! Je kan zo al raden welke boost dat aan dat merk gaat geven.

Hoe doen ze het?
Van der Stichele komt na een sterke aanhef in het boek eerder traag op gang. In de eerste hoofdstukken durft hij al eens afdwalen met verhalen en woordspelingen die de aandacht afleiden van de kern van het verhaal. Ook tijdens de analyse van een hele reeks concrete cases (van eigen stal en andere) kleurt hij niet steeds binnen de lijntjes van het concept dat hij net heeft neergezet. Geef niet op, want in de tweede helft van het boek schakelt hij in hogere versnelling. Dan legt hij glashelder en bijzonder openhartig uit hoe aan elk van de attributen die een held nodig kan worden gesleuteld. Je krijgt het gevoel samen met top reclame makers aan de tekentafel of in de brainstorm groep te zitten.

Van der Stichele beschrijft en illustreert strak en systhematisch elk attribuut (verhaal, naam, beeld en woorden) en benoemt ze verder met hun Engelse vakterm:
• Game: welke maatschappelijke opdracht geeft het merk, zijn producten of services zichzelf?
• Name: hoe kies je een vlotte merknaam die goed blijft “plakken” in het collectieve geheugen.
• Fame: hoe ontwikkel je een visual die je held in een oogopslag herkenbaar maakt (bij Robin Hood het groene pluimhoedje).
• Claim: brainstorm naar een “baseline”of slogan, die wervend en inspirerend is, en zet een sterk verhaal onder als basis.

Wat doe je er zelf nu verder mee?
Je kan dit boek vanuit diverse hoeken benaderen.
Als consument krijg je inzicht in een aantal onbewuste mechanismen die je eigen beleving van “heldenmerken” bepalen. Een leuk herkenningsproces dat je confronteert met de realiteit van heldenmerken.
Marketeers en reclamemakers zullen zeker genieten van de openheid waarmee Van der Stichele in zijn potten laat kijken.
De grootste groep potentiële lezers worstelt als verantwoordelijke binnen zijn bedrijf met de manier waarop hij zijn product, dienst of merk in de kijker kan plaatsen. Voor hen bevat dit boek een schat aan nieuwe inzichten.
Wil een merk echt een held zijn, dan moet het net dat beetje extra hebben dat mensen trots maakt het te bezitten of deel uit te maken van de gemeenschap van “volgelingen” en gebruikers. De beleving en “het goed gevoel” is minstens even belangrijk als de technische of praktische eigenschappen van je product of dienst.

Van der Stichele wijst er terecht op dat veel (TV en print) reclamebudgetten weggegooid geld zijn, bij gebrek aan creativiteit of erger nog, bij gebrek aan datgene wat van een merk een held maakt. Hij juicht de komst van het internet toe omdat het de weg opent naar een terugkeer tot de essentie van marketing en reclame. Merken kunnen op het net geen aandacht kopen; ze kunnen die wel verdienen, mits… een goed verhaal.
Internet brengt het hele verkoopsproces weer bijeen. Koper en verkoper komen “one-to-one” terug bij elkaar. De ene om zich te laten verleiden en om zoveel mogelijk waar voor zijn geld te vinden. De andere om zijn product of dienst voldoende aantrekkelijk en “voor zichzelf sprekend” te presenteren. Hoe minder je op internet de verkoper uithangt, hoe meer de koper het wil, op voorwaarde dat je een sterk, herkenbaar en maatschappelijk relevant verhaal hebt.

Die frisse kijk op het reclamevak verdient aandacht, respect en waardering.

Dirk Broeckx – 14 augustus 2010

PS: Guillaume Van der Stichele heeft ook een leuke blog, waarop regelmatig sterke verhalen van sterke helden te zien zijn. Je kan hem er ook vragen stellen…

www.heldenmerk.be

Voor wie wil ervaren wat een krachtig verhaal is:
http://vimeo.com/7792365

http://www.youtube.com/watch?v=NrQoof1F2cQ&feature=related

Contingentering 2.0

http://www.de7de.be — 7/08/2010

Is er kunstmatige schaarste op de geneesmiddelenmarkt of levert de industrie voldoende producten om alle patiënten te kunnen bedienen? Met publieke verklaringen in de pers lost men het aanslepend probleem van de contingentering niet op. Geduldige onderhandelingen tussen alle betrokkenen hebben op het terrein nog niet veel soelaas gebracht. Op de KAVA website melden duizenden apothekers nog steeds concrete gevallen van patiënten voor wie ze enkele medicijnen niet kunnen krijgen bij hun groothandel. Wat blijft er haperen? En hoe zou je dit in “een Web 2.0 omgeving” oplossen?

Voor de outsiders
Een woordje uitleg. Identieke geneesmiddelen kunnen in verschillende lidstaten een verschillende prijs hebben. Is de prijs voor een bepaald product in België lager, dan komt parallelexport op gang naar landen waar de prijs hoger is. (Het omgekeerde fenomeen komt overigens ook voor). Bedrijven trachten parallelexport te limiteren door de producten in kwestie te contingenteren: ze leveren aan de groothandel slechts zoveel als zij nodig achten voor de Belgische consumptie. Vermits bedrijven en groothandel geacht worden al het nodige te doen om de apotheker steeds binnen 24 uur te bevoorraden, gaat men ervan uit dat in dergelijke gevallen de apothekers en de Belgische patiënten voorgaan en de parallelexport dus stilvalt of alleszins strikt beperkt wordt.

Er is al veel over vergaderd en alle betrokken partijen hebben al het hele proces doorgemaakt van elkaar beschuldigen over elkaar begrijpen tot met elkaar overeen komen om alles te doen om bovenstaande mechanismen correct te laten werken. Een charter met goede afspraken zou vanaf juli de problemen moeten oplossen. Maar daar merken we op het terrein nog niet veel van en dus blijft het voor de apotheker en de patiënt geen makkie.

Geen makkie, voor niemand
Een patiëntje had deze week dringend Seretide nodig voor zijn astma. Ontbreekt bij de twee groothandels die leveren, maar toch even bellen om zeker te zijn. Dan via de website van KAVA bestellen bij de firma en wachten. Met een beetje geluk komt één verpakking morgen of overmorgen met de post of koerier binnen. Neen de patiënt kan niet wachten. Dus contact opnemen met de arts. Gelukkig komt ze meteen aan de telefoon en kent ze het probleem. En dus wordt het patiëntje overgeschakeld op Symbicort. Ik leg nauwkeurig het gebruik uit en oefen even samen met het patiëntje met een demopuffer, want het gebruik is heel anders dan wat de arts eerst had uitgelegd.

Overigens kan elke betrokken partij eenzelfde klaaglied aanheffen: ik zou niet aan de telefoon willen zitten bij het bedrijf in kwestie, want naast alle boze telefoons van apothekers moeten ze ook nog de logistiek verzorgen van alle individuele verzendingen. Sommige bedrijven haken blijkbaar af en bezorgen zelfs niets meer onmiddellijk. Ook bij de groothandel is het alles behalve feest: evenveel boze telefoons en voortdurend schipperen met de hoeveelheden die binnen komen om toch eerlijk alle klanten te bedienen. Zelfs bij het FAGG mogen ze het hebben, want vermoedelijk komen daar ergens alle klachten bij elkaar en is het moeilijk om nog te weten wie nu in fout is.

Want dat is eigenlijk de kern van dit probleem. Iedereen heeft wel wat boter op zijn hoofd en pleit tezelfdertijd innig overtuigd onschuldig. En het resultaat is dat de goed afgesproken mechanismen om de belangen van iedereen in evenwicht te houden niet werken, dat men elkaar in de krant aan de kaak stelt en dat er nog steeds geen oplossing uit de bus komt.

Boter op het hoofd van iedereen
Sommige apothekers hebben er vroeger nooit graten in gezien om producten die parallel geïmporteerd werden te kopen en daar een stuiver aan te verdienen, zonder wakker te liggen van de contingenteringsproblemen waarmee ze hun collega’s elders opzadelden. Anderen trachten de betrokken producten ruim genoeg in voorraad te houden om zelf niet zonder te vallen, maar zorgen daardoor natuurlijk ook zelf voor een stukje schaarste.

Groothandels moeten normaal ook kunnen exporteren. De Europese markt gaat steeds meer open en patiënten worden ook mobieler. De producten volgen die trend en worden dus steeds meer internationaal verhandeld. Er zijn zelfs gespecialiseerde groothandels en parallelimporteurs die niets anders doen. Maar waar ligt precies de grens wanneer er plots veel vraag komt uit het buitenland?

Multinationaal opererende farma bedrijven trachten parallelexport tegen te gaan, want dat zijn gemiste verkopen in een ander land met hogere prijzen. Het Europese Hof heeft al beslist dat import-export steeds moet kunnen, maar dat bedrijven wel degelijk maatregelen mogen nemen om hun economische belangen te verdedigen, voor zover het de bediening van patiënten niet in het gedrang brengt. Dus trachten ze zo goed mogelijk de echte behoeften in te schatten en leveren ze navenant.

Ook het FAGG zit op het scherp van de snee, want het probleem geraakt maar niet uitgeklaard, bij gebrek aan transparantie. Wie heeft gelijk en wie niet? Waar zit de “fuite”? Schat men de nodige hoeveelheden wel juist in? Controles en (dreigen met) sancties leiden niet tot spectaculaire resultaten. En dus trekken de Limburgse apothekers aan de mediatieke noodrem, pleit Pharma.be bij monde van Leo Neels onschuldig en hebben de journalisten weer een been om op te kauwen in volle komkommertijd.

Oplossing 2.0
Web 2.0 is de roepnaam van een reeks trends die heel wat andere sectoren al ondersteboven heeft gezet. Het is de combinatie van meerdere factoren. Het gewijzigd consumentengedrag, dat leidt tot “de consument die de macht grijpt” en bepaalt hoe leveranciers wel moeten reageren. De impact van internet, die het mogelijk maakt diverse data en services met elkaar te combineren (“Mash-up’s”) en daardoor transparantie kan creëren. Samenwerkingsverbanden van partijen die vaak concurrenten zijn, maar toch gemeenschappelijke projecten realiseren, op de punten waar dit voor hen goed uitkomt. In Web 2.0 vertaalt zich dit in “communities”, die “bottom-up” hele economische en sociale sectoren aan het veranderen zijn. In “Prepare for the Future” komt dit hele verhaal uiteraard ruim aan bod.

Passen we de Web 2.0 benadering eens toe op contingentering. Wil men (tijdelijk) schaarse medicatie toch steeds kunnen bezorgen, dan moet er (minstens) één internet applicatie zijn waarop alle betrokken partijen hun krachten bundelen om die doelstelling te bereiken. Dit geeft meteen voldoende transparantie om voortdurend (=online) het probleem en zijn oplossing in kaart te brengen. Die applicatie wordt gebruikt door de apothekers om alle ontbrekende producten te signaleren, om de producten die effectief schaars of eventueel gecontingenteerd zijn te bestellen en om op te volgen of en hoe snel de patiënt effectief geholpen is. Meten is weten in Web 2.0 .

De bedrijven kunnen op de applicatie hun eigen portfolio van producten opvolgen en weten dus snel wat eventueel ontbreekt en welke producten besteld zijn. Ze leveren deze rechtstreeks of – op naam van de bestellende apotheker – via de groothandel. Ook hier geldt transparantie, want van schaarse producten zetten ze de beschikbare voorraden online, zichtbaar voor hun klanten: groothandel en overheid. (Pas dit toe op griepvaccins tijdens het vaccinatieseizoen en men heeft meteen een schitterend instrument om de beschikbare voorraden permanent op te volgen).

De groothandel kan via de applicatie een globaal beeld krijgen van (on)beschikbaarheid van schaarse producten in zijn regio en krijgt desgevallend de nodige informatie voor de dringende rechtstreekse leveringen aan apothekers.

De overheid (FAGG, eventueel ook RIZIV) krijgen online zicht op alle globale data, nodig om op te volgen of iedereen zich maximaal inzet voor het verzekeren van de optimale verdeling van de beschikbare medicatie. Waar nodig kan onmiddellijk worden ingegrepen.

Utopie? Google heeft al bewezen dat je met query data een real time online survey van griepprevalentie kan maken, tot op behoorlijk regionaal niveau. Door de zoektermen waarin iets “flu”-gerelateerd staat, permanent te geopositioneren en op te tellen, krijg je nauwkeurige kaarten van de griepprevalentie (zie artikel).

We moeten alleen dringend leren onze oude objecties (dataprotectie, privacy, gebrek aan vertrouwen…) af te leggen en een nieuwe, moderne visie op de sector te ontwikkelen, om Gordiaanse knopen zoals contingentering op te lossen.

Dirk Broeckx – 7 augustus 2010

Seamless Care KCE Rapport 131

http://www.de7de.be — 21/07/2010

Transmurale zorg, seamless care of het continuüm van zorg tussen “thuis – ziekenhuis – terug thuis”. Een derde tot de helft van alle ontslagen patiënten verlaten het ziekenhuis met één of ander geneesmiddelengebonden probleem. Bij opname is de medicatie anamnese allicht in eenzelfde proportie onvolledig. Vermenigvuldig die percentages met het aantal opnames en met de gemiddelde kost die een ADR kan veroorzaken en je hebt een enorm bedrag en heel veel gemiste gezonde levensjaren. Hoogste tijd dus om dat probleem grondig te onderzoeken.

Vol verwachting
Het KCE rapport 131A, “Continuïteit van de medicamenteuze behandeling tussen ziekenhuis en thuis” of kortweg “seamless care”, was er eentje waar ik naar uitkeek. Het KCE laat zijn onderzoeksgroepen immers geen half werk leveren. Voldoende materiaal om een grondig inzicht te krijgen in problemen en werkzame oplossingen?
Niet echt, spijtig genoeg, hoewel de studie zeker waardevol is, gezien de strakke wetenschappelijke methodologie. Want dan blijkt alras dat die een te strak keurslijf vormen om echt innovatieve en creatieve oplossingen aan de oppervlakte te brengen en dat de selectiecriteria voor de onderzochte projecten te beperkt zijn. Interventies bij opname en ontslag tussen ziekenhuis en rustoorden voor bejaarden werden bijvoorbeeld niet weerhouden, terwijl het juist een weliswaar specifieke maar toch heel belangrijke betrokken populatie is. In elk geval verdient studie 131A een grondige en aandachtige lezing. Wie daar tijd noch goesting voor heeft, ziehier een (kritisch) “degustatiemenuutje”.

Opbouw van het rapport
De inleiding is beknopt en rondt af met een reeks “bouwstenen en voorstellen” om het probleem aan te pakken.
Het feitelijke (Engelstalige) rapport is ruim 100 bladzijden lang en start traditioneel met een internationale literatuurstudie, aangevuld met een (grijs) literatuurgedeelte met een beschrijving van bestaande internationale en Belgische initiatieven. Het rapport vervolgt met een originele studie over substitutie van geneesmiddelen vóór en na opname en met de resultaten van een bevraging bij alle stakeholders in België. In feite leverden zij de kern van de lijst van mogelijke, voorgestelde interventies, verbeteringen, met eventuele “barriers, facilitators and prerequisites”
Het geheel wordt afgerond met een grondiger bespreking van de voorgestelde oplossingen ter verbetering. (Klik hier voor de volledige lijst ervan)

De sterkte van de studie is meteen ook de zwakte van het rapport
De sterkte van de KCE rapporten zit in een zeer systematische en sterk wetenschappelijk onderbouwde aanpak. Dat blijkt (eens te meer) ook de Achillespees van deze studies als het er op aan komt concrete of innoverende oplossingen te vinden. De selectie van de studies in het literatuuronderzoek gebeurde op basis van de klassieke inclusie-, exclusie- en kwaliteitscriteria voor wetenschappelijk onderzoek. Van de meer dan 1.100 oorspronkelijk gescreende studies werden er slechts 28 weerhouden op basis van deze criteria. Van de 339 kosteneffectiviteit studies bleven er slechts 11 over.

Het te onderzoeken domein en zeker de manier waarop de meeste interventies en studies opgezet zijn, lenen zich hoegenaamd niet tot klassiek RCT onderzoek, laat staan dat dit volgens de meest strenge wetenschappelijke methodologie courant kan worden uitgevoerd. Hoeveel waardevol materiaal werd daarom niet weerhouden en werd omwille van de feitelijk ontoepasbare criteria uitgesloten uit deze review? Anderzijds werden een handvol wetenschappelijk sterke, maar inhoudelijk zeer zwakke of weinig relevante studies wel weerhouden en kregen ze zelfs een hoge kwaliteitsscore. De conclusies die de onderzoekers uit de literatuur trekken zijn dan ook navenant: er zijn nauwelijks gegevens en het beetje dat er is, is niet onvoldoende of onmogelijk extrapoleerbaar naar de Belgische situatie.

Blinde vlekken
Spijtig genoeg werd zo goed als geen enkele studie over de impact van de publieke officina apotheker weerhouden, noch over de impact van IT. Nochtans twee intuïtief sterke pijlers voor een mogelijke oplossing, die slechts door de bevraging van de stakeholders op het einde terug opgevist werden.

Het rapport zegt letterlijk: “Nothing can be concluded on the role of community pharmacists. Three studies evaluated their role but were not included in the synthesis of evidence due to low quality scores 23, 24, 39. In three other trials the community pharmacist played a proactive role but its effect was either not documented or non significant 34, 40, and 41. Finally, in other trials community pharmacists played a more passive role (i.e. they received discharge information) and were not the person responsible for coordinating the continuity of care.

It is tempting to assume that a shared electronic medical record will solve the information problems inherent in transitional care but the reality shows that this is not the case. First, transitional care is more complex than the simple exchange of information. Second, although it is important for clinicians to have ready access to a patient’s medical record, they also must read the information carefully and act accordingly. Third, this information must be up to date and comprehensive.”

Goed geïntegreerde zorgsystemen, met een omvattende IT aanpak, zoals in bijvoorbeeld Israël en enkele nieuwe Oost-Europese lidstaten zijn nergens vermeld…

Publieke officina en klinische apothekers
In het beschrijvende deel van het rapport gaat het min of meer in dezelfde zin verder. 66 Belgische projecten rond seamless care werden geëvalueerd, maar daaruit konden al evenmin veel sluitende conclusies, laat staan concrete aanbevelingen getrokken worden.

Er is wel beduidend meer studiemateriaal overgebleven over interventies door het ziekenhuispersoneel / ziekenhuisapotheker bij en na het ontslag. Met name een ontslaggesprek over medicatie met de patiënt en vooral een telefonische opvolging (3 à 5 dagen na ontslag) geven opvallende outcomes: In een Canadese studie leren we bijvoorbeeld dat ziekenhuisapothekers bij 49% van de patiënten bij ontslag en bij 71% bij opvolgend telefonisch contact minstens één medicatieprobleem vonden. Een Spaanse studie, over nog verdere endpoints, toont significant minder re-hospitalisaties en overlijdens en een gemiddelde besparing van meer dan 500$ per patiënt door dergelijke interventies.

Feit blijft dat, waar publieke officina apothekers gefocust tussenkomen na ontslag, ze bij 30 à 50% van de ontslagen patiënten medicatieproblemen kunnen ontdekken en oplossen. We moeten dus eindelijk eens ophouden te zeggen dat we goed zijn en het maar eens beginnen te bewijzen. Het is de hoogste tijd om meer gegevens hierover te registreren en te verzamelen. Zeker indien interventies bestaan of wanneer ze (in pilot) gestart worden zou men ze meteen in de vorm van een studie moeten meten en evalueren. Het in de praktijk inbakken van meetgegevens moet standaard worden.

Het is opvallend hoe goed de klinische apothekers uit deze studie komen en hoeveel van het potentiële werkterrein naar hen wordt doorgeschoven, inclusief uiteraard de vraag naar bijkomende middelen. Hier en daar zit ook een (al dan niet verdoken) pleidooi tegen de forfaitarisering van medicatie, vooral teneinde de wettelijk toegestane “drie dagen geneesmiddelenvoorraad” (die het ziekenhuis mag meegeven) opnieuw toe te passen en zelfs te kunnen verlengen.

Hoe zou dat komen? Naast een ruime schare universitaire en hospitaalexperts heeft Jan Saevels (APB) moederziel alleen de publieke officina apothekers vertegenwoordigd in deze studie. Gelukkig had hij de hele werkgroep “Seamless Care” van APB achter zich, zodat er toch inbreng vanuit de praktijk van de eerstelijn gegeven kon worden, maar het is toch ook niet verwonderlijk dat de hele problematiek sterk door de bril van de ziekenhuizen is bekeken.

Generische en therapeutische substitutie
Het rapport bevat dus ook een luik met een originele studie over “substitutie”’. Eigenlijk een term die hier een beetje uit de klassieke context wordt gehaald, want het betreft een analyse van medicatiegegevens betreffende 14 frequent voorkomende chronische medicatie waarvoor generieke alternatieven bestaan. Men bekeek de consumptie van 17.764 patiënten, vóór en na opname en ontslag uit ziekenhuis en onderzocht of ze vóór en na ontslag nog hetzelfde merk van geneesmiddel gebruikten. In slechts 3,9% van een eerste reeks gevallen werd een generiek door een andere generiek vervangen. In 2,4% van de gevallen werd een generiek vervangen door een origineel en in slechts 1,5% van de gevallen werd een origineel product vervangen door een generiek. Niet veel soeps dus.
Daarom gingen de onderzoekers op hun elan door en werd de scope verruimd naar “therapeutische substitutie”. Hier beperkte men zich tot de PPI en Statines, waarbij men onderzocht of (vóór en na opname) dezelfde molecule werd gebruikt. Daar zaten wél relevante verschillen in: “When medications of the same chemical subgroup was purchased prior to and following hospitalization, changes occurred (dosage, composition, specialty name) in 29% of the cases for Proton pump inhibitor subgroup and in 17% of the cases for the Statins subgroup”.

Bouwstenen en voorstellen
De basiselementen en aanbevelingen voor mogelijke oplossingen die het rapport aanreikt zijn behoorlijk voor de hand liggend, maar zijn toch niet van die aard voor een zeer efficiënte aanpak van het probleem. Pleiten voor “meer betrokkenheid en verantwoordelijkheid” en meer lokaal overleg is noodzakelijk, maar niet voldoende. Wil men de patiënten echt helpen, zal er meer nodig zijn.
Gezien de strakke criteria van de studie zijn er van de 15 “bouwstenen” die de studie voorstelt minstens 10 waarover de onderzoekers zelf in de literatuur geen of nauwelijks gegevens gevonden hebben over effect of kosteneffectiviteit.
Spijtig dat er niet meer en niets concreter uit de bus is gekomen. Vermits men de stakeholders bevraagd heeft vanuit hun eigen standpunt, is er ook nauwelijks of geen voorstel dat manifest de patiënt centraal stelt.

Wat gebeurt er concreet wanneer een patiënt naar het ziekenhuis moet en wanneer hij nadien ontslagen wordt? Met welke problemen wordt de patiënt dan zelf geconfronteerd? Welke concrete en eenvoudige hulpmiddelen en incentives voor dat moment zou je vandaag al kunnen geven, die specifieke medicatieproblemen kunnen voorkomen? Waarom geen aanpak die de patiënt én zijn medicatie “als één geheel” doorheen het hele proces loodst? Dus in plaats van hem tijdens het verblijf helemaal afhankelijk te maken van het ziekenhuis, hem juist meer en beter “empowered” met zijn eigen medicatie laten verder gaan, zeker voor de meeste – behoorlijk korte – opnames tegenwoordig.

Voor onder de Kerstboom dit jaar
In die lijn misschien twee concrete actiepunten “voor onder de Kerstboom” dit eindejaar:
1. Geef elke patiënt die het ziekenhuis verlaat een heel eenvoudig visitekaartje mee, waarop het telefoonnummer en de naam van enkele verantwoordelijken van de dienst staan (hoofdverpleegkundigen of artsen). Ik bedoel met “dienst” wel degelijk de zeer specifieke afdeling waar de patiënt verzorgd werd. Dit zal voor huisartsen en apothekers eindelijk – en zonder veel zoeken – vlot en rechtstreeks contact en overleg mogelijk maken, zonder veel poespas. En de prijs van zo’n visitekaartjes is een minuscule fractie van de kosten en miserie die ze kunnen vermijden.
2. Reserveer snel (volgend jaar reeds?) een klein deel van de vergoedingsmassa van de publieke officina apothekers en geef hen daarmee een honorarium voor het opstellen van een medicatiefiche voor patiënten die opgenomen gaan worden. Men zal verwonderd staan hoe snel en massaal patiënten zich met zo’n fiche bij opname zullen aanmelden.

Concrete, simpele maatregelen en incentives die werken, zullen en kunnen dit probleem oplossen. In afwachting daarvan kan het geen kwaad deze studie eens grondig te lezen en te zorgen dat er effectief iets verandert. De patiënten wachten…

Dirk Broeckx -- 21 juli 2010 (dus: Leve België / Vive la Belgique / Ein Prozit fur Belgiën)

Connect! (Menno Lanting)

http://www.de7de.be — 14/07/2010

Menig manager weet nog niet goed wat hij mag verwachten of moet aanvangen met “Web 2.0”. Moet Twitter een plaats krijgen in een communicatieplan? Wat doe ik als mijn product plots opduikt in een filmpje op YouTube? Kan ik LinkedIn of Facebook echt gebruiken om een virtueel sociaal netwerk uit te bouwen en wat doe ik er dan mee? Een fris en leesbaar boek dat uitlegt wat er aan de hand is en hoe organisaties al – min of meer succesvol – met die dingen omgaan, is dus welgekomen.

“De impact van sociale netwerken op organisaties en leiderschap” is de ondertitel van het boek “Connect” van Menno Lanting. Hij is de Nederlandse specialist van het gebruik door organisaties en bedrijven van sociale media, zoals Twitter, Facebook, LinkedIn en YouTube. De transformaties van hele bedrijfstakken onder invloed van het internet in het algemeen en van deze nieuwe media in het bijzonder is onmiskenbaar en onvermijdelijk. Zoals bij veel nieuwe technologieën gebeurt dit razend snel. Weinigen weten of begrijpen goed wat er achter zit of waar het heen gaat. Wat beschreven wordt in “Connect!” bevestigt nog maar eens waarom en hoe de consument de macht grijpt. Die maatschappelijke ommekeer zet ondernemingen en hun leiderschap ferm op het verkeerde been.

P4F met 10 ezelsoren
Het is dus de hoogste tijd om inzicht te verwerven, een positieve visie te ontwikkelen en voor je eigen sector of bedrijf een gepaste strategie in de steigers te zetten. Sociale netwerken zijn in de gezondheidssector en de farmacie vandaag nog zeldzaam, maar daar kan bliksemsnel verandering in komen. Dit boek kadert dus perfect in de training “Prepare for the Future” en verdient zeker zijn plaats in de bibliotheek.
Nuttige ideeën en passages die het verdienen later nog eens rustig herlezen te worden, vlag ik tijdens het lezen meestal met een ezelsoor. Ik tel er nu tien, wat naar mijn normen een meer dan behoorlijke score is, temeer daar er zeker evenveel toepasbare ideeën of voorzetten voor een nieuwe aanpak van dingen tussen zitten.

Vliegende start van een zeer leesbaar boek
Lanting legt de onderliggende mechanismen rond sociale media en internet haarscherp uit op een handvol bladzijden in het begin van het boek en schakelt vervolgens over op het analyseren van concrete cases. Die verzamelde hij in België en Nederland, aan de hand van gesprekken met de betrokken managers van bedrijven en organisaties. Dat maakt het boek zeer leesbaar en toegankelijk. Hij stelt dus niet alleen vragen, maar tracht ook specifieke en praktische antwoorden en oplossingen voor te stellen.

De basismechanismen van de veranderende wereld vat Menno Lanting in het eerste, inleidende deel van het boek samen onder zes “collectieve” krachten: collectieve expressie, collectieve creativiteit, collectieve productie, collectieve macht en collectieve oneindigheid. Vóór je aan pagina 46 bent, heb je ook al Web 2.0 en de basiskarakteristieken en consequenties van “digital natives“ (en –immigrants) achter de kiezen. Het gaat dus flink vooruit in de nieuwe wereld van internet en communities…

Kenmerken van de nieuwe leider en zijn organisatie
In het tweede, langere deel van het boek legt Lansing de kenmerken bloot van de “Connected!organisatie”. (Het systematisch gebruik van die term was het enige wat op de duur op de zenuwen gaat werken. Wie echt in deze nieuwe structuren en mechanismen gelooft moet ze maar assimileren als “gewoon” en er geen speciale voorzetsels bij plakken).
De rode draad die doorheen heel dit deel loopt is dat we allemaal de knop moeten leren omdraaien om van een “top – down“ relatie, die we eigenlijk mentaal toch als standaard gebruiken in de relatie tussen een leverancier en zijn klant, naar een relatie tussen gelijken. De leverancier moet dus leren het initiatief en de controle over zijn business een stuk in de handen te leggen van zijn (potentiële) klanten. Aandacht geven (in plaats van te vragen), faciliteren (in plaats van controleren) en bovenal leren samenwerken in vertrouwen. Diezelfde karakteristieken moeten overigens ook steeds nadrukkelijker aanwezig zijn in de werkrelaties binnen het bedrijf, waarbij werknemers ook steeds onafhankelijker en vooral veel korter op de bal moeten kunnen werken. Ook hier wordt dus een heel andere vorm van leiderschap verwacht van de manager en moeten de interne structuren ook aangepast worden. Lansing stuurt de nieuwe leiders niet met lege handen maar met zeven tips het veld in.

Wisdom of the crowd
Allemaal heel mooi, maar gaat dit ook werken in de praktijk, vragen sommigen zich allicht af. Wel, Menno Lansing slaagt er, aan de hand van reële voorbeelden, toch in een positief en inspirerend beeld te geven. Dat een gebruikersgroep soms beter en efficiënter aan het stuur kan zitten dan de leiding, wordt al geïllustreerd door de eerste case in deel 2, waarin het “Free Flight” concept wordt toegelicht. Het huidige systeem van luchtverkeersleiders, die (top-down) vluchtinstructies geven aan vliegtuigen, die in strakke corridors moeten vliegen, geraakt totaal overbelast. Men denkt er ernstig aan om piloten dus opnieuw veel meer op eigen initiatief te laten vliegen, waarbij ze echter wel alle informatie krijgen over de posities van vliegtuigen in hun buurt en waarbij een centrale computer alarm kan geven indien vliegtuigen elkaar toch te dicht dreigen te naderen. Dat geeft precies het beeld weer waar het uiteindelijk om draait: in plaats van zelf de wijsheid in pacht te houden en ze spaarzaam te verdelen over de gebruikers, geef je de gebruikers op verteerbare manier toegang tot alle informatie (met de nodige IT ondersteuning) en laat je hen zelf in alle wijsheid en autonomie handelen.

Mentale massage
Het is evident dat tussen droom en daad, ook hier, wetten en (hele grote bergen, hoofdzakelijk emotionele) bezwaren in de weg staan. “Connect!” geeft (net als “Prepare for the Future”) dus in de eerste plaats een massage die de geest moet open zetten voor verandering. Via bestaande (gelukkige en minder gelukte) voorbeelden uit andere sectoren word je stapsgewijs meegenomen naar de nieuwe wereld van social shopping, crowdsourcing, e-recruitement, passie en participatie. Wie nog twijfelt, moet even terug naar Alvin Toffler: “De ongeletterden van de 21e eeuw zijn niet zij die niet kunnen schrijven en lezen, maar degene die niet kunnen ontleren en herleren”.
Het is een verademing hoofdzakelijk Nederlandse en Belgische voorbeelden te krijgen, in tegenstelling met de ruime meerderheid van dit soort boeken, die bol staan van Amerikaanse cases. Dit boek is dus verteerbare kost voor de modale apotheker, laat staan de vooruitstrevende farma-manager, die wil weten waar hij, schouder aan schouder met Abraham, morgen en overmorgen de mosterd zal gaan halen.

Dirk Broeckx – 14 juli 2010

ISBN 978 90 470 0306 9 Uitgeverij Business Contact, Amsterdam
© 2010 Menno Lanting
Ook verkrijgbaar als e-book (of wat dacht je? Maar het kost wel even veel als de paperback !) via www.ebook.nl
Volg de auteur via www.connectedworld.nl en www.mennolanting.nl

Gouden Leeuwen

http://www.de7de.be — 7/07/2010

We winnen prijzen en erkenning voor de creativiteit en de innovatie van Belgische mensen en bedrijven in reclame en media. Maar leg die nieuwe aanpak eens naast het geneesmiddel en zijn bijsluiter, toch de basis van alle noodzakelijke informatie die rond medicatie wordt gecommuniceerd. Wat houdt ons tegen om diezelfde creativiteit, die internationale prijzen oplevert, los te laten op de farmacie?

Ik lees en combineer drie recente artikels: “Vijf Leeuwen voor Kai Mook”, “Belgische Grand Prix in Cannes” en “Journalistieke Export”. In dit laatste, een Knack column, brengt Leo Neels een lange lijst van troefkaarten en azen uit de wereld van de media voor het voetlicht. Hij pleit ervoor die voortaan als nationale trekkers van de kenniseconomie te presenteren, eerder dan bier, chocolade en diamant te blijven promoten als dé Belgische topproducten. Touché!
In de twee eerste artikels rapporteerde De Standaard over de Belgische successen op het reclamefestival in Cannes. Uit de meer dan 2.500 internationale inzendingen regende het Zilveren Leeuwen voor drie innoverende (Belgische) internetcampagnes. In de categorie “Design” kreeg het bureau Happiness zelfs een Gouden Leeuw voor een (slimme en aantrekkelijke) lanceringscampagne van de Toyota IQ.

Neels beschrijft de groeiende verwarring waarmee mediamakers en bedrijven kijken naar de ravage die nieuwe informatietechnologieën en het gewijzigd consumentengedrag aanrichten op hun klassieke business modellen. Iedereen is op zoek naar nieuwe formats en – vooral – nieuwe businessmodellen waardoor informatie (en reclame) in de samenleving zal vloeien.

De Impact van IT en het gewijzigd consumentengedrag zijn twee van de vijf topics die aan de basis liggen van de “Prepare for the Future” trainingen, waarmee ik volop bezig ben. De hele geschetste problematiek staat daarin dus centraal. We moeten in onze sector (zowel officina als industrie) niet langer aarzelen om samen een heldere visie en een daadkrachtige strategie te ontwikkelen en in de praktijk te brengen om het hoofd te bieden aan de maatschappelijke tsunami die ook onze sector niet zal sparen.

Goede therapeutische resultaten met medicatie vergen niet alleen uitstekende “hardware” (de actieve moleculen, in gebruiksvriendelijke galenische vormen), maar ook ruime aandacht voor de “software” (de informatie, correct en op individuele maat van de patiënt). We investeren kapitalen voor het ontwikkelen van innoverende geneesmiddelen en daar zijn we ook heel sterk in. Maar wordt het geen tijd om de hierboven beschreven nationale azen en troeven sterker uit te spelen op het vlak van innoverende communicatie rond medicatie ?

Laat de creativiteit waarmee we prijzen en erkenning winnen in Cannes eens los op de bijsluiter, de verpakking en het hele informatiekader rond geneesmiddelen. Sla de handen van bedrijven, zorgverstrekkers en overheid eens in elkaar om België ook aan de spits te brengen op die gebieden waar – meer nog dan met het zoveelste “me too” of “me better” product – massa’s therapeutische meerwaarde voor het grijpen ligt.

Houden de Europese richtlijnen ons daarbij binnen een te eng keurslijf? Kijk eens kritisch naar eender welke bijsluiter. Is dat echt het beste wat we aan moderne communicatie rond medicatie te bieden hebben ? Zelfs wanneer je de bijsluiters op een website bijeen brengt, blijven het zwakke schakels in de geneesmiddelenvoorziening. Is het Belgische voorzitterschap van de Europese Unie juist niet het ideale moment om – minstens experimenteel – onszelf de kans te geven eens buiten de lijntjes te mogen kleuren?

Neen, dit is geen pleidooi voor het liberaliseren van DTC (Direct to Consumer), want dat is nog “oude” Web 1.0 communicatie. Waar we moeten voor gaan is een innoverende aanpak van geneesmiddelencommunicatie in heuse Web 2.0 stijl waarbij de consument / patiënt als volwaardige partner betrokken wordt. We mogen en moeten de ambitie hebben om ons land omtrent geneesmiddelen en communicatie een pioniersrol te laten spelen, zodat onze azen en troeven op het vlak van media, in het bijzonder van nieuwe informatie en communicatietechnologie, zich niet beperken tot producties van Studio 100, Woestijnvis of Alfacam en campagnes zoals de “Eternal Moonwalk”, “Kai Mook”, “Live Strong” of “Toyota IQ”.

Laat eens wat Gouden Leeuwen uit de kooi, waarin het geneesmiddel en zijn communicatie zit opgesloten. De patiënten wachten. Waar wachten wij nog op?

Dirk Broeckx – 7 juli 2010

GSM en internetgebruik onder de loep

http://www.de7de.be — 21/06/2010

Twee studies op minder dan een week, over dingen we allemaal mee geconfronteerd worden: GSM en internetgebruik. En beiden zijn in feite zeer hoopgevend. Een mooie aanzet voor deze laatste “de7de” van dit voorjaar. Al zes maanden biedt deze internetplek me de kans om vrij inzichten en ideeën te delen. Alvast hartelijk dank voor alle aanmoedigingen en reacties. Ze blijven niet alleen welkom, maar ze stimuleren ook om door te gaan. Dus: internet en GSM, wat kunnen we ervan leren?

20 pagina’s kurkdroge Odds Ratio’s voor de amateurs
Voor wie echt uitgebreid zijn epidemiologische kennis in de praktijk wil brengen, publiceerde het Journal of Epidemiology deze week de uitgebreide studie over de invloed van langdurig GSM gebruik op tumoren. Lees hier de volledige tekst maar wees gewaarschuwd voor 20 bladzijden kurkdroge Odds Ratio’s.
Voor wie daarvoor de moed niet heeft: de eindconclusie is simpel en geruststellend. Van alle kanten bekeken is er geen risico bij GSM gebruik. FDA (met een bondige, meer leesbare versie) en WHO geven de zegen. De cijfers die zouden wijzen op enig risico bij zeer intensief gebruik worden afgedaan als bias. Toch raadt men aan – zeker gezien het uiterst intensieve telefoongebruik bij jongeren – om handsfree gebruik maximaal aan te moedigen. Je weet maar nooit.

Digital Natives blijven de krant toch trouw"
En zo belanden we meteen bij de focus van dit stukje: de jongeren, in het bijzonder diegenen die om en rond de twintig jaar oud zijn vandaag. Een boeiend onderzoeksdomein, want dit zijn de eerste “echte” digital natives”. Mensen die nooit iets anders hebben gekend dan computers, GSM’s, elektronisch speelgoed en internet. Voor hen is het zo gewoon, dat ze pas opkijken als ze eens digitaal droog gezet worden.
De Standaard van vorige week belichtte (al bijna even hoopgevend !) het informatieconsumptie- gedrag van 18- tot 20 jarigen. Hoopgevend, omdat bleek dat ze het papier nog niet vaarwel hebben gezegd.
Het onderzoeksbureau iVox ondervroeg in opdracht van studiebureau Deep Blue 400 jongeren van 18 tot 22 jaar. Bedoeling was na te gaan in hoeverre hun meningen en mediabeleving verschilden van die van de oudere generaties.
In tegenstelling met de VS, waar het internet nu de belangrijkste (en meest “onmisbare”) bron van informatie is, vóór de televisie, blijven de jongeren nog iets meer voor de flatscreen (want de beeldbuis is “out”) dan voor de monitor hangen. Voor 47% is televisie nog het belangrijkste medium, tegenover 42% die internet het belangrijkste vindt. Bij de oudere leeftijdsgroepen strandt internet op 32%.
Nog opmerkelijker is het vertrouwen dat de media uitstralen: 47% vindt kranten betrouwbaar, terwijl slechts 15% dat vindt van het internet.

Internet is voor hen een communicatieplatform
En dat verklaart meteen de meest opmerkelijke bevinding: internet is voor jongeren vooral een communicatiemedium, eerder dan een informatiebron. Internet wordt dus echt het medium van de “Communities”, met Facebook, Linkedin en Netlog voorlopig nog op kop.

Voor wie met (gezondheids)informatie en –communicatie bezig is, moet deze studie minstens grondig aan het denken zetten. Want we zien het internet klassiek uitgroeien tot informatiebron en veronachtzamen in dezelfde moeite de mogelijkheden die communities bieden om te luisteren en te leren van onze (huidige en toekomstige) cliënten en patiënten. Het mooie van dergelijke studies is niet alleen dat ze enkele misvattingen en verkeerde inschattingen bloot leggen, maar meteen ook aan het denken zetten wat deze jongeren drijft in hun communicatieconsumptie gedrag.

O ja, een kwart van de ondervraagde “twintigers” gaat al min of meer regelmatig mobile online. Voor hen zullen minstens de fysische beperkingen van het internet het volgende decennium dus zo goed als zeker helemaal vervagen.
The rate of change is changing, nietwaar Herman Konings…!?

Dirk Broeckx -- 21 juni 2010

Van Winkel tot Apotheek (Lies Leemans)

http://www.de7de.be — 14/06/2010

Zin in een verfrissend en handig boekje dat je wijst op het grote belang van non-verbale communicatie? Nood aan herbronning over actief luisteren? Behoefte aan theorie over en aansporen tot reflecteren en parafraseren?

Of ga je meteen voor motivationele strategieën (overigens ook één van de topics in “Prepare for the Future”!). Dan zit je goed met het nieuwe boek(je) waarin Lies Leemans je helpt overstappen van de apotheek “winkel” naar de farmaceutische zorg “apotheker”.

Klein en bondig
Het verkleinwoord “boekje” is helemaal niet denigrerend gebruikt. Op exact 100 pagina’s tekst is Lies Leemans er immers in geslaagd een bondige handleiding te compileren, waarin je alles vindt wat je als apotheker moet weten over communicatie. Vermits je “niet niet kan communiceren”, richt het boek zich tot iedereen in de apotheek: van assistente tot titularis zijn we er uiteindelijk allemaal mee bezig. Maar doen we het wel bewust genoeg, of blijft het een intuïtief proces, met vallen en opstaan? Je vindt in dit boek een goed gestructureerde benadering, waarbij alle aspecten van dit brede onderwerp netjes behandeld worden.

Een gat in de markt wordt gedicht
Natuurlijk heb je de neiging om meteen naar het laatste hoofdstuk te springen: “Farmaceutische zorg: de apotheekvoering herbekeken”. Daarover bestond tot nu toe nauwelijks of geen Nederlandstalige literatuur, laat staan een praktische leidraad. “Zeven componenten van verandering” geven de nieuwe taak van de apotheker een solide communicatiebasis en reiken meteen evenveel aandachtspunten aan waarop je moet letten bij farmaceutische zorg in de dagelijkse praktijk. Vervolgens worden de eerste innovatieve stappen gezet naar voortgezette farmaceutische zorg. Therapietrouw, motivatie, gedragsverandering en transmurale zorg gaan we slechts tot een goed einde kunnen brengen mits een professionele, bewuste en doordachte communicatiestrategie. Het boek geeft een nuttige, waardevolle aanzet. Zo krijg je een reeks open voorbeeldvragen naar de kennis van de patiënt over het gebruik van zijn medicatie, wat veel efficiënter is dan het klassieke (gesloten): “kent u het gebruik?”.

Een bondige handleiding
De theorie is steeds tot het minimum herleid, de indeling is logisch en de lay-out brengt je meteen naar de kern van de boodschap. Logisch dat een boek over goede (geschreven en andere) communicatie de regels volgt die het zelf verkondigt. Voor de snelle lezer, die al eens een hoofdstuk diagonaal wil lezen, wacht aan het einde van elk hoofdstuk een kadertje met “Accenten” (de belangrijkste leerpunten).

Succesvol en bewuster communiceren
Uiteraard vertrekt het boek van de WHAM vragen: voor Wie? Hoelang bestaat het probleem al? Welke Acties zijn al ondernomen? En neemt men andere Medicatie?
Meteen voegt de auteur er enkele zeer zinvolle componenten aan toe: actief luisteren, aandacht voor non-verbale signalen van de patiënt en het beheersen van de eigen lichaamstaal, gebruik van visueel materiaal en zelfs nuttige weetjes om beter te communiceren met allochtonen. De overzichttabel van verbale terugkoppelmethoden illustreert mooi hoe “Van Winkel tot Apotheek” theorie en heel concrete praktijk samen opdient. Hoewel u niet noodzakelijk moet weten wat een “asyndethisch antwoord” is, is het wel nuttig te weten dat “Allé zeg…” of “Dat zal wel…” een voorzet is om een gesprek met een al te langdradige patiënt af te gaan ronden. Oefen meteen ook de “re-lance” en de “reflectie”…

Open voor discussie
Lies Leemans zei me in een interview dat ze fier is op het hoofdstuk over merchandising met inbreng van Erwin Veltjen. In zes modules wordt een stappenplan voorgesteld voor operationele merchandising en stockbeheer. Dit stuk balanceert op het slappe koord tussen de apotheker raadgever en de meer mercantiele kant van de farmacie. Het siert de auteurs dat ze heel bewust dit laatste niet uit de weg gaan. Persoonlijk heb ik een andere visie over Category Management en Merchandising. Ik meen dat ze – meer dan hier wordt aangekaart – zouden moeten opgebouwd worden als een middel om gestructureerd raad te geven. Een topic die dus nog open staat voor discussie en me alleszins terug goesting heeft gegeven om de draad van Category Management terug op te nemen in P4F. Misschien dus inspiratie voor een zesde topic in P4F…?
Hoe dan ook sluit dit hoofdstuk af met een zeer zinvol en geïllustreerd overzicht van aandachtspunten over de inrichting van de apotheek, inclusief oplossingen voor een confidentiële gesprekshoek met de patiënt. Dat is op zich een must voor de volgende jaren en maakt mijn oordeel alleszins al een stukje milder.

Antidoot tegen Mystery Shopper Blues
Het valt me telkens op hoe gevoelig apothekers zijn voor de “Mystery Shopper Blues”: het onbehaaglijke tot misselijk makende gevoel “gepakt” te (kunnen) worden door een mystery shopper van het OTC project of – Mon Dieu! – TestAankoop. Met deze prima “checklist” van Lies Leemans houdt u dit risico zelf in de hand: u kunt de vele tips vooraf toepassen en de communicatie van het hele apotheekteam proactief verbeteren of u kunt afwachten tot u zich bewust wordt van uw tekortkomingen.

Dirk Broeckx -- 14 juni 2010
U kan het boek

‘Van winkel tot apotheek’ bestellen bij de APB via een e-mail of een fax naar:

APB, mevr. Corine De Winter, fax: 02-285 42 85; e-mail: dewinter.corine@mail.apb.be .

Voor APB-leden bedraagt de prijs 23,32 €
Voor niet-leden 29,68 € (beide inclusief btw).

Zondag moeten we kiezen

http://www.de7de.be — 7/06/2010

Deze “7de” gaat over de politiek en de verkiezingen. Maar vergis u niet. Dit is geen politiek stukje, noch een verdoken stemadvies. Het is alleen een poging om op een rijtje te zetten wat ik mis in deze campagne en waarop ik een antwoord zou willen krijgen, liefst vóór zondag. Wie zich daartoe geroepen voelt en de juiste connecties heeft, kan dit stukje misschien nog snel voorleggen aan de kandidaten-excellenties, die binnenkort de portefeuilles en bevoegdheden onder elkaar gaan verdelen. De (voorlopig nog toekomstige) verkozenen, waarvoor wijzelf alleen verantwoordelijk (zullen) zijn. Want zondag, in het hokje, gaan we sowieso op dat vlak krijgen wat we verdienen.

Ik bedien een wat oudere dame die, tussen de medicamenten door, kwijt wil dat ze zondag moet gaan kiezen. Ik zeg niets, maar vraag me af of ik dat ook zal kunnen. Want zondag “gaan kiezen” is makkelijk. Maar zondag “kiezen” is ditmaal aartsmoeilijk. De kiezers worden om de oren geslagen met een arsenaal aan communautaire thema’s, maar bitter weinig politici slagen er in iets zinnig te zeggen over de fundamentele problemen en de oplossingen in de gezondheidszorg, ziekteverzekering, tewerkstelling, pensioenen…

De dame is de deur uit en ik sla de krant open. Slogans en algemeenheden bij de vleet. De ziekteverzekering zal in evenwicht gehouden worden met (nog) goedkopere geneesmiddelen. De staatsfinanciën zullen gered worden met meer fraudebestrijding en dan houden we nog geld over om extra te investeren. Maar nergens een coherent, haalbaar en betaalbaar plan voor de fundamentele sociale en economische problemen die de volgende vier jaar absoluut aangepakt en opgelost moeten worden. Ik lees hoogstens verademende commentaren van Stevaert en Leysen, die respectievelijk pleiten voor een federale aanpak met provinciale uitvoering (!) en voor een realistische communautaire aanpak, om snel tijd en energie vrij te maken voor de meer fundamentele maatschappelijke problemen. Maar beide heren staan nergens op de kieslijsten.

Ik mis deze week een Obama of een Churchill. Ik verlang naar een staatsman of -vrouw, die het niet nodig heeft te schelden op zijn collega’s; die de schuld voor zijn voorbije of komende mislukkingen niet afschuift op de anderen. Ik mis een politieke figuur die luistert, nadenkt, studeert en dan met zinnige oplossingen komt. Ik mis de politicus die in tijden van crisis moeilijke en strenge maatregelen durft aan te kondigen. Iemand die ook aan de gewone man kan uitleggen waarom hij langer en harder zal moeten werken. Iemand die durft te zeggen dat ons de volgende jaren “blood, sweat and tears” te wachten staat, om terug economisch voldoende competitief te worden om te overleven in de nieuwe wereldorde, na de crisissen en vooraleer de BRIC landen ons helemaal voorbij steken.

Ik mis iemand die durft in vraag te stellen of we wel goed bezig zijn in Vlaanderen. Ik hunker naar een Vlaming die nog weet hoe men over de taalgrens en elders denkt en voelt. Iemand die zijn grondwet nog kent en weet dat simpele,demagogische oplossingen onmogelijk zijn. Iemand die vermijdt zich in te graven in onhaalbare of onverdedigbare posities. Iemand die integendeel weet dat onderhandelen start met luisteren naar de belangen van de andere partij. Iemand die vervolgens zijn eigen fundamentele doelstellingen helder en transparant kan formuleren, zodat ruimte wordt gemaakt voor creatieve oplossingen. Iemand die Van Poucke heeft gevolgd, zodat hij weet dat onderhandelen ruilen is, om er samen beter van te worden.

Hiernaast staat enkele figuren om over na te denken. Het zouden twee praktische vraagstukken kunnen zijn, indien onze politici in plaats van steriele debatten een examen zouden moeten afleggen, vóór ze verkozen zouden kunnen worden. Het is er de juiste tijd van het jaar voor.

1. Bekijk de bevolkingspiramides van Vlaanderen, Brussel en Wallonië, en je ziet meteen hoe groot ons probleem zal worden om de brede band van Babyboomers op pensioen en naar rustoorden te laten gaan over enkele jaren. Een voldoende brede basis van een jongere, werkende bevolking zal slechts gevonden worden door samen te werken met Brussel en Wallonië, in een tewerkstellingspolitiek die de taal- en gemeenschapsgrenzen overstijgt. Hoe pak je dit aan?

2. Bekijk de regionale verschillen in de consumptie van Rilatine en antidepressiva. Wat drijft deze verschillen en hoe pak je ze aan op een positieve, motiverende manier, teneinde de rationele geneesmiddelenconsumptie te stimuleren? Wie antwoordt “bijsturen via terugbetaling” is op voorhand gebuisd!

De oplossing voor beide vingeroefeningen zit in een federaal gecoördineerde maar lokaal gestuurde gezondheidspolitiek, waarbij de politici niet de oplossingen maar de uitdagingen, de globale objectieven en enkele krachtlijnen formuleren. De uitwerking laten ze over aan lokale initiatieven, bvb. op provinciaal of zelfs op kringvlak, met de forse ondersteuning en feedback van een moderne administratie.

Mijn stem gaat dus (als ik hem tijdig vind) naar de politicus die bijvoorbeeld niet spreekt van prijsdalingen en besparingen, maar van het verhogen van de efficiëntie, van echte maatschappelijke responsabilisering. Iemand die gelooft in de kracht van samenwerking, peer review ( en -pressure), feedback, leren van elkaar en van de besten.

Yes we can!

Dirk Broeckx – 7 juni 2010

MultiChannel Management

http://www.de7de.be — 21/05/2010

Of je nu farmabedrijf bent, overheidsinstelling of apotheker, we moeten vandaag allemaal een (hopelijk bewust en behoorlijk doordacht) communicatiebeleid voeren. Internet en allerlei andere moderne kanalen worden in de gezondheidssector momenteel misschien nog niet breed gebruikt, maar ze staan om de hoek te wachten. Wanneer over een tiental jaar de “Digital Natives” een steeds luidere stem zullen hebben, zal het “van moetes” worden. Neem dus nu al even tijd om op- en vooruit te kijken; daar is “de7de” immers voor.

Deze bijdrage werd royaal geïnspireerd door een puik rapport over een onderzoek, gevoerd door het Nederlandse C-Motions, een marketingbedrijf dat duidelijk voorop wil lopen. Het heeft begrepen dat je dit doet door je kennis te delen en daarmee de dialoog met potentiële klanten te openen: Multichannel beleid, zuiver tot op de graat!

Wat is MCM (MultiChannel Management)?
Er bestaan veel definities van multichannel management. Het gaat om het effectief en efficiënt managen van alle kanalen die u gebruikt om uw klanten te helpen bij het kijken, kiezen, kopen en gebruiken van een product of dienst; op een manier dat de klant het makkelijk en waardevol vindt, en dat het voor u leidt tot een verbetering van de klantwaarde en klantrelatie. Wie echt een definitie van multichannel management wil: “de gecoördineerde en geïntegreerde inzet van kanalen, zodanig dat deze maximale toegevoegde waarde voor de klant creëren en optimaal rendement voor het bedrijf genereren.” Voor de kenners ligt dat maar een haartje naast de goeie ouwe Kotler-definitie van “marketing”…

Eerst denken aan drie basisregels
1. “One Face, One Voice”
Kanaalintegratie houdt in dat de consument een hoge mate van overeenstemming ervaart tussen de kanalen, liefst met een naadloze interactie tussen die kanalen, ook als hij bijvoorbeeld van internet naar telefoon wisselt.
2. Strategie
U moet bepalen wat de strategische functie is van elk kanaal dat u toevoegt aan het oriëntatie- en koopproces van uw consumenten. Zo kunt u besluiten het internetkanaal alleen voor communicatie te gebruiken. Maar u kunt ook besluiten om transacties mogelijk te maken via dit kanaal (e-commerce). Een vraag waar apothekers gelukkig even wat minder mee worstelen, gezien het (verwachte) geringe succes van internetverkoop van voorschriftvrije geneesmiddelen.
3. Beleving en toegevoegde waarde
Bij de kanaalevaluatie staat de bijdrage centraal van ieder kanaal of vlak van de bseleving en de toegevoegde waarde die de consument er ervaart. Wat biedt u via een bepaald kanaal aan (informatie, service, enz.)? En vooral: slaagt u erin uw goede bedoelingen op een positieve manier te laten ervaren. Een website die niet goed werkt is ergerlijk en kan dus erger zijn dan geen website.

De consument grijpt de macht
Vergeet ook niet dat in de moderne tijd consumenten of hun organisaties de regie kunnen beginnen voeren in uw communicatie. Denk maar aan vergelijkingssites als Vergelijk.be of Kieskeurig.be, zoekmachines zoals Google of Bing; sociale sites zoals Facebook en Twitter. Tot nu toe zijn er in de gezondheidssector nauwelijks “slachtoffers” gevallen, omdat die kanalen nog niet tot rijpheid zijn gekomen. Maar “the times they are a-changin’”. Al die nieuwe kanalen worden snelwegen die naar u kunnen leiden, maar net zo goed naar een andere aanbieder. Maar ook conventionele kanalen, zoals de telefoon en mond-tot-mond communicatie zijn nog steeds relevant, hoewel onder regie van de consument. Bijgaande figuur (tabel 1) geeft een overzicht van de kanalen. In het blauw, diegene die u zelf in de hand kan houden; in het geel, de kanalen waar de consument de plak zwaait. Maar dan nog kan u ze in uw voordeel gebruiken. Positieve mond-tot-mond reclame kan voor een apotheker bijvoorbeeld bijzonder krachtig zijn en perfect deontologisch.

Consumenten verwachten ook een snelle en duidelijke reactie op hun vragen en bestellingen. Ze stellen het op prijs dat uw bedrijf beschikt over een ‘collectief geheugen’, waarmee u de informatie die uw consument u geeft, onthoudt. Zo hoeft eerder verstrekte informatie niet te worden herhaald en kunt u gebruik maken van die informatie om enerzijds uw dienstverlening te verbeteren, en anderzijds de dialoog met uw klant voort te zetten op het punt waar ze gebleven is, ongeacht het kanaal. Consumenten waarderen het dus dat de informatie, die ze bijvoorbeeld bij het reserveren van producten via internet achterlieten, wordt gebruikt bijvoorbeeld bij een vervolggesprek met u via de telefoon. Op termijn zullen de databases waarmee we werken daaraan aangepast moeten worden (zie ook tabel 2).

Een co-creatiekanaal
De mondige, goed geïnformeerde consument wil zich, gestimuleerd door de groei van online en mobiele media, ook graag bemoeien met uw producten en diensten. Hij zal niet alleen een mening over uw product uiten via bijvoorbeeld product reviews op internet of via blogs, maar hij wil desgevraagd ook graag met u meedenken over betere producten, diensten en services. Open innovatie of co-creatie heet dit. Dit vraagt niet alleen om een andere dialoog met uw klanten, het heeft ook impact op de manier waarop u de dialoog procesmatig regisseert. Hier dient zich dus een nieuwe gebruiksfunctie van kanalen en een volgende stap in multichannel management aan.
Bedrijven die al eens onzacht in aanraking zijn gekomen met KAVA Unfair Deal acties weten al wat hier bedoeld wordt.

Resultaten van het onderzoek in Nederland
C-Motions onderzocht hoe Nederlandse bedrijven in het algemeen omgaan met communiceren via meerdere kanalen. (Tabel 3)
Binnen de traditionele offline kanalen blijven radio, televisie en print (dagbladen, tijdschriften, sponsored magazines) hoog scoren als communicatiekanalen, hoewel de studie de intensiteit van het gebruik van deze kanalen niet heeft gemeten. Maar uit recent gepubliceerde cijfers van mediabestedingen in Nederland is af te leiden dat zij flink aan belang aan het inboeten zijn.
Waar het gaat om de persoonlijke directe kanalen worden door 85% van de grote bedrijven de vier meest genoemde kanalen telefoon, eigen website, e-mail en direct mail, allemaal gebruikt. Van deze bedrijven gebruikt 35% ook SMS als kanaal.
Waar het gaat om de onpersoonlijke kanalen worden van de hier genoemde dertien er gemiddeld acht gebruikt. Veel voorkomende combinaties zijn radio in combinatie met televisie (74%) en webvertising in combinatie met de eigen website (85%).

Enkele conclusies van het onderzoek
Op basis van dit onderzoek kan een aantal conclusies getrokken worden:
• Grote bedrijven zetten gemiddeld zes van de tien voorkomende verkoopkanalen in.
• Internet en telefoon zijn, samen met direct mail en e-mail, voorlopig nog de leidende kanalen.
• Effectmeting wordt vooral gedaan door de omzetontwikkeling te monitoren.

Dirk Broeckx – 21 mei 2010

Ga hier naar C-Motions, waar u het volledige rapport kan aanvragen

Risk (Dan Gardner)

http://www.de7de.be — 14/05/2010

Waarom reageren en handelen mensen niet rationeel, zeker wanneer ze (gezondheids)risico’s moeten evalueren? Slechts twintig percent van wat we doen en denken komt niet ons verstand. De rest is “buikgevoel”. Zeker als we omgaan met angst en gevaar. Zorgverstrekkers zouden de onderliggende oorzaken en mechanismen van dat gedrag onder de knie moeten hebben. Lees “Risk (The science and Politics of Fear)” en je zal begrijpen waarom ik in de module “De Patiënt” in de training “Prepare for the Future” zoveel belang hecht aan motivationele strategieën.

De beelden van de vliegtuigen die op 9/11 in de WTC-torens vlogen, zijn voor altijd gebrand in onze geest als symbool voor terreurdaden. De luchtvaart kwam toen na enkele dagen terug op gang, maar het duurde een vol jaar voor vliegtuigreizen terug het niveau haalden van vòòr de aanslagen. Dat jaar werd beduidend meer over land gereisd. In alle stilte vielen daardoor 1.595 extra verkeersdoden. Ze waren allemaal nutteloze en vermijdbare slachtoffers van onze viscerale angst voor terreuraanslagen. De objectieve kans op een terreuraanslag in een vliegtuig (als je na 9/11 een jaar lang elke maand het vliegtuig had genomen = 1/135.000) was immers ruim 22 kleiner dan de kans te sterven in een auto-ongeluk (op jaarbasis = 1/6.000). In de media werden de aanslagen en de 3.000 doden die ze veroorzaakten maandenlang uitgesmeerd. Van de 1.595 extra verkeersdoden die de aanslagen nadien onrechtstreeks veroorzaakten werd nergens gerept. Waarom?

“Buik” en “Brein” schatten gevaar anders in
“Risk” legt haarfijn en boeiend uit waarom we zo irrationeel denken over gevaar. We hebben allemaal twee systemen in ons lijf waarmee we risico’s evalueren: ons buikgevoel en ons verstand. Het eerste werkt instinctief en dus bliksemsnel. Het tweede heeft tijd nodig om na te denken, te evalueren, eventueel wat te rekenen en dan te beslissen. Dus volgen we steeds spontaan en eerst “de buik”, hoewel die ons vaak op het verkeerde been zet. Te weinig en alleszins veel later krijgt soms “het brein” de kans de zaken in het juiste perspectief te bekijken.

Dat is het vertrekpunt van “Risk”. Gardner legt uit hoe “de buik” werkt. Die volgt keurig een wetenschappelijk en politiek programma (“the science and politics of fear”) om zijn krakkemikkige risico analyse te maken. Om te beginnen volgt “de buik” de Wet van de Gelijkenis (of gelijkaardigheid). Als we denken iets te zien, dan houden we dat spontaan ook voor realiteit. Dat werkt in twee richtingen: als we een Van Gogh (denken te) zien, dan is het voor de meesten onder ons ook een Van Gogh. Maar omgekeerd kunnen experts soms, puur op buikgevoel, een vervalsing al herkennen, ook al hebben ze die nog niet grondig kunnen onderzoeken. Ze “voelen” gewoon of het een authentiek stuk is of niet omdat ze gewoon zijn “the real thing” te zien en dus heel kleine afwijkingen beter opmerken.

“Buik” over “brein”
Het gekke is dat “het brein” vaak “de buik” volgt, wanneer er onvoldoende informatie is om zelf tot een andere conclusie te komen. Het brein zoekt (en vindt) dan allerlei “rationele” redenen waarom we denken dat iets gebeurd is, hoewel daar in regel geen greintje evidentie voor bestaat.
Onze buik beschikt nog over een resem andere mechanismen om supersnel te reageren bij gevaar. Om te weten hoe “the Anchoring Rule”, “the Rule of Typical Things” en “The Good-Bad Rule” werkt, zal je het boek moeten lezen.
Met een onuitputtelijke schat aan zeer herkenbare voorbeelden en gedocumenteerd met een onuitputtelijke reeks psychologische studies en in de media beschreven voorvallen, loodst de auteur je door het labyrint van onze buik en ons brein. Hij legt de diepere mechanismen bloot die bepalen hoe we omgaan met de risico’s en gevolgen van asteroïden, tsunami’s, bomaanslagen, seriemoordenaars, genetisch gemodificeerd voedsel en silicone borstimplantaten.

De media voeden de buik, eerder dan het brein
Gardner wijst op de grote verantwoordelijkheid van de media, die de cultuur van de angst systematisch onderhouden, want “alleen slecht nieuws is goed nieuws”, nietwaar? Nieuws moet zo snel mogelijk en in hapklare brokken gebracht worden. Voor nuancering of toelichting is tijd noch ruimte. Eindredacteurs doen er nog een ferme schep bovenop met schreeuwerige, schokkende en uitvergrote titels. Allemaal voer voor onze “buik”, zonder dat het “brein” nog een kans krijgt de waarheid te achterhalen.
Wanneer we naast elkaar leggen hoe buik en brein naar terrorisme kijken, dan wordt pas echt duidelijk hoezeer we onszelf en onze maatschappij opgesloten hebben in een web van angst en gevaar. Let wel: Gardner zegt niet dat we – zelfs hele kleine – risico’s moeten verwaarlozen. Hij reikt wel gegevens aan om er anders (en vooral objectiever) mee om te leren gaan.
Zijn conclusie: er is nog nooit in de geschiedenis een betere tijd geweest om in te leven. Maar laat je buik dit niet afpakken en geef je brein de kans om het in te zien.

Wat kan je er professioneel mee doen?
In de gezondheidszorg en zeker de geneesmiddelensector zou je al deze Regels niet alleen moeten kennen, je zou er ook heel alert moeten voor zijn en ingrijpen wanneer ze ons en de patiënten op het verkeerde been zetten.
Neem nu de “Good-Bad Rule”, die ervoor zorgt dat de meeste mensen overtuigd zijn dat kanker dodelijker is dan hart- en vaatziekten. Want kanker is “slecht” en het hart is “goed”. Onze buik schat iets slecht altijd gevaarlijker in dan iets goeds, ongeacht wat de statistieken zeggen. Vandaar dat preventie zo moeilijk is wanneer de oorzaak van de ziekte door de buik onterecht als “goed” wordt aangevoeld.
Dit is maar eenvoudig voorbeeld. In het boek vind je veel meer dingen die je als zorgverstrekker aanspreken. Het confronteert de diverse Regels met de manier waarop we omgaan met epidemiologische en statistische data over gezondheid en geneesmiddelen.
Gardner vertelt hoe silicone borstimplantaten van 1990 tot 1994 in de verdomhoek werden geplaatst (met uiteindelijk een gigantische class action schadevergoeding) zonder enige grondige epidemiologische analyse. In 2006 trok de FDA uiteindelijk het verbod op silicone implantaten in, bij gebrek aan bewijs. Het negatieve buikgevoel van de meeste vrouwen van deze generatie zal allicht nooit verdwijnen.

Dirk Broeckx – 14 mei 2010

The Art of Voice

http://www.de7de.be — 7/05/2010

Je hoort of leest er geen woord over. En toch worden de volgende vier jaar cruciaal voor onze sociale zekerheid en voor de organisatie van onze gezondheidszorg. We razen nu snel naar verkiezingen maar de aandacht gaat naar vanalles, behalve naar waar het echt over zou moeten gaan. We moeten de volgende legislatuur absoluut een concreet en breed gedragen plan op de rails krijgen om de kwaliteit en efficiëntie van de gezondheidszorg snel op te drijven, zodat we het hoofd kunnen bieden aan het nijpend tekort aan voorzieningen die de babyboomers tegen 2020 gaan veroorzaken. Dan gaan we te weinig huisartsen, verpleegkundigen, ziekenhuizen, rustoorden en revalidatiecentra hebben om hen op te vangen.

Volgende week start de visie en strategie module “De Toekomst van de Gezondheidszorg” van de Prepare for the Future training. In de aanloop interviewde ik ondermeer Ingrid Maes (PWC), Frank Nobels (OLV Aalst), Lieven Annemans (UGent) en Jan Van Emelen (MLOZ). Ik put ook uit de grondige analyse van de problemen en uitdagingen voor de ziekteverzekering die Jean Hermesse (LCM) bracht in de IFB Managementcursus. Samen geven ze een coherent, boeiend en uitdagend beeld van de noodzakelijke transformaties in de gezondheidszorg in het algemeen en de ziekteverzekering in het bijzonder. Het wordt steeds duidelijker dat we met de huidige aanpak geen tien jaar meer verder kunnen. Topambtenaren als Ri De Ridder en Jo De Cock realiseren zich ook zeer goed welke uitdagingen wachten. En beleidsmakers in het middenveld, de beroepsorganisaties, zijn intussen mentaal ook min of meer klaar om van koers te veranderen. En toch…

The Art of Voice
Toch komt dit onderwerp (nog) niet aan bod in de debatten en in de media, terwijl het juist nu, vlak voor de volgende verkiezingen een brandend onderwerp zou moeten zijn dat op elke burger en zeker elke zorgverstrekker een enorme invloed gaat hebben op hun leven en welzijn de volgende tien jaar.
Maar hoe krijgen we het voor elkaar om dit hoogstnoodzakelijk “maatschappelijk debat” op gang te trekken? Hoe kunnen we de politiek eindelijk afhelpen van de pijnlijke obsessie voor BHV en het debat terugbrengen naar de dingen die echt van belang zijn of die het nu snel gaan worden?
Luc Huyse reikte jaren geleden al de oplossing aan, toen hij het concept “the art of voice” omschreef. Onderwerpen die op de publieke en dus ook op de politieke agenda thuishoren, verdienen aandacht en inbreng van elke burger en zeker van iedereen die tot de “intelligentsia” behoort. Wanneer die onderwerpen onvoldoende worden opgepikt door de media of door de politiek heeft elke betrokkene vandaag niet alleen de mogelijkheid, maar ook de plicht om zijn mening te uiten en om zijn stem helder te laten weerklinken.
Het is de kunst om de aandacht van columnisten en partijstrategen te vestigen op “issues” die van belang zijn. Roepen helpt daarbij niet of nauwelijks. Pakkende verhalen die het probleem tastbaar of herkenbaar maken; een scherpe analyse die inzichten geeft; constructieve voorstellen waarvoor een draagvlak kan bestaan: dat zijn de ingrediënten van de kunst om zijn stem te laten weerklinken.

Chronic Disease Management
De explosieve toename van chronische aandoeningen, versterkt door de vergrijzing van de babyboomers, gaat het hele systeem zowel budgettair als organisatorisch de volgende jaren onder druk zetten. Van obesitas tot diabetes, van astma tot hart&vaatziekten, zelfs kanker – die gelukkig in steeds meer gevallen een risico wordt waarvan je niet langer hoeft te sterven – worden chronische ziekten maar beheersbaar als we ze kunnen “managen”. Het gaat daarbij niet om een hoofdzakelijk economische of budgettaire aanpak, wel om het managen in die zin dat je de zorg planmatig en gecoördineerd gaat aanpakken; multidisciplinair en met de focus op preventie, meetbare kwaliteit en efficiëntie. Voor apothekers is dat proces overigens al begonnen, want farmaceutische zorg en binnenkort ook voortgezette farmaceutische zorg, openen perspectieven op het rationeler en optimaler gebruik van medicatie en aanverwanten. Maar ze zijn op zich geen eindpunten; hoogstens mijlpalen langs de lange weg die apothekers nog af te leggen hebben naar hun toekomst.

Moeilijk gaat ook
Het wordt geen gemakkelijke klus om alle neuzen in dezelfde richting te krijgen. Zorgverstrekkers, ziekenfondsen en administraties zijn in de gezondheidsector zo verknocht aan het strakke reglementaire keurslijf waarin ze zichzelf gewrongen hebben, dat ze die ogenschijnlijk knusse en comfortabele cocon niet makkelijk zullen verlaten om in het koude water te springen van een vrijwillige herstructurering van de gezondheidszorg, laat staan van een herverdeling van de centen in de ziekteverzekering! En toch zal dat moeten. De druk van onderaf wordt steeds groter. Patiënten en hun organisaties worden steeds mondiger. IT en Internet zetten stilaan hun stempel op de toekomst en veranderen daarbij ten gronde de manier van werken en zelfs bepaalde taakverdelingen, ook in onze sector. Samenwerkingsverbanden dynamiseren steeds meer “de markt”.
Maar laten we ons dus niet te veel illusies maken: zonder een goed overlegde aanpak en zonder de steun en het vertrouwen van een aantal sleutelfiguren in het middenveld, is de hele transformatie op voorhand tot mislukken gedoemd. En wanneer we er niet in zouden slagen tegelijkertijd de politici uit hun huidige lethargie te halen, zullen ze nooit op tijd klaar staan om impulsen te geven aan dit veranderingsproces en het met wetten en Besluiten te stutten wanneer het vorm zal gaan krijgen.
Het wordt dus geen gemakkelijke klus.
Maar uitdagingen zijn opportuniteiten.
Het zijn kansen om het beste van jezelf te geven …

Dirk Broeckx – 7 mei 2010

Referentieprijssystemen en controversiele voorstellen

http://www.de7de.be — 21/04/2010

Het KCE rapport 126A van begin april onderzoekt de werking en de resultaten van het referentie- terugbetalingssysteem. Men zocht maar vond nauwelijks socio-economische verschillen bij het gebruik van goedkopere geneesmiddelen. Een korte blik op deze studie leert hoe verschillend met referentie- terugbetalingssysteem wordt omgegaan in andere landen. Enkele logische, maar ook enkele controversiële aanbevelingen worden geformuleerd.

(Voor wie kort door de bocht wil gaan, volgt hieronder een extract met de belangrijkste tendensen en aanbevelingen. In de beschrijvende bijlage verzamelde ik verder nuttige achtergrondinformatie. En uiteraard kan je ook op een slapeloze nacht het hele rapport downloaden.)

Het KCE spreekt over het referentieprijssysteem (RPS), een subtiele semantische nuance ten opzichte van de wettelijke term (referentie-terugbetalingssysteem), waarbij verder niet wordt stilgestaan. Methodologisch is het een indrukwekkend werkstuk, waarbij een brede steekproef werd genomen uit de Farmanet gegevens, die ter hoogte van de ziekenfondsen gecombineerd werden met socio-economische kenmerken van de patiënten.

We leren dat er drie niveaus zijn van RPS en in welke landen die worden toegepast.
Niveau 1: Clusters met dezelfde, bio-equivalente, molecule;
Niveau 2: Clusters met farmacologisch vergelijkbare, maar chemisch verschillende moleculen (NB: Sinds 1 april zijn we in België naar niveau 2 overgestapt).
Niveau 3: Clusters met therapeutisch gelijkwaardige, maar farmacologisch verschillende moleculen.
Logischerwijze leidt het RPS tot een toenemend gebruik van goedkope medicatie en flinke besparingen. Oudere patiënten zijn minder geneigd een goedkoper alternatief te gebruiken, bij jongeren lijkt dit iets vlotter te gebeuren.

Belangrijkste conclusies en aanbevelingen
Opmerkelijk genoeg stelt men weinig of geen significante socio-economische verschillen vast op vlak van goedkoop geneesmiddelengebruik. Patiënten met voorkeurtarief en lager geschoolden blijken wel iets meer goedkope alternatieven te gebruiken. Patiënten met een GMD (Globaal Medisch Dossier) gebruiken al wat vlotter goedkopere alternatieven. Maar de belangrijkste verschillen op vlak van al dan niet goedkoop gebruik stelde men vast op basis van het type voorschrijver: huisartsen schrijven vaker goedkoop voor dan specialisten, behalve voor quinolones, piroxicam en tramadol waar ze een duurdere pen blijken te hebben.

De beleidsadviezen in het rapport zijn vaak logisch (het verhogen van het percentage dat de arts goedkoop moet voorschrijven; het aanmoedigen van voorschrijven op stofnaam en het beter informeren van patiënten). Maar men schuwt geen controverse, want men beveelt ook aan het wettelijke substitutierecht van de apotheker te activeren en de “referentie-terugbetalingsbasis” niet langer te bepalen als percentage van de originele prijs, maar te laten afhangen van de prijs van het (of de) goedkoopste product(en) in de cluster.

Marc Moens, medebeheerder van het KCE, fulmineerde recent in de media tegen de objectiviteit van bepaalde studies. Of deze studie daarbij hoorde was niet duidelijk. Alleszins kan men zich de vraag stellen of de onderzoekers het onderwerp wel voldoende van alle kanten en in de volle breedte hebben bekeken.

Drie persoonlijke bedenkingen:

1. Men onderschat blijkbaar nog steeds het belang van de verplichte percentages goedkoop voorschrijven van de artsen. Ik blijf ervan overtuigd dat die verplichting de belangrijkste oorzaak was van de historische periode van afname van de geneesmiddelenuitgaven in 2005-2006. Misschien zou men die maatregel eens populair kunnen maken bij de voorschrijvers door hem om te draaien in een positieve aanmoediging, eerder dan de negatief gekleurde verplichting-met-sancties, zoals die nu geldt.

2. Wanneer men de lijst bekijkt van moleculen waarvan het brevet afloopt tijdens de volgende vier jaar, hebben farma bedrijven, artsen, apothekers en ziekteverzekering er alle belang bij zo snel mogelijk constructieve afspraken te maken hoe de onvermijdelijk drastische besparingen ordentelijk gerealiseerd kunnen worden: in het belang van de patiënt en van de ziekteverzekering maar zonder de sector in een diepe crisis te dompelen.

3. Substitutie zou natuurlijk leuk zijn en vele “roepers” in onze beroepsgroep behagen. Maar is het wel een verstandig voorstel, op een ogenblik dat artsen en apothekers beter moeten samenwerken in de context van farmaceutische zorg en zorgtrajecten? Een subtielere aanpak zou misschien besparingen en vertrouwen kunnen bevorderen, in plaats van grote golven van emoties en spanningen op te wekken.
Wat is er op tegen een fair deel van mogelijke extra besparingen te herinvesteren in een versnelde of verder doorgedreven informatisering van de praktijk/officina, wanneer artsen minstens 80% van alle acuut of kortstondig voorgeschreven medicatie op stofnaam zouden voorschrijven en apothekers te belonen wanneer ze op VOS voorschriften minstens 80% van de potentiële besparingen zouden realiseren?

Dirk Broeckx – 21 april 2010

------------------------

Extracten uit het” KCE report 126A”
Het referentieprijssysteem en socio-economische verschillen bij het gebruik van goedkopere geneesmiddelen

Er werden drie onderzoeksvragen geformuleerd:
1. Hoe wordt het referentieprijssysteem (RPS) geïmplementeerd in België, en hoe verhoudt ons systeem zich tot dat in een aantal geselecteerde landen (Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Hongarije, Italië, Nederland, Portugal, Spanje, Australië, Nieuw-Zeeland en British Columbia)?
2. Treft men in de literatuur en in de voorschrijfgegevens van de Belgische artsen enig bewijsmateriaal aan dat wijst op een verband tussen het gebruik van goedkopere geneesmiddelen en socio-economische verschillen? Zo ja, waarmee houden deze verschillen dan verband (bijv. gebrek aan informatie, houding, verwachtingen) en wat is de invloed op de kosten voor de patiënt?
3. Indien dergelijk bewijsmateriaal zou worden aangetroffen in België, welke maatregelen kunnen dan worden genomen om deze verschillen te vermijden?

Volgende tendensen werden geïdentificeerd.
• Een toename in gebruik van geneesmiddelen die de referentieprijs hanteren en een daling in gebruik van de duurste geneesmiddelen binnen dezelfde groep.
• Wat betreft de impact op de prijzen van de originele specialiteiten zijn de resultaten tegenstrijdig. Uit sommige studies kan worden opgemaakt dat de invoering van een RPS werd gevolgd door een daling van de prijzen van de originele producten; andere studies daarentegen stelden geen invloed vast.
• Een systeem van referentieprijzen droeg bij tot een vermindering van de uitgaven voor geneesmiddelen voor de derde-betaler.
• Een beperkt aantal studies analyseerden de impact van de implementatie van een referentieprijssysteem op het gebruik van gezondheidszorg. Slechts één studie ging het verband tussen het RPS en wijzigingen in de gezondheidstoestand (mortaliteit) na. Er waren geen aanwijzingen dat de invoering van een RPS een nadelige invloed had op de mortaliteit en zou leiden tot veranderingen in het gebruik van de gezondheidszorg. De voornaamste beperking van deze studies is dat gezondheidstoestand wordt gemeten met behulp van benaderende variabelen (zoals wijzigingen in het gebruik van de gezondheidszorg).
• Na de invoering van het RPS in British Columbia waren er geen verschillen in het gebruik van de gezondheidszorg naargelang socio-economische kenmerken van patiënten. Patiënten met een laag inkomen waren echter wel meer geneigd om het goedkopere geneesmiddel te gebruiken dan patiënten met een hoog inkomen.
• Oudere patiënten zijn iets minder geneigd om een goedkoper alternatief te gebruiken.
• De hypothese dat patiënten die recht hebben op een verhoogde tegemoetkoming meer originele specialiteiten gebruiken (en dus meer eigen bijdragen moeten betalen) wordt niet bevestigd: voor 7 van de 12 groepen was er geen verschil in het gebruik van goedkopere alternatieven. Voor de overige 5 groepen gebruiken deze patiënten meer goedkopere alternatieven, maar de verschillen zijn gering: een relatieve toename van ongeveer 5%.
• Er zijn ook aanwijzingen dat patiënten die in een wijk wonen met een lager gemiddeld opleidingsniveau meer goedkopere geneesmiddelen krijgen (met slechts één uitzondering, acetylcysteïne), maar de effecten zijn beperkt.
• Het hebben van een globaal medisch dossier wordt bijna systematisch geassocieerd met een hoger gebruik van goedkopere geneesmiddelen.
• De grootste invloed wordt gezien bij die variabelen die betrekking hebben op de kenmerken van de arts of de specialisatie. Patiënten die geregistreerd waren in een wijkgezondheidscentrum dat per forfait wordt betaald, kregen meer goedkopere alternatieven voor 7 van de 12 groepen. Relatieve verschillen tot 22% werden vastgesteld (piroxicam). Voor diltiazem, een ander product met een nauwe therapeutische marge, kregen patiënten minder voorschriften voor goedkopere geneesmiddelen. Voor zeven van de 12 groepen schreven huisartsen meer goedkopere alternatieven voor dan specialisten (en voor 3 groepen - quinolone, piroxicam, tramadol, werd het tegenovergestelde vastgesteld).

Beleidsmakers kunnen verschillende maatregelen overwegen om dit bedrag verder te doen dalen:
• Voor voorschrijvers:
Het gericht verhogen van de quota’s voor het voorschrijven van goedkopere geneesmiddelen in overleg met de Nationale commissie artsen-ziekenfondsen. Deze quota’s werden in 2005 ingesteld en sindsdien niet meer herzien.
Verder stimuleren van voorschrijven op stofnaam. Dit garandeert dat patiënten een goedkopere versie van het geneesmiddel krijgen indien er één op de markt beschikbaar is.
• Voor apothekers:
Het recht op substitutie toestaan, tenzij uitdrukkelijk verboden door de voorschrijver, zoals voorzien door de Belgische wetgever in 1993 en toegepast in alle andere onderzochte landen.
• Voor patiënten:
De bekendheid van de patiënt met het referentiesupplement vergroten door, op het moment van aflevering, een duidelijke uitleg te geven over het bedrag en de oorsprong ervan.
Aanbeveling omtrent de structuur van het systeem:
• Referentieprijs
De situatie in België is uniek omdat men hier bij het berekenen van de referentieprijzen een vast percentage van de prijs van de originele specialiteit toepast. Het RIZIV en de patiënten zouden meer kunnen besparen indien de referentieprijs zou worden bepaald in functie van de prijs van enkele of alle goedkopere producten in de referentiegroep (generieken en originele specialiteiten die hun prijs verlaagd hebben).
Onderzoeksagenda over de reikwijdte van het RPS
• Een stapsgewijze uitbreiding van het Niveau 1 referentieprijssysteem naar een Niveau 2 of 3 RPS onderzoeken, met inbegrip van het zorgvuldig bewaken van gezondheidsrisico's en nadelige invloed op de financiële toegankelijkheid.

----------------------------------

Beschrijvende bijlage

Een RPS is gebaseerd op de veronderstelling dat geneesmiddelen die in eenzelfde groep opgenomen zijn, onderling verwisselbaar zijn. De definitie van “onderlinge verwisselbaarheid” of “equivalentie” van farmaceutische specialiteiten is veruit het meest controversiële punt in het RPS.

Drie niveaus van RPS
In principe zijn er drie types referentiegroepen. De meest beperkte vorm van het RPS is de generieke RPS (of Niveau 1 RPS) en wordt toegepast op bio-equivalente farmaceutische producten (de originele specialiteit en de generieke vorm ervan zijn geclassificeerd onder dezelfde ATC-5 groep; Anatomical Therapeutic Chemical). Een Niveau 1 RPS wordt toegepast in België, Denemarken, Frankrijk, Portugal en Spanje.
In een Niveau 2 RPS worden chemisch verschillende actieve bestanddelen die als farmacologisch vergelijkbaar worden beschouwd, opgenomen (typisch ATC-4). Landen met een Niveau 2 RPS zijn Nieuw-Zeeland, Australië en Nederland.
In een Niveau 3 RPS vormen producten die farmacologisch verschillend maar therapeutisch gelijkwaardig zijn een referentiegroep (typisch ATC-3). Doorgaans bevat het RPS niet alleen referentiegroepen op Niveau 3. In landen zoals British Columbia (Canada), Duitsland, Italië en Hongarije worden verschillende niveaus gecombineerd (bijv. Duitsland combineert referentiegroepen op Niveau 1, 2 en 3).
België
Op 1 juni 2001 is een Niveau 1 referentieprijssysteem gestart en op 1 juli 2005 werd dit uitgebreid. De definitie van de referentiegroep omvat alle geneesmiddelen die hetzelfde actieve bestanddeel bevatten ( A TC-5) onafhankelijk van de dosering of de toedieningswijze (er zijn enkele uitzonderingen, voornamelijk voor injecteerbare vormen). Vanaf april 2010 zal het systeem worden uitgebreid door een aantal varianten van de actueel opgenomen actieve bestanddelen (bijv. isomeren) op te nemen.

Prijsbepaling
Zodra geneesmiddelen in referentiegroepen worden onderverdeeld, wordt een referentieprijs vastgelegd voor alle geneesmiddelen binnen elke groep. Hiervoor worden verschillende methoden gebruikt: de prijs kan worden bepaald op basis van de goedkoopste geneesmiddelen binnen de groep (bijv. Australië), het gemiddelde van alle opgenomen geneesmiddelen (bijv. Nederland), het gemiddelde van de twee laagste prijzen (bijv. Denemarken), het duurste generieke geneesmiddel binnen de groep (Portugal) of door een regressiemodel gebaseerd op prijzen van geneesmiddelen binnen de referentiegroep (bijv. Duitsland).
België
Bij de start van het RPS in 2001 was de referentieprijs gebaseerd op de prijs van de originele specialiteit verminderd met 16%. Geleidelijk kwam men tot een prijsvermindering met 30% (vanaf april 2010 geldt een grotere prijsvermindering voor geneesmiddelen die reeds meer dan 2 of 4 jaar in het RPS zitten). De situatie in België is uniek omdat men bij het berekenen van de referentieprijzen een vast percentage van de originele specialiteit toepast: alle andere bestudeerde landen in de internationale vergelijking houden rekening met de prijs van sommige of alle generieke producten in de referentiegroep.
Het systeem van de maximumfactuur bevat niet alleen officiële remgelden, maar ook het referentiesupplement is erin opgenomen. Dit kan verwonderlijk lijken, aangezien het verschil tussen het merkgeneesmiddel en de vergoedingsbasis in principe een vermijdbare uitgave is voor patiënten. De beleidsmaker heeft op deze manier willen rekening houden met het feit dat de patiënt niet altijd op de hoogte is van het bestaan van het RPS.
Omdat de Belgische wetgever bezorgd was over de bijkomende kosten die door de patiënten moeten worden gedragen, introduceerde hij bovendien een wettelijk plafond voor het referentiesupplement (van kracht vanaf april 2010). Deze zogenaamde ‘veiligheidsmarge’ heeft tot doel alle geneesmiddelen waarvoor het referentiesupplement meer dan 25% van de vergoedingsbasis bedraagt (met een maximum van €10,80) van de vergoedingslijst te schrappen. De veiligheidsmarge is bedoeld om farmaceutische bedrijven te stimuleren om hun prijzen te laten dalen en om patiënten extra financiële bescherming te bieden.

Maatregelen voor zorgverstrekkers
Alle landen controleren het voorschrijfgedrag van de artsen, en in drie landen maakt men gebruik van rechtstreekse financiële stimuli om goedkopere geneesmiddelen te laten voorschrijven (Frankrijk, Spanje, Duitsland).
België
Naast de voorschrijfrichtlijnen en informatiecampagnes gericht op de artsen, gelden er sinds 2006 ook minimumpercentages voor het voorschrijven van goedkope geneesmiddelen (de zogenaamde “quota’s”). In de quota’s zijn opgenomen (1) originele specialiteiten waarvoor de vergoedingsbasis werd verminderd omdat een generiek alternatief bestaat, en waarvoor de publieksprijs verlaagd werd tot de vergoedingsbasis (zodat er geen referentiesupplement moet worden betaald), (2) generieke geneesmiddelen en kopieën en (3) specialiteiten op stofnaam (de International Common Denomination (ICD) of International Non-proprietary Name (INN)), zelfs al bestaat er geen generiek alternatief.
De quota’s worden bepaald per specialisatie en variëren van 9% voor gynaecologen tot 30% voor gastro-enterologen, oncologen, stomatologen en tandartsen. Voor huisartsen bedraagt het percentage voor het voorschrijven van goedkope middelen 27%.
Het akkoord van de Nationale commissie artsen-ziekenfondsen voor 2009-2010 omvat (onder andere) de verbintenis om bij minstens 80% van de patiënten de therapie te starten met het (de) goedkoopste middel(en) binnen eenzelfde ATC-4 of ATC-3 klasse geneesmiddelen en dit voor 4 referentiegroepen: protonpompremmers (PPI’s), ACE- inhibitoren & sartanen, statines en niet steroïdale anti-inflammatoire middelen. Dit is de eerste poging van de gezondheidsautoriteiten om het concept van therapeutische gelijkwaardigheid binnen een klasse geneesmiddelen te introduceren.
INEQUIVALENTIE VAN MOLECULEN (“NO-SWITCH”)
In recente Belgische richtlijnen over het voorschrijven op stofnaam (V.O.S.) wordt aangeraden om voor sommige moleculen de startbehandeling (met een origineel of een generiek middel) te behouden. Een lijst van 32 moleculen met een nauwe therapeutische marge werd opgesteld. Voor deze moleculen ligt de toxische dosis zeer dicht bij de werkzame dosis. Bijgevolg is een nauwkeurige opvolging van de bloedspiegels nodig. Omdat er geen Europese consensus bestaat over de definitie of over de lijst van dergelijke moleculen, werd de Belgische lijst geïnspireerd door Amerikaanse en Canadese gezondheidsinstanties. Ook orale voorbehoedsmiddelen werden opgenomen in de no-switch lijst.

In de meeste onderzochte landen (behalve België) heeft de apotheker een substitutierecht: tenzij uitdrukkelijk verboden door de voorschrijvende arts, mag de apotheker een generiek geneesmiddel afleveren wanneer een originele specialiteit werd voorgeschreven. In Frankrijk krijgen de apothekers ook rechtstreekse financiële stimuli om generieke geneesmiddelen af te leveren.
België
De rol van de apotheker bij het afleveren van een goedkoper geneesmiddel is beperkt tot de voorschriften op stofnaam. In dat geval moet de apotheker prioritair een geneesmiddel afleveren zonder referentiesupplement voor de patiënt. Verder is er geen substitutierecht voor apothekers, hoewel dit voorzien is door de Belgische wetgever (Wet van 6 augustus 1993).

Ga verder naar het volledige rapport KCE 126A

Zo denkt Steve (Leander Khaney)

http://www.de7de.be — 14/04/2010

“Steve Jobs besteedt bijna evenveel aandacht aan de doos waarin zijn spullen worden geleverd als aan de producten zelf”. De openingszin van « Zo denkt Steve » is meteen raak. Dit boek legt de drijfveren en de doorgedreven klantgerichte aanpak bloot van één van de meest creatieve en briljante productontwikkelaars van onze tijd. Het analyseert hoe en waarom Jobs perfectionistisch, gedreven, inventief en compromisloos telkens opnieuw baanbrekende producten blijft ontwerpen. Tussen de lijnen staan veel lessen die ook in de geneesmiddelenbranche toepasbaar zijn.

Hoe Steve creativiteit aanpakt
De unieke gave die Jobs zo sterk maakt, nog voor hij aan een nieuw project begint, is zijn vermogen om vooruit te bedenken wat gebruikers in de toekomst met zijn producten zouden kunnen doen. Die essentiële fase van creatief denken is gebaseerd op een fijngevoelige analyse van maatschappelijke trends en technologische mogelijkheden. Veel van de innovaties, groot gemaakt door Jobs, werden oorspronkelijk elders ontwikkeld. Xerox Parc vond de muis, de grafische desktop, ethernet netwerken en de laserprinter uit, maar Apple maakte er doorbraakproducten van en oogstte het commerciële succes.

Bij het rijpingsproces van het feitelijke product vertrekt Jobs van wat de gebruiker ermee zal kunnen doen en welke echte meerwaarde hij zoekt. De ervaring bij het gebruik en het gebruiksgemak zijn daarbij even belangrijk als wat het product ook in essentie doet. Jobs ontwikkelt veel alternatieven naast elkaar, telkens opnieuw met prototypes of maquettes, zodat het product zo reëel mogelijk getest kan worden. Op basis van die ervaringen brengt hij incrementeel verbeteringen aan. Het is een intensief en soms langdurig proces, maar een dat uiteindelijk een “perfect” product oplevert.

Stap voor stap leidt het boek je helemaal doorheen het denkpatroon en de werkmethodes van Steve: wees “out of the box” creatief en overweeg alle mogelijke denkpistes en alternatieven. Maar wees vervolgens ook uiterst selectief; vereenvoudig zoveel mogelijk. Kijk daarbij naar de essentie van wat het product moet doen en vermijd ballast: toeters en bellen, hoe leuk en “nice to have” ze ook zijn, worden geschrapt, tot het product puur en perfect doet wat de gebruiker ervan verwacht. Eenvoudig en gebruiksvriendelijk. Echte plug and play…

Bijna 35 jaar en minstens zeven doorbraakproducten later
Met de Apple II (gelanceerd in april 1977) ontwikkelde Jobs de eerste praktisch bruikbare “computer voor iedereen”. Hij veroorzaakte daarmee een eerste omwenteling in de IT markt die toen gedefinieerd werd door IBM mainfraimes en Atari consoles waarop je Pacman kon spelen.

Maar Jobs ging verder. Veel verder. Want in de volgende drie decennia heeft hij nog minstens zes revolutionaire productenlijnen ontwikkeld: de Macintosh, de software van NeXT (later Mac OS X), de iMac (later ook MacBook), de iPod (later ook iPod Touch), de iPhone en de iPad. Stuk voor stuk totaal vernieuwende producten, die telkens opnieuw een fundamentele invloed hebben gehad op de manier waarop we vandaag met IT omgaan. Het boek vertelt boeiend hoe Steve ze op de wereld zette.

Eén man, die reuzen steeds voor blijft
Jobs slaagde er telkens opnieuw in de behoeften van de gebruiker bijna volmaakt in te vullen. Beter nog: gezien het hoge innoverende karakter van deze producten, vervulde hij die behoeften nog vóór de modale gebruiker zich helemaal bewust was van wat hij met die nieuwe spullen allemaal kon doen. Kijk maar naar de iPhone die als eerste honderden dingen deed (die intussen door de concurrentie werden overgenomen): je hoort een liedje, opent een app en enkele seconden later krijg je titel, uitvoerder en hoesje van de CD of plaat. Je staat ergens in New York, opent een andere app en je iPhone wijst de weg naar het dichtstbijzijnde metrostation, welke lijnen er stoppen en hoe je naar je bestemming kan reizen.

Steve heeft een onafgebroken en fanatieke focus op de meerwaarde voor de gebruikers. Al bijna drie decennia laat dit Apple toe behoorlijk tot uitstekend te gedijen in een wereld, gedomineerd door reuzen als Microsoft en Nokia. Geen ander IT bedrijf heeft die meedogenloze concurrentie zo lang overleefd. Beter nog: de dwerg dwingt de reuzen regelmatig in de creatieve verdediging. De vernieuwingen die Jobs uitvindt, moeten zijn concurrenten een tijdje later altijd dunnetjes overdoen om bij te blijven.

Steve Jobs is niet alleen klantgericht en inventief. Hij heeft ook bedrijfsmatig een sterke visie en strategie. Hij omringt zich met de beste en meest creatieve medewerkers die hij kan vinden. Hij zorgt er steeds voor dat Apple zowel hardware als software samen ontwikkelt, wat de stabiliteit van de applicaties substantieel verbetert. De productlijnen zijn helder en eenvoudig. Het volledige aanbod van Apple (inclusief illustraties en productspecificaties) staat vandaag nog steeds op twee A4-tjes en toch komt elk type gebruiker aan zijn trekken.

Wat overigens ontbreekt in “Zo denkt Steve” is een uitgebreider verhaal over hoe Jobs “tussen de soep en de patatten” met Pixar ook de wereld van de tekenfilm voor altijd veranderde. Hoewel hij daar persoonlijk veel minder intensief bezig was met “productontwikkeling”, is hij toch in alle stilte de drijvende kracht geweest achter de technologische ontwikkeling van de virtuele tekenfilm en de realisatie van kaskrakers en Oscarwinnaars als Toy Story, A Bugs Life, Finding Nemo…

Lessen voor farma?
Een sector die claimt “de patiënt centraal” te stellen en “innoverend” te zijn, kan hier veel inspiratie halen. Design, betrouwbaarheid, eenvoud, gebruiksgemak en goede marketing zijn immers even essentieel voor wie vandaag geneesmiddelen wil ontwikkelen.

Dat Steve Jobs een goede verpakking bijna even belangrijk vindt als het product – de fameuze openingszin – is de eerste en misschien wel de belangrijkste les voor onze sector. Want op vlak van “verpakking” kunnen we nog veel van Steve leren. Bekijk de modale verpakking van een geneesmiddel maar eens door zijn bril. Kijk eens kritisch naar een modaal voorschrift, dat uiteindelijk toch de “verpakking” is waarin de arts zijn diagnose meegeeft aan de patiënt. Bedenk eens hoe de modale apotheker de gebruiksaanwijzing aanbrengt op het geneesmiddel (vaak de meest tastbare “verpakking” van zijn farmaceutische zorg!).
We kunnen nog veel leren van Jobs…

Dirk Broeckx – 14 april 2010

Twee Vuistregels en doe maar heel gewoon

http://www.de7de.be — 7/04/2010

In de apotheek is het nieuwe vergoedingssysteem behoorlijk onopvallend van start gegaan. Nauwelijks een patiënt die het merkte of vragen stelde. Opmerkelijk en tegelijk een beetje spijtig, want dit is een perfect moment om de apotheker en zijn nieuwe taak helder te positioneren. Met twee simpele vuistregels en de uitstekende folder over het farmaceutisch dossier kan dat nog steeds.

Doe maar heel gewoon
In essentie hoef je over het NVS maar twee simpele vuistregels te onthouden. Verder is het een kwestie van gewoon, correct werken; de software doet de rest.

Als je wil weten voor welke producten het nieuwe systeem geldt, kijk dan op het doosje. Het NVS is van toepassing als er een “RIZIV terugbetalingsletter” op staat. (Uiteraard een letter die geldig is in de publieke apotheek: A, B, C, Cs, Cx, Af, Bf, etc.). Een product dat in het NVS valt, behoudt de nieuwe prijsstructuur, ongeacht of het ook effectief terugbetaald wordt of niet. Staat er geen “RIZIV letter” op, dan is het product in het oude margesysteem gebleven.
Als je bij een voorschrift op stofnaam of een product uit Hoofdstuk IV effectief een bijkomende “intellectuele prestatie” levert (een geschikt product kiezen of een administratieve handeling verrichten om de voorwaardelijke terugbetaling toe te passen) dan verdien je een aanvullend honorarium. Maar het omgekeerde geldt ook: indien de arts op stofnaam voorschrijft zonder dat je een keuzemogelijkheid hebt of je levert een attestproduct af zonder toepassing van het derdebetalende systeem, dan is er geen aanvullend honorarium, want je levert ook geen bijkomende prestatie.

In de dagelijkse praktijk is dat de essentie van het nieuwe systeem. In feite hoef je zelfs dat niet te onthouden. Het volstaat normaal en ordelijk te werken. Dus heel gewoon attestgegevens invullen of aanklikken “derdebetalingsregeling van toepassing” (als dat zo is). Of gewoon een VOS voorschrift via de VOS module uitvoeren of het vertrouwde product van de patiënt afleveren en VOS aanklikken. Op geen enkel moment hoef je wakker te liggen van het NVS, want de software doet de rest.
Wie het toch niet kan laten, kan op het einde van de week wel eens een rapportje genereren. Hij/zij kan dan – voor het eerst ?! – zien hoeveel (of hoe weinig) aanvullende prestaties geleverd werden. In elk geval krijgen we er voortaan ook een vergoeding voor. Loon naar werk.

Twee ontnuchterende vaststellingen
Het NVS bracht de afgelopen weken wel ongelooflijk veel volk op de been. In het Antwerpse zo’n 650 collega’s, dus ruw geschat de helft van het corps. Nieuwsgierigheid of zorg voor het inkomen? Het was alleszins een unieke kans om voor een zeer breed publiek de horloges voor het NVS nog eens allemaal gelijk te zetten. Daarbij deed ik twee ontnuchterende vaststellingen:

Sommige apothekers hebben de basisfilosofie van het NVS (Cf. “Loon naar werk”) nog niet helemaal in de vingers. Ze hebben het moeilijk om hun vergoeding los te zien van het product, de grootte van de verpakking of de publiekprijs ervan. In dezelfde gedachtenlijn verwachten ze blijkbaar vergoed te worden voor het vlaggen van een product, eerder dan voor het leveren van de intellectuele prestatie of de administratieve afhandeling, waarvoor aanvullende honoraria voorzien zijn.Het zal nog tijd en veel duidelijke communicatie vragen om die mentale switch helemaal te maken. En daarvoor zijn er maar drie regels: “Repeat, repeat, repeat!”

De prachtige folder “Uw Farmaceutisch Dossier, een + voor uw gezondheid!” (zie hiernaast ->) bleek voor de overgrote meerderheid van de collega’s een illustere onbekende. En dat is zeer spijtig, want het is een uitmuntende communicatietool om de meerwaarde van de apotheker te etaleren, om de patiënt vertrouwd te maken met zijn “farmaceutisch dossier” en meteen in eenvoudige woorden uit te leggen wat “farmaceutische zorg” eigenlijk is. Het is ook de aller-goedkoopste reclame die we als apothekers niet alleen mogen, maar in feite moeten maken (om helemaal in orde te zijn met de privacy wet). Slechts één minpuntje: elke folder zou een barcode moeten dragen, zodat we kunnen registreren wie al dan niet reeds zijn exemplaar heeft ontvangen. Misschien iets voor een volgende druk?

Dirk Broeckx – 7 april 2010

Voor wie zich nog snel wil bekeren tot orthodoxe communicatie:
CNK 268 7382 voor 25 ex. NL Patiëntenfolder Farmaceutisch Dossier
CNK 268 7390 voor 25 ex. FR Patiëntenfolder Dossier Pharmaceutique
(zo lang de voorraad strekt; hopelijk nog met veel herdrukken!)

Gezondheidsenquete 2010

http://www.de7de.be — 21/03/2010

Wat drijft het hoge gebruik van psychotrope medicatie?

In de Gezondheidsenquête 2010, waarvan het WIV (Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid) op 16 maart een eerste rapport presenteerde, zit veel interessant materiaal. Zoals steeds puurden de media er slechts één controversieel feit uit. Wie dit soort beschrijvend onderzoek zaait, oogst immers gegarandeerd sensatie. Dus beheerste de consumptie van psychotrope geneesmiddelen even de voorpagina’s. Dat mediatiek strovuur is inmiddels gedoofd. Dan blijft alleen de terechte vraag van minister Onkelinx om dat probleem aan te pakken en de moeilijke taak er ook effectief iets aan te doen.

Jan Depoorter geeft in zijn editoriaal van het Apothekersblad van medio maart al een goede voorzet. Toch bleef ik op mijn honger zitten, zeker wanneer ik de enquête van wat dichterbij bekeek. Men heeft wel heel grondig bevraagd (zowat alles, behalve de spreekwoordelijke maat van schoen en kleur van ondergoed), maar toch ontbreekt een essentiële vraag, namelijk “waarom”? Wat drijft mensen ten gronde om – significant meer dan elders – zoveel slaapmiddelen, tranquillizers en antidepressiva te slikken? Wat drijft artsen om die middelen allemaal voor te schrijven?

Weinigen zullen de moed hebben zich door de enquête te worstelen (790 pagina’s!), noch de tijd om zelfs de samenvatting te lezen. Daarom voeg ik in bijlage enkele extracten toe. Naast veel cijfers reikt men in de enquête wel een aantal maatschappelijke redenen aan, die het gebruik en de regionale en leeftijdsgebonden verschillen voor een deel verklaren. Maar dat soort “rationele” redenen waarom mensen die medicatie misbruiken zijn van eenzelfde orde als de even rationele, wetenschappelijk onderbouwde guidelines voor het juiste gebruik ervan. Richtlijnen die artsen en apothekers wel kennen, maar slechts hoogstzelden consequent toepassen.

Motivationele strategieën
Indien we echt iets willen veranderen aan het hoog gebruik van deze of andere medicatie, zullen we dieper moeten graven, onder het rationele niveau. Daar liggen de motivationele strategieën, die we allemaal hebben - onbewust - ten aanzien van dood, ziekte, pijn en therapie. Strategieën die geworteld zijn in cultuur, opvoeding, ervaringen, gevoelens, percepties... Ze zijn verschillend van persoon tot persoon en dus niet te vatten in een uniforme aanpak.

Indien men echt iets wil veranderen, moet men op dat vlak niet alleen dieper graven bij de patiënten, maar ook bij de voorschrijvers en bij de apothekers. Wat drijft hen om, tegen wetenschappelijk beter weten in, zo veel psychotrope medicatie voor te schrijven en af te leveren?

Laten we om te beginnen al eens voor een spiegel gaan staan en onszelf in de ogen kijken. Niet om schuldgevoelens aan te kweken, laat staan te (ver)oordelen; wel om gewoon te begrijpen waar de echte drijfveren voor ons gedrag liggen. Wat motiveert ons, elk individueel, wanneer we dat soort medicatie afleveren? Hoe kijken we daarnaar?

Doen we dat gewoon omdat de arts het heeft voorgeschreven (“daar kunnen we toch niet tegen in gaan”), omdat het ons werk is (“een job als een ander”) of omdat het onze broodwinning is (“als ik geen geneesmiddel aflever, verdien ik er niets aan”). Vinden we raad geven een brug tussen wetenschap en mens (“ik kan haarscherp uitleggen welke farmacologische en farmacotherapeutische risico’s de patiënt loopt bij misbruik maar men luistert niet”) of een manier om zieken te helpen (“als ik zelf psychische problemen had, zou ook ik graag een goede apotheker hebben, die me zou helpen en begeleiden”)… ?

Als u eerlijk in de spiegel kijkt, herkent u zich misschien in één of meerdere van deze uitspraken. Of misschien vindt u er nog andere. Let wel: elk van deze motivationele benaderingen is op zich niet fout en sowieso “des mensen”. Wees er ook maar van overtuigd dat elk van deze benaderingen reëel bestaat en – ook al keurt u sommige niet goed – door de persoon in kwestie als perfect aanvaardbaar en normaal aanzien wordt.

Pas wanneer we leren omgaan met dat niveau, bij onszelf en bij de patiënt, zullen we problemen als het overdreven gebruik van psychotrope medicatie effectief kunnen aanpakken. Er is dus nog veel te leren en in de module “De Patiënt” van de P4F trainingen wil ik een goede aanzet geven.

Alles kan beter
Deze Gezondheidsenquête werd uitgebreid in de media belicht. Maar tot mijn verbazing was ze helemaal niet makkelijk te vinden op het net. Google, de anders zo trouwe gids bij zoektochten, liet zelfs de oren hangen. De homepage van het WIV, die de enquête maakte en publiceerde, is ook al niet intuïtief te vinden: je moet naar www.iph.fgov.be (“et pour nos amis flamands la même chose”, want www.wiv.fgov.be bestaat zelfs niet!). Als kers op de taart vindt de zoekrobot van die website de enquête ook niet! Gelukkig dat het perscommuniqué van Belga een pointertje bevatte.

De gegevens van de enquête dateren van een bevraging die gebeurde begin 2008. Spijtig dat het twee jaar duurt voor zo een rapport klaar is. Dat deed me denken aan de FDA, die recent toegaf dat Google Flu Trends even accuraat is als de gegevens die zij zelf verzamelen en verwerken om de prevalentie en verspreiding van griep in de VS te volgen. Er is wel één verschil: de FDA heeft een enorm peilnetwerk en een hele ploeg medewerkers nodig om de gegevens te verzamelen en te verwerken. Dat vraagt behoorlijk wat tijd en energie. Google daarentegen presenteert dagelijks en gratis de cijfers “van de dag”. Ze gebruiken daarvoor een ongelooflijk boeiend instrument, de “Insights for Search” engine. Die houdt permanent bepaalde zoektermen in het oog. In casu analyseert Google gewoon per regio hoeveel men googlet naar de zoekterm “flu”. Dat geeft van uur tot uur een accuraat beeld van waar de griep toeslaat.

Met dat voorbeeld in gedachten, hoop ik vurig dat meer enquêtes met dergelijke innoverende technieken gemaakt zullen worden, zodat we sneller en “verser” gegevens krijgen. En alleszins kan het nu al geen kwaad om te zorgen dat waardevolle enquêteresultaten vlotter op internet gevonden kunnen worden!

Een onverklaarbaar dipje
De gezondheidsenquête bevat nog een opmerkelijke en voorlopig onverklaarde vaststelling. De antwoorden van mannen op de vraag “voelt u zich gezond” zijn consistent: hoe ouder men wordt, hoe minder gezond men zich voelt. Bij de vrouwen vertoont diezelfde lineaire trend een opmerkelijk dipje: vrouwen van 55 tot 64 jaar voelen zich plots een stuk minder ziek en benaderen zelfs opnieuw het niveau van de groep 35 tot 44 jaar. Wie weet waarom ?

Dirk Broeckx – 21 maart 2010

In bijlage enkele extracten uit de Gezondheidsenquête.

Best Strategic Learning Investment 2010 (13 auteurs)

http://www.de7de.be — 14/03/2010

Een buitenbeentje, zowel inhoudelijk als qua vorm: “Best Strategic Learning Investment 2010” is een e-book dat je gratis op internet kan lezen en downloaden. Het werd gecompileerd door dertien auteurs die met innovatieve farma-marketing bezig zijn en meteen een voorproefje van de manier waarop meer “boeken” gemaakt gaan worden. Het leest niet direct als een roman (het is ook het eerste boek in het Engels dat “de7de” haalt), maar het zit tjokvol innoverende concepten en voorzetten. Slechts 37 “pagina’s” lang, dus een goede tijdsinvestering, wanneer je snel iets wil leren over de manier waarop we kennis gaan delen zowel als over farma-marketing.

Hoe “werkt” het boek van de toekomst?
Een e-book is geen nieuwigheid meer, hoewel ook voor mij het concept “boek” nog niet helemaal losgeweekt is van het plezier van het voelen en ruiken van druk, papier en inkt. Ik botste er toevallig op bij de voorstudie van de “Prepare for the Future” training en was meteen verkocht. Qua vorm lijkt het een powerpoint presentatie, waarin de dertien auteurs elk een drietal pagina’s voor hun rekening nemen, wat hen verplicht hun boodschap kernachtig te brengen. Elke pagina staat wel vol met hyperlinks, zodat je naar believen kan doorklikken om iets uit te diepen of beter te begrijpen. Elke auteur legt links naar zijn site, blog en social media.

Zo wordt het boek een breedbeeld ordening van ideeën rond farma-marketing, met diverse visies en verfrissende benaderingen die elkaar aanvullen als de stukken van een puzzel, die wel nog verder ineen gepast moet worden. Dat een dergelijk werk gratis beschikbaar wordt gesteld kan vreemd lijken, maar de toegevoegde waarde van de auteurs zit niet zozeer in de kennis die ze vrijelijk delen; via deze weg kunnen ze ook onbelemmerd potentiële klanten en geïnteresseerden bereiken, die hun visie en ideeën concreet willen toepassen. Dit project is meteen ook de kern van een tijdelijke, virtuele groep mensen die reageren, die suggesties, nuanceringen en andere commentaren posten, waardoor de auteurs op hun beurt nieuwe inzichten verwerven. Community and social media at work.

En wat biedt het boek inhoudelijk?
Het begint al met een uitstekend advies van Alvin Tofler (u weet wel: “De Derde Golf” en “Thriving on Chaos”): “The illiterate of the 21st century will not be those who cannot read or write, but those who cannot learn, unlearn, and relearn” (uit: “Rethinking the Future” 1999).
Vermits elkeen dit boek en vooral de links op zijn eigen manier kan lezen, kan iedere lezer er iets anders uithalen. Zelf heb ik minstens vier dingen geleerd (wat op zich al een mooie ROI is voor het lezen van eender welk boek):

Authenticity
Sinds Fons Van Dijck bij de start van de OTC campagne de term “authenticiteit” als belangrijkste toekomstige eigenschap van de apotheker lanceerde, heb ik geworsteld met de concrete invulling van het begrip. Nu begrijp ik dat het eigenlijk staat voor een mengeling van empathie, waarheid, behulpzaamheid en waarschijnlijk nog enkele belendende dingen. Apothekers en farma bedrijven moeten zich inleven in de manier waarop patiënten hun “ziekte en behandeling” (of algemener: hun “probleem en mogelijke oplossingen”) beleven. Eerder dan veel klassiek marktonderzoek en peilingen is “Be the patient” de betere benadering.
Zonder dat ik het me realiseerde zit ik dus met de module “Patient” van P4F er wel heel dichtbij: we moeten inzicht verwerven en onze toegevoegde waarde ijken op wat de patiënt ziet, voelt, wil…, eerder dan ons aanbod te bouwen op wat wij denken en veronderstellen dat de klant of de markt wil.
Ontwikkel voldoende “vrouwelijke” eigenschappen, die volgend decennium een absolute must zullen zijn, ook voor mannen. Een ander fris idee is een gezondheidstijdschrift waarvan het hoofdredacteurschap gedeeld wordt door een arts en een patiënt en waarin beide groepen evenwaardig aan het woord komen.

Social media
In de VS worstelen marketeers momenteel hartstochtelijk met de manier waarop ze moeten omgaan met Twitter, Facebook en andere social media. Patiënten bloggen en twitteren tegen lichtsnelheid over pathologieën en behandelingen, waarbij producten in een oogwenk van “ongelooflijk goed” naar “onverantwoord dat het op de markt is” worden gesmeten.
Het gaat allemaal verschrikkelijk snel (Second Life is inderdaad inmiddels al een kerkhof van avatars) en men ziet minstens evenveel risico’s als mogelijkheden. In de context van DTC (Direct To Consumer, dat tot voor kort alleen als “push reclame” werd bekeken), zijn social media natuurlijk zowat de hoorn des overvloeds voor een marketeer. Je kan er je oor te luisteren leggen en leren van patiënten (authenticiteit, nietwaar?), maar je kan ook actief deelnemen aan de streams en waar nodig informatie of opinies toevoegen. Bij gebrek aan regelgeving en controle lijkt het wel wat op de Far West.
Het staat als een paal boven water dat social media (hoe ze er over vijf of tien jaar ook zullen uitzien) een blijvende impact gaan hebben op de manier waarop patiënten en zorgverstrekkers met elkaar maar vooral met informatie en ervaringen over zorg en medicatie zullen omgaan.

(Digital) Content Curation (*)
Een wat vreemde term voor iets waar we allemaal eigenlijk ongelooflijk nood aan hebben: het evalueren, selecteren, actueel houden en bewaren van digitale informatie. Geprojecteerd op de apotheek wordt dit: op niveau van de apotheker en van de patiënt toegang geven tot overzichtelijke en “authentieke” informatie, die beantwoordt aan de behoeften (kwaliteit, toegankelijkheid, diepgang…) en die permanent “à jour” gehouden wordt.
Op het eerste zicht wordt het kiezen tussen een vrijwillige (Wikipedia-achtige) of professionele (BCFI- / DELPHI-achtige) aanpak. In beide gevallen zullen bedrijven, artsen/specialisten, apothekers en overheid moeten samenwerken om zo compleet en objectief mogelijke informatie te compileren, ter beschikking te stellen en up-to-date te houden. Men zal daarbij moeten aanvaarden dat dergelijke aanpak zich niet beperkt tot strikte EBM (cfr. bijsluiters en BCFI), maar dat ook andere stemmen moeten gehoord worden (patiënten, artsen, apothekers…).

Dream team
Tot slot, voor wie een projectteam wil samenstellen om volgend decennium een nieuw product of een nieuwe dienst te ontwikkelen / succesvol in de markt te brengen, besluit het boek met een origineel recept voor een “dream team”. Vergeet hoe een klassiek marketingteam samengesteld is. Lees volgende zes functies maar eens traag door. Tussen haakjes staat waarvoor de dames en heren verantwoordelijk zullen zijn. Succes!

Pharma’s New Dream Team :
The Innovator (Social Business Design), the Analyzer (Customer Intelligence), the Concierge (Real-time Customer Experience), the Curator (Information as a Product), the Influencer (Social Capital), the Teacher (Visual Learning, Technology and Applications).

(*) Digital curation is the selection, preservation, maintenance, collection and archiving of digital assets.

Dirk Broeckx – 14 maart 2010

De essentie van het nieuwe vergoedingssysteem

http://www.de7de.be — 7/03/2010

Over dik drie weken leven we in een nieuw tijdperk. Dan laten we “de marge” en “het plafond” definitief achter ons en worden we hoofdzakelijk vergoed op basis van honoraria. Een dergelijke historische overstap maak je niet alle dagen. Het is een ingrijpende verandering, hoe naadloos en pijnloos ze ook gestructureerd werd. Maar het is vooral een uitdaging: een unieke kans om helder uit leggen wat verandert (en wat niet !) door de nieuwe manier van vergoeden. Dus ook een kans om het beroep en te herpositioneren in de geest van de bevolking. Dat vereist een consistent en authentiek verhaal, vertrekkend van de belangen van de patiënt (en niet die van de apothekers!).

Laten we eens proberen de kern van het verhaal in vier heldere boodschappen te vatten:

1. De apotheker wordt voortaan vergoed door honoraria voor aflevering en farmaceutische zorg.
De apotheker wordt voortaan vergoed voor de toegevoegde waarde die hij biedt, dus niet langer voor het product op zich. De vergoeding is gebaseerd op een basishonorarium voor de aflevering van het geneesmiddel, in bepaalde gevallen aangevuld met een honorarium voor een voorschrift op stofnaam of een geneesmiddel op attest. Voor de rest bevat de publiekprijs alleen nog de terugbetaling van de kosten voor de aankoop, het in voorraad houden en de prefinanciering van het product, omdat de apotheker de derdebetalende regel toepast.

2. De apotheker is niet langer afhankelijk van de prijs
De honoraria zijn volledig losgekoppeld van de aankoopwaarde van het product. Dat geldt ook voor het honorarium voor de aflevering, wat de apotheker weer een stuk onafhankelijker maakt, want zijn vergoeding wordt niet hoger of lager al naar gelang de prijs van het product, hoe goedkoop (of duur) het ook is. Er staat dus niets in de weg, noch om goedkopere geneesmiddelen aan te raden, noch om de soms zeer dure producten af te leveren.
Bij het bepalen van de prijs en de terugbetaling, respectievelijk door de ministers van Economie en van Sociale Zaken, wordt voortaan gewerkt op basis van de af-fabriekprijs, die de fabrikant aanrekent. Daardoor worden de inspanningen die bedrijven leveren om een faire prijs aan te rekenen voor innoverende producten of om een scherpe prijs voor te stellen, eenmaal het brevet afgelopen is, beter zichtbaar.

3. Het systeem is transparanter voor de patiënt en het remgeld stijgt in geen geval
Het nieuwe vergoedingssysteem geldt (voorlopig) alleen voor terugbetaalde medicatie.
Op het ticket dat de patiënt ontvangt, staat voortaan extra informatie over de totale prijs, de eventuele aanvullende honoraria en het door de patiënt betaalde remgeld. Dat geeft de patiënt een duidelijker beeld van de kost van zijn behandeling en de prestaties die de apotheker heeft geleverd.
Er werd voor gezorgd dat het remgeld (wat de patiënt betaalt) ongewijzigd blijft ten opzichte van het vroegere systeem. Voor generieken kan het zelfs lichtjes dalen. Het remgeld wordt voortaan berekend op basis van de af-fabriekprijs, waarvan de patiënt desgevallend een deel moet betalen.

4. De kerntaken van apotheker worden volledig vergoed door de ziekteverzekering
De patiënt betaalt dus hoogstens een deel van de af-farbriekprijs van het product. De rest, inclusief de honoraria van de apotheker, wordt volledig vergoed door de ziekteverzekering. Dit benadrukt het doel van dit nieuwe vergoedingssysteem, namelijk de taak van de apotheker als zorgverstrekker ondersteunen. Het nieuwe systeem motiveert de apotheker om zich volledig te concentreren op zijn kerntaken: het bevorderen van verstandig en optimaal gebruik van geneesmiddelen. Dat omvat niet alleen het actief begeleiden en raad geven aan de patiënt, maar ook het opsporen en vermijden van allerlei geneesmiddelengebonden problemen, die kunnen opduiken bij het voorschrijven en gebruiken van medicatie.

- - - - - - - - - - -

En wat heeft u hier niet gelezen?
Ik zet dit laatste stukje met opzet los van de rest van de tekst, want een deel van het verhaal moeten we leren opzij te zetten, wanneer we over taak en vergoeding van de apotheker praten. Het zijn namelijk de details, die misschien voor ons belangrijk zijn, maar die voorbijgaan aan de kern van het verhaal en het belang van de patiënt.
Positioneren doe je immers steeds vanuit het oogpunt van de consument / patiënt.
Die heeft geen boodschap aan “interne” aspecten van je marketing mix, zoals hoe je de interne kosten precies berekent, laat staan hoe je ze procentueel precies vergoedt. Dat soort berekeningen wordt onbewust toch maar gekoppeld aan kruideniers en commerce. En willen we daar nu precies niet vanaf?
Aandachtige lezers zullen dus vastgesteld hebben dat nergens in percenten wordt gesproken, noch dat veel woorden worden vuilgemaakt aan de economische marge, die sowieso slechts het kleinste deel van de totale massa uitmaakt en in essentie kostendekkend is. Men kan hoogstens overwegen om de absolute waarde van de honoraria en enkele voorbeelden van (hoofdzakelijk ongewijzigde) remgelden toe te voegen. Maar voor mijn part doe je dat beter “in de marge” of op een website, want ze zijn niet noodzakelijk om onze kernboodschap in deze cruciale weken door te geven.

Dirk Broeckx – 7 maart 2010

We have a winner

http://www.de7de.be — 21/02/2010

Een onderzoek hoeft niet gecompliceerd zijn om een plaatsje te verdienen in deze rubriek. Ik beloofde de 21ste van elke maand een commentaar bij een enquête. Daarmee verplicht ik mezelf om maandelijks minstens eenmaal zelf op onderzoek te gaan naar zinvol cijfermateriaal of analyses. Een beetje zelfdiscipline bezorgt me steeds een boeiende, leerrijke ervaring. Zo botste ik op volgende posting op de blog van Thomas Menighan, CEO van de American Pharmacists Association:

We have a Winner: A few weeks ago I put the challenge out for pharmacists to describe what you do as if you were trying to be clear to an eighth grader. We got a number of great responses, including this one that our staff committee of pharmacists and nonpharmacists picked as their favorite. (The author will receive a copy of The Practitioner’s Quick Reference to Nonprescription Drugs).

“Pharmacists help people get well, stay healthy, feel better, and save money. We help people safely use vaccines that prevent infections, medicines that cure diseases or prevent them from getting worse, and vitamins, supplements, or special foods to improve health and wellness. But most importantly, we’re near your home, easy to talk to, good at answering questions, and care about you and your family.”

Er zouden meer van dit soort onderzoeken / uitdagingen moeten zijn, want men bereikt meerdere doelen tegelijk:
Men betrekt actief de leden van de vereniging bij het zoeken naar een gemeenschappelijke definitie van “wat we doen”.
Men verplicht hen na te denken over wat eigenlijk hun echte meerwaarde is.
Men leert begrijpelijk te communiceren, op het niveau van een veertienjarige (= an eight grader).
Het eindproduct van het onderzoek is meteen bruikbaar, zowel binnen de beroepsgroep als voor het brede publiek.
Een dergelijke heldere omschrijving van het beroep zou de perfecte basis kunnen vormen van een communicatiecampagne; ik zie het verhaal of de spot al voor mijn ogen.
Elke apotheker zou bovenstaande definitie “boven zijn bed moeten hangen” en van buiten leren.
Tenslotte is er ook nog een “wetenschappelijke” meerwaarde: bij dit soort onderzoek is het risico op scheefgetrokken, nietszeggende of overtrokken conclusies zo goed als onbestaande.

“The winner” verdient ook alle lof. Hij produceerde een definitie waarin “het helpen van mensen” en het verzorgen centraal staan. Producten zijn hulpmiddelen, niet de kern. De laatste zin van de definitie (“But most importantly…”) is nog straffer: zuiver op de graat staan daar de waarden die de mensen mogen verwachten van hun apotheker.

Wie schrijft bij gelegenheid volgende wedstrijd uit: leg eens aan een veertienjarige uit wat “farmaceutische zorg” precies is…? Eentje om over na te denken, niet?

En voor wie het ernstig meent, ziehier een poging tot vertaling, klaar om in te kaderen:

“Apothekers helpen mensen te genezen, gezond te blijven, zich goed te voelen en geld te besparen. We helpen mensen veilig gebruik te maken van vaccins die infecties voorkomen, geneesmiddelen die ziekten genezen of voorkomen dat ze erger worden, vitaminen, supplementen of speciale voeding om gezondheid en welzijn te verbeteren. Maar bovenal zijn we dicht bij u, makkelijk toegankelijk voor een gesprek, goed in het beantwoorden van vragen en klaar om zorg te dragen voor u en uw familie.”

Dirk BROECKX -- 21 februari 2010

Consumentengeheimen (Madeleine Janssens & Jan Callebaut)

http://www.de7de.be — 14/02/2010

We doen wat we doen, maar waarom? Dat is meteen de ondertitel van een uitzonderlijk boek, dat een frisse duik neemt in een domein dat we allemaal onbewust meedragen en dagelijks gebruiken maar waar we toch bitter weinig van afweten: de irrationele, emotionele en onderbewuste drijfveren die ons gedrag feitelijk bepalen. Het lezen van “Consumentengeheimen” scherpt stilaan je gevoel aan voor de invloed van cultuur, opvoeding, perceptie, beleving, die – meer dan ons verstand – bepalen wat we doen.
Al ruim 15 jaar overtuigt Madeleine Janssens me, tijdens haar zeer gesmaakte presentatie voor de IFB Managementcursus, van het belang de motivationele strategieën van consumenten en patiënten te begrijpen, om te weten hoe ze je product of dienst beleven. Dàt, eerder dan alleen rationele argumenten en objectieve kwaliteitscriteria, maakt het verschil in het hoofd van de verbruiker. Ik ben dus al lang overtuigd van de zin en het nut van haar specialiteit: diagnostisch kwalitatief onderzoek.

In dit gloednieuwe boek deelt ze op zeer originele wijze haar inzichten, die ze heeft opgebouwd door 25 jaar onderzoek naar het “waarom” van ons doen en laten. Het begint al bij de hardcover (hoeveel boeken worden nog met zoveel zorg ingebonden?) en het rode elastiekje (niet zichtbaar op de afbeelding hierbij) dat sublimeert dat dit eigenlijk een werkboek is. Na elk deel - waarin een stuk van de puzzel van de drijfveren wordt prijsgegeven - volgen twee concrete vragen, met plaats voor de lezer om zijn eigen ervaringen en zijn eigen manier van beleven neer te schrijven.

Want daar gaat het uiteindelijk om: door het zelf aan te voelen en te begrijpen, leer je het onbewuste “waarom” van ons handelen herkennen. Terwijl je leest hoe anderen bepaalde producten en diensten ervaren en beleven, begin je ook bij jezelf te begrijpen waarom je – onbewust – diezelfde dingen goed of slecht, leuk of toch maar niks vond. Niets in dit boek is strak rationeel of helder geordend. De diepere inhoud van dit boek begrijpen doe je slechts door de titels en tussentitels, de korte stukjes, de vele anekdotes en ervaringen, de gedichten en illustraties te degusteren en te verwerken.

Madeleine Janssens legt de hersenpan van de consument / patiënt open en laat je onder de motorkap kijken. Maar ze wijst daarbij niet op onderdelen of mechaniek. Ze laat je eerder het tikken van de kleppen horen en het trillen van de zuigers en de aandrijfriem voelen. Zo leer je te begrijpen hoe de motor werkt en draait. Zo leer je begrijpen waarom mensen kiezen voor producten of diensten; waarom ze hun leven organiseren en beleven zoals ze dat doen; wat omgaat in hun hoofd wanneer ze vaak wit zeggen en zwart doen. Net zoals in het echte leven, draait het lezen van “Consumentengeheimen” in grote mate om perceptie en het opdoen van indrukken. Het boek is verder ook gelardeerd met bladzijden, herkenbaar aan hun zwarte achtergrond, waarin Jan Callebaut heel begrijpelijk de methoden en technieken uitlegt die gebruikt worden om de consument beter te begrijpen.

En wat heeft dat nu allemaal met de farmacie te maken? Een behoorlijk deel van het boek beschrijft hoe mensen omgaan met hun gezondheid, ziekte en medicatie. Van alternatieve geneeskunde over zelfzorg tot kanker en levenseinde, het hele scala komt aan bod. De inzichten die we daaruit kunnen putten, wijzen de weg naar de toekomst. DE patiënt bestaat immers niet, hoezeer ook klassiek wetenschappelijk onderzoek – met strakke inclusie criteria, dubbelblind en gerandomiseerd – dat wil bewijzen. Elk individu reageert anders op zijn ziekte en medicatie. Placebo is een sterk geneesmiddel, wanneer men inziet en aanvaardt dat niet alleen actieve moleculen maar ook de geest het lichaam stuurt.

Dit boek sterkt mij in de overtuiging dat we als apothekers nog dieper zullen moeten leren graven om beter te begrijpen hoe patiënten denken, voelen en beleven wat wij te bieden hebben. Zo kunnen we op termijn ook meer impact hebben op hun motivatie om behandelingen correct te kiezen en te gebruiken. Dan zullen we ook leren begrijpen waarom de ene patiënt het hoofd in het zand steekt wanneer hij/zij ziek is, terwijl de andere onmiddellijk een paardenmiddel wil. We zullen dan ook onze aanpak beter kunnen afstemmen op de motivatie van de patiënt om – al dan niet – therapietrouw te zijn.

“Consumentengeheimen” wijst dus ook - en in het bijzonder - de weg naar “patiëntengeheimen”, die we in de dagelijkse praktijk vaak nog niet ontdekten.

Dirk BROECKX -- 14 februari 2010

Uitgeverij Davidsfonds (2009) ISBN 978-90-5826-675-0
Bestellen of info kan ook via: consumentengeheimen@why5research.com

Una Giornata Particolare

http://www.de7de.be — 7/02/2010

Het was toeval dat de drie vergaderingen op één dag vielen, maar ze symboliseren des te sterker wat er fundamenteel aan het veranderen is in de wereld van de apothekers:

‘s Ochtends organiseerde het CWOA voor het eerst een bijeenkomst met vertegenwoordigers van àlle Belgische universiteiten, IPSA en SSPF. Een uniek moment om alle ontwikkelingen te coördineren en afspraken te maken. Daarmee tillen we de eigen initiatieven van het CWOA rond farmaceutische zorg, navorming en het kwaliteitshandboek meteen naar een academisch niveau. Het niveau waarop de Belgische universiteiten werken aan de wetenschappelijke invulling van de rol van de apotheker in de dagelijkse praktijk is overigens opmerkelijk.
Over de middag kwamen bestuurders van BVAS, KARTEL, APB, OPHACO, AXXON, VVT en NVKVV bijeen om de vzw Recip-e op te richten en het samenwerkingscontract met Accenture-Belgacom te tekenen. Zo ontstond de allereerste juridische structuur waarin alle wettelijk erkende beroepsverenigingen van zorgverstrekkers uit de eerstelijn samenwerken (artsen, apothekers, tandartsen, kinesisten en verpleegkundigen). In één adem werd de aftrap gegeven van het pilootproject voor het elektronisch voorschrift in de ambulante praktijk.
In de namiddag bezocht minister Onkelinx, vergezeld van haar adviseurs, de DGO. In aanwezigheid van de top van de Nationale Raad van de Orde en OPHACO, werd gedebatteerd over het meer zichtbaar maken voor de patiënt van de farmaceutische zorg en van het nieuw vergoedingssysteem. Het werd een zeer constructief gesprek waaruit belangrijke en baanbrekende evoluties zullen volgen.

Wat deze drie vergaderingen bindt en uniek maakt is de sprong voorwaarts op vlak van samenwerking die ze betekenen. Ze zijn het beste bewijs dat we in staat zijn de verschillende stakeholders bij elkaar te brengen en er structureel mee samen te werken. Niet “one shot”, maar wel op lange termijn, rond zeer zinvolle projecten en op zeer diverse terreinen.

Samenwerken wordt één van de belangrijkste uitdagingen tijdens het volgende decennium. Maar wat zijn precies de basisingrediënten voor succesvol samenwerken? Mijn top vier:
Luisteren. Dat is sowieso een basisingrediënt voor goed onderhandelen. Wie wil samenwerken moet niet alleen zijn eigen standpunten en ideeën kunnen verdedigen, maar vooral bereid zijn te luisteren naar de belangen, doelstellingen en visie van de andere betrokkenen.
Trust. Vertrouwen is een basisvereiste in elke samenwerkingsovereenkomst. Een goed afgesproken kader, binnen hetwelk je dingen samen gaat doen, is onontbeerlijk. Maar investeer liever in het opbouwen van “trust”, dan in ellenlange discussies en contracten, waarin je vooraf elke eventualiteit en elk detail wil vastleggen.
Innovatieve ideeën (waarbij liefst 1 + 1 = 3). Wees creatief en “think out of the box”. Maar zorg er vooral voor dat je via de samenwerking toegevoegde waarde produceert die overstijgt wat je alleen zou kunnen doen.
Een katalysator: vaak hangt het tot stand komen van een goede samenwerking af van een persoon (of een gebeurtenis) die “de chemie” in gang zet of op gang houdt. Wanneer dit gebeurt in de aanloop naar de samenwerking, koester het dan, want het is een sterke succesfactor, die het ogenschijnlijk onmogelijke vaak plots mogelijk maakt.

En experimenteer uiteraard gerust. Heb geen schrik van koud water. Integendeel: ga veel pootje baden en probeer. Het is geen schande initiatief te nemen en te onderhandelen, zonder onmiddellijk succes. Het is veel erger kansen te laten liggen door gebrek aan moed of inzet. De aanhouder wint.

Dirk Broeckx – 7 februari 2010

(*) Filmkenners en de 50-plussers denken direct aan de prachtige film van Ettore Scola uit 1977 met de romance tussen Sofia Loren en Marcello Mastroiani, tegen de achtergrond van een historische dag in Rome. Ietsje jongeren googelen of klikken hier. Behoudens de inspiratie die de titel me gaf, heeft deze film verder niks met bovenstaand artikel te maken.

Wijzen Weesgeneesmiddelen de Weg?

http://www.de7de.be — 21/01/2010

We komen stilaan in het ritme, dus – belofte maakt (andermaal) schuld – ziehier de beloofde eerste bijdrage in “de7de” over een enquête of studie die nieuwe inzichten geeft op de toekomst van de sector.

KCE rapport 112A (“Beleid voor weesziekten en weesgeneesmiddelen”) lijkt voor de gemiddelde patiënt een ver-van-mijn-bed-studie. Toch bevat dit rapport de basisingrediënten voor de gezondheidzorg van de toekomst. Eén van de belangrijkste uitdagingen wordt immers het vinden van een evenwichtige oplossing voor de delicate balans tussen het vergoeden van innovatie, de snelheid van terugbetaling en de betaalbaarheid (ergo: toegankelijkheid) van innoverende medicatie. Dat wordt een uitdaging waarvoor op nationaal niveau moeilijk een oplossing kan worden gevonden. Zeker voor “micro-markten” zoals weesgeneesmiddelen is het alleszins inefficiënt indien elke Europese lidstaat apart een evaluatie maakt, laat staan individueel onderhandelt met de farma bedrijven. De KCE studie stelt een gezamenlijke Europese aanpak voor, die het RIZIV inmiddels de facto al toepast. Wie in die lijn even verder denkt, komt uit op het embryo van een mogelijke Europese terugbetaling.

België – meer in het bijzonder de CTG (Commissie Terugbetaling Geneesmiddelen van het RIZIV) – staat aan de spits voor het evalueren van innoverende geneesmiddelen. NICE, het instituut van de UK, mag dan meer internationale bekendheid genieten, toch steken we als klein land met kop en schouders uit boven het gemiddelde op vlak van HTA (Health Technology Assessment) van geneesmiddelen, dank zij de CTG-evaluatoren van het RIZIV. Een uitstekende uitgangspositie om verdere, vernieuwende initiatieven te nemen. Met het Europese Voorzitterschap (2de helft van 2010) in het verschiet kan onze administratie een ambitieuze agenda voorbereiden op vlak van gezondheidszorg en geneesmiddelen.

Met name voor weesgeneesmiddelen hebben alle lidstaten hetzelfde nijpende probleem: minstens 70.000 en waarschijnlijk eerder miljoenen Europeanen lijden aan één van de ongeveer 7.000 reeds gedocumenteerde zeldzame ziekten. Jaarlijks dienen zich steeds meer nieuwe weesgeneesmiddelen aan, die hen de kans geven op een – vaak levensreddende of alleszins essentiële – behandeling.

België staat aan de spits op vlak van de terugbetaling van dit soort medicatie. Een 50-tal producten werden reeds geëvalueerd en de meerderheid ervan werd opgenomen in een specifieke terugbetaling. Het is meestal “klasse 1” medicatie, dus onderhevig aan een complete evaluatie door de CTG. Een hoop werk voor de interne evaluatoren, die gelukkig hun assessments kunnen toetsen aan gelijkaardig werk van hun Britse (www.nice.org.uk), Nederlandse (www.cvz.nl) en Franse (www.has-sante.fr) collega’s.

De aanbevelingen van de KCE studie

De KCE studie 112A (“Beleid voor weesziekten en weesgeneesmiddelen”) doet in dit verband enkele pertinente aanbevelingen:
Voor dit soort zeldzame medicatie zou een “wederzijds erkende” en dus “Europees geharmoniseerde evaluatie” zinvol zijn. Overeenkomstig het subsidiariteitprincipe heeft het geen zin dat de 27 lidstaten dergelijke evaluaties soeverein herhalen.
Een gegroepeerde onderhandeling op vlak van prijzen leidt tot een efficiëntere, redelijke, meer transparante en uniforme terugbetalingbasis voor alle landen die – voorlopig op vrijwillige basis – aan dit proces kunnen deelnemen.
Meteen komen P4P (Pay for Performance) en voorwaardelijke terugbetalingen (waarbij prijs en volume beter op elkaar kunnen worden afgestemd) in het verschiet.
Door het verzamelen van essentiële informatie over het daadwerkelijke gebruik en de effectieve “outcomes” wordt meteen een bredere en dus bewijskrachtigere datasharing mogelijk.

Onder meer voor het Herceptine dossier, maar ook voor de aankoop van de vaccins tegen de Mexicaanse griep, heeft het RIZIV zich al ruimschoots laten inspireren door deze aanbevelingen.

Nadenken over een bredere toepassing

Een dergelijke aanpak is heel logisch en evident voor weesgeneesmiddelen. Wanneer je de individuele belangen van de patiënt (op vlak van toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg) centraal stelt en bereid bent een equitabele prijs en terugbetalingsvoorwaarden af te spreken (zowel door de overheid als van de kant van de farma bedrijven), dan moet je echter ook dringend gaan nadenken om deze filosofie eveneens toe te passen op andere, breder gebruikte, innoverende medicatie.

Niet alleen de jongste lidstaten van de EU (die de evaluatie van nieuwe medicatie, bij gebrek aan mankracht, wel moeten overnemen van andere lidstaten), maar ook kleine markten zoals België (die meestal weinig “buying power” in de weegschaal kunnen werpen bij prijsonderhandelingen) hebben er alle belang bij in de toekomst de evaluatie van de innoverende medicatie en de onderhandeling voor een basis van terugbetaling (af-fabriekprijs, mogelijke volumes en indicaties voor terugbetaling) meer gezamenlijk te organiseren.

Allicht zou een dergelijk proces kunnen starten met een wederzijdse erkenning. Het hoeft niet meteen door te groeien tot wat het EMEA inmiddels is geworden voor de registratie. Maar wat hebben we als klein land, dat het goed doet op dit vlak, te verliezen door ons op eenzelfde lijn te zetten met andere lidstaten die worstelen met hetzelfde probleem?

Wat heeft een rechtgeaard bedrijf te verliezen, wanneer het in één keer en transparant onderhandelt met de terugbetalingautoriteiten van meerdere lidstaten? Het vertrouwen en het imago van de sector zullen er wel bij varen, wanneer de belangen van de patiënt, de ultieme klant, hierdoor kunnen primeren.

Dirk Broeckx

Het Merk Mens (Fons Van Dyck)

http://www.de7de.be — 14/01/2010

Hopelijk vergeeft u me dat ik deze rubriek start met enkele boeken van auteurs die ook als experts meewerken aan de “Prepare for the Future” seminaries. Ik reken ook op begrip vanwege Fons Van Dyck wanneer ik eerst even teruggrijp naar “Het Merk Mens – Consumenten grijpen de macht” uit 2007, dus nog van net vóór de financiële crisis. Het boek is alleszins nog fris en actueel. (“De Kracht van Wit”, van dezelfde auteur, over de impact van de crisis op het consumentengedrag, komt zeker ook nog aan bod).
Het boek wijst de weg in de huidige consumentenwereld vol paradoxen. Fons geeft om te beginnen inzicht in de drijvende krachten die de wereld van de consument tegenwoordig bewegen en die het ogenschijnlijk chaotische consumentengedrag helpen begrijpen. Die krachten komen uit de sfeer van de technologie, wereldwijde welvaart, angst en vertrouwen. Hou steeds een bredere kijk op de dingen en heb oog voor de context waarin alles gebeurt.

Goed nieuws voor ongeduldige of gehaaste lezers: elk hoofdstuk wordt afgesloten met de belangrijkste kernboodschappen in telegramstijl. (Wie het boek rustiger en volledig consumeert kan deze samenvattingen ook nadien goed gebruiken om het geheugen op te frissen).

Wat is me (onder meer) bijgebleven?

Wat de marketeer of aanbieder van een dienst of product “er in wil leggen”, is niet langer het belangrijkste criterium voor succes. Het is veeleer de manier waarop de consument (dus in casu ook de patiënt) het product of de dienst beleeft, die bepalend is voor succes of mislukking. Hou daarbij een gouden regel in gedachten:

Voldoening = Ervaring – Verwachting

Met andere woorden, wanneer je heel hoge verwachtingen schept, moet de ervaring of beleving van een product of dienst méér dan uitmuntend zijn. Anders blijft de consument ontgoocheld achter, hoe goed het product ook is. Vandaar het motto: weinig beloven en veel geven.

De consument wil ook heel tastbare voordelen (Fons voorspelt zelfs de revival van de goeie ouwe USP – de unique selling proposition). Een product of een dienst moet liefst één duidelijke meerwaarde hebben, dat het onderscheidt van de concurrenten of van alternatieven. Bij gebrek daaraan, of wanneer de unieke voordelen van je product of dienst niet duidelijk en sterk ervaren worden, kiest de consument voor goedkope oplossingen en dus voor grootdistributie. De kwaliteit wordt in dat geval immers als min of meer equivalent ervaren, terwijl de prijs lager is.

De conclusie is dus: blijf investeren in innovatie en doe extra inspanningen om meer inzicht te verwerven in consumentengedrag en de manier waarop ze je product beleven.

Producten moeten overigens steeds meer maatschappelijk verantwoord zijn. Dat vergt meer dan ze te overgieten met een ecologisch sausje. Fons herhaalt steeds opnieuw: “Het merk heeft opnieuw een geweten!”. Dat moet concreet vertaald worden in eerlijkheid, transparantie, vertrouwen, geloofwaardigheid en authenticiteit. Winst maken is geen vies woord, op voorwaarde dat alle stakeholders de meerwaarde van het aangeboden product echt waarderen.

Tot slot breekt hij een lans voor meer interactiviteit, met name via internet. Interactiviteit betekent voor Fons Van Dyck echte bidirectionele communicatie.

Dirk BROECKX -- 14 januari 2010

Fons Van Dyck, "Het Merk Mens",
Uitgeverij Lannoo (2007) ISBN 978 90 774 4212 8

Rij niet steeds met de neus op het stuur

http://www.de7de.be — 7/01/2010

We zijn allemaal elke dag heel druk bezig met wat we op vlak van werk, familie en ontspanning (moeten) doen en we fietsen daarbij letterlijk met de neus op het stuur. We hebben nauwelijks tijd om eens op te kijken en te zien waar we zijn en waar we naartoe aan het rijden zijn. En toch is het meer dan nodig om dat regelmatig eens te doen. We leven immers in een periode van ingrijpende maatschappelijke, technologische en economische veranderingen. Weten wat er rondom ons gebeurt, wat al deze veranderingen drijft en welke impact ze kunnen hebben op onszelf, is dus essentieel. Dat veronderstelt regelmatig “opkijken van het stuur en de wijde omgeving bekijken”. Vervolgens moet je ook – bewust ! – bepalen waar je in de toekomst naartoe wil. Dat veronderstelt het ontwikkelen van visie en een (lange termijn) strategie.

Een flink deel van die functies wordt door de beroepsorganisaties ingevuld: voorturend de omgeving verkennen en analyseren; een duidelijke professionele visie ontwikkelen; deze omzetten in een concrete (politieke) strategie, die praktisch wordt gerealiseerd. Maar dat volstaat niet opdat elke apotheker voldoende inzicht zou hebben in de drijvende krachten in de maatschappij en de sector, laat staan dat hij/ zij zich een lange termijn visie eigen maakt. Dat laatste is niet alleen noodzakelijk om te weten waar men over pakweg 10 jaar wil staan. Wie visie en inzicht heeft, kan ongeremd en onbevreesd de toekomst in de ogen kijken. Veranderingen worden uitdagingen en kansen.

Wie daarentegen niet weet waar men naartoe gaat, voelt zich onzeker en verzet zich tegen elke verandering. Men is onvoldoende creatief, eerder conservatief. Men begrijpt niet wat er gebeurt en heeft er dus ook geen vat op. Men ziet vooral bedreigingen, eerder dan kansen en opportuniteiten. Men durft onvoldoende te experimenteren met innovaties en ervaart wie dat toch doet als ongeoorloofde concurrenten, eerder dan voorlopers.

Daar wil ik met deze site en met een reeks trainingen en workshops iets aan doen. Op deze site, door regelmatig te vertellen over wat ik in de maatschappij en in de sector zie evolueren, dat van belang kan zijn voor onze toekomst. Maar ook in seminaries,door samen met apothekers vooruit te kijken en samen een duidelijke toekomstvisie te ontwikkelen. De volgende weken kan u op deze site volgen hoe het project “Prepare for the Future” gestalte aan het krijgen is. Het wordt een reeks workshops, rond thema’s die cruciaal zullen worden de volgende tien jaar. Het zijn stuk voor stuk uitdagingen, die ons beroep ongelooflijke kansen kunnen bieden op doorgroeien en ontplooien. Tijdens de viering van 175 jaar KAVA, op 16 januari, worden de cursussen boven de doopvont gehouden en zal duidelijk worden wat er precies op komst is.

Dirk Broeckx -- 7 januari 2010

Om te beginnen...

http://www.de7de.be — 7/01/2010

Het lijkt erop dat ik het zal halen om terug “actief” te worden in de eerste week van mijn “nieuwe carrière”. Ik had al lang de bedoeling vóór 7 januari terug “online” te zijn, want dat was de symbolische doelstelling die ik me van bij het begin had gesteld.

Zoals beloofd en aangekondigd kan ik het niet laten om verder te blijven publiceren. Daarnaast wil ik mijn passie voor de toekomst delen. De afgelopen decennia heb ik niets anders gedaan (zij het in combinatie met de dagelijkse taken op APB). Vanaf nu wil ik me voluit op deze twee dingen concentreren want in deze tijden van snelle en ingrijpende veranderingen wil ik me voluit inzetten in rechtstreeks contact met de apothekers op het terrein.

Slecht nieuws dus voor de vele collega’s en vrienden die de afgelopen weken, soms een beetje meewarig of met een zweem van compassie, suggereerden dat ik nu met pensioen zou gaan. Niks daarvan. Nog veel te veel energie en nog veel meer te doen. Maar wat precies?

Wel, om te beginnen serveer ik hier “de7de”. Aan u om er een etiket op te plakken. Dat zou ik prima vinden want het is precies mijn bedoeling om op deze site zoveel mogelijk mensen rechtstreeks te betrekken bij wat er vandaag en morgen gaat gebeuren. Is het een blog? Een uitlaatklep voor toekomstgerichte creativiteit? Een plaats waar je kan volgen waar ik – en anderen – mee bezig zijn op het vlak van opleiding? Kan het een draaischijf worden voor al wie ook met open vizier naar de toekomst wil kijken? U zoekt het de volgende maanden zelf maar uit.

Om te beginnen intrigeert allicht de naam “de7de”. Ook hier bent u vrij om bewuste en onbewuste verbanden te leggen:
Gestart binnen de eerste week van januari: vóór “de 7de” dus.
Matheus 7:7 “Zoek en je zult vinden”?
De zevende hemel (voor mij om voluit mijn ding te doen)?
De zeven vette jaren, na de zeven magere (of is het omgekeerd)?
Lucky Seven… ?

Wat mij betreft is het in de eerste plaats een leuke, korte en makkelijk te onthouden URL (www.de7de.be). Pour les francophones, dès que possible www.le7e.be deviendra également accessible, même si l’offre de textes restera alors toujours en mélange linguistique.

“Maak tijd voor een intellectueel vakantiemoment”.

In feite viel de naam “de7de” me te binnen op een vroege zondagochtend. Het laatste uur voor je helemaal wakker bent is soms heel creatief! ‘De zevende dag rustte hij’, schoot me te binnen, toen ik het opzet van ‘mijn vervolg op APB’ aan het uitdenken was. Deze site en zijn inhoud moet een creatief en toekomstgericht rustpunt worden. Een “intellectueel vakantiemoment”, naar het voorbeeld van de managementcursus die ik al 17 jaar begeleid en die soms ook zo wordt genoemd. Een plaats om even op adem te komen, kijkend naar wat er vandaag rondom u gebeurt en naar wat de toekomst biedt.

We hebben immers allemaal regelmatig nood aan ontspanning, maar ook aan een moment waarop je nog wel “intellectueel bezig bent” met je beroep, maar dan wel op een heel ander niveau dan de dagelijkse sleur: creatief, vrij denkend, nadenkend, met de blik naar de toekomst.

Het excuus dat je daar geen tijd voor hebt, geldt niet. We kunnen immers allemaal tijd maken. Letterlijk dus. Je moet het alleen maar willen en er bewust voor kiezen!

In de volgende column (“Rij niet steeds met de neus op het stuur”) leg ik uit wat ik voor dat “intellectueel vakantiemoment” precies wil aanreiken.

Dirk Broeckx -- 7 januari 2010

KB Grieppandemie

http://www.de7de.be — 31/12/2009

FEDERALE OVERHEIDSDIENST VOLKSGEZONDHEID,
VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN
EN LEEFMILIEU
N. 2011 — 1742 [C − 2011/24140]
24 MEI 2011. — Koninklijk besluit houdende beëindiging van de
uitwerking van sommige koninklijke besluiten genomen in uitvoering
van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent
aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie
VERSLAG AAN DE KONING
Sire,
Het ontwerp van besluit dat ik de eer heb aan Uwe Majesteit voor te leggen, beoogt een einde te stellen aan de uitwerking van sommige besluiten genomen in uitvoering van de wet van 16 oktober 2009 die
machtigingen verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie.
Overeenkomstig artikel 5, § 2 van de voornoemde wet van 16 oktober 2009, werd het geheel van de volmachtenbesluiten genomen in uitvoering van die wet door de wet van 23 maart 2010 bekrachtigd.
De Ministerraad heeft evenwel beslist om de federale fase van het crisisbeheer van de A/H1N1-grieppandemie, dat sinds 30 april 2009 op nationaal vlak werd gecoördineerd, op te heffen.
Het blijkt ook vandaag dat het niet meer gerechtvaardigd is om de uitwerking van sommige volmachtenbesluiten genomen in uitvoering van de voornoemde wet van 16 oktober 2009 aan te houden.
Het betreft de volgende besluiten :
— het koninklijk besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 3° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie;
— het koninklijk besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 5° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie;
— het koninklijk besluit van 12 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 1° en 2° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie.
Overeenkomstig de respectievelijk artikelen 2, 2e lid en artikel 4, 2e lid van deze besluiten beëindigen deze hun uitwerking op een door de Koning te bepalen datum, bij een besluit vastgesteld na overleg in de
Ministerraad.
Dit ontwerp van besluit wordt U dus ter ondertekening voorgelegd na beraadslaging in de Ministerraad en volgens het advies van de Raad van State. Er werd rekening gehouden met de opmerkingen in dat
advies.
Zodoende wordt voorgesteld, overeenkomstig het advies van de Raad van State, om op datum van de inwerkingtreding van dit besluit een einde te stellen aan de uitwerking van het besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 5° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie en van het besluit van 12 november 2009 tot uitvoering van
artikel 3, 1° en 2° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie.
Daarentegen wordt bepaald, en altijd overeenkomstig het advies van de Raad van State, dat het besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 3° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent
aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie vanaf 1 januari 2011 wordt opgeheven. Dat besluit betreft de verhoging, van 4 tot 6, van het maximum aantal jaarlijkse bloedgiften voor mannelijke
donoren. Artikel 1 van dat besluit preciseert dat deze verhoging van toepassing is tot het jaar, inclusief, waarin dat besluit ophoudt uitwerking te hebben. Om te vermijden dat deze maatregel in 2011
onnodig verlengd wordt,moet dat besluit dus ten laatste op 1 januari 2011
met terugwerkende kracht worden opgeheven.
Wat betreft de andere besluiten genomen ter uitvoering van de voornoemde wet van 16 oktober 2009 :
— het koninklijk besluit van 28 oktober 2009 tot vaststelling van de datum van het uitbreken van een griepepidemie of -pandemie, in uitvoering van artikel 2, § 2, van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie had alleen tot doel deze datum vast te leggen, welke op 29 april 2009 werd gelegd. Het is dus onnodig om de uitwerkingen van dat besluit aan te houden of te laten beëindigen, dat met de
goedkeuring ervan een onmiddellijke en definitieve uitwerking heeft gehad.
— het koninklijk besluit van 3 november 2009 houdende oprichting van een federale gegevensbank betreffende de vaccinaties met het anti-A/H1N1-griepvirusvaccin bepaalt anderzijds hoe die gegevens- bank wordt beheerd. Dat besluit moet dus van kracht blijven zolang de
gegevensbank zelf bestaat. Ter herinnering : deze gegevensbank moet namelijk een functie van geneesmiddelenbewaking waarborgen. Ze zal dus nog verschillende jaren moeten functioneren om die doelstelling te
kunnen halen. In dit stadium kan men dus de uitwerking van dat besluit niet beëindigen. Dat besluit, dat met de bekrachtiging door de wet van 23 maart 2010 nu kracht van wet heeft, bepaalt verder geen
enkele bevoegdheid voor de Koning om zijn uitwerking te beëindigen.
Zoals de Raad van State opmerkt, wordt alleen artikel 1 van dat besluit vandaag niet meer toegepast. Zodoende, en zoals hoger verduidelijkt, zou alleen een wet het kunnen opheffen.
— het koninklijk besluit van 6 december 2009 tot uitvoering van artikel 3, eerste lid, 6°, van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie, en houdende omzetting van de Richtlijn 2009/135/EG van de Commissie van 3 november 2009 die toestemming verleent voor tijdelijke
afwijkingen van bepaalde criteria voor donors van volbloed en bloedbestanddelen, zoals vastgelegd in Bijlage III bij Richtlijn 2004/33/EG, in de context van een risico van tekorten als gevolg van de A(H1N1)-grieppandemie. Pro memorie : artikel 3, 2e lid van dat besluit precise Ik heb de eer te zijn,
Sire,
van Uwe Majesteit,
de zeer eerbiedige
en trouwe dienaar,
De Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid,
belast met Maatschappelijke integratie,
Mevr. L. ONKELINX

Advies 49.538/3 van 3 mei 2011
van de afdeling Wetgeving
van de Raad van State
De Raad van State, afdelingWetgeving, derde kamer, op 14 april 2011 door de Minister van Volksgezondheid verzocht haar, binnen een termijn van dertig dagen, van advies te dienen over een ontwerp van
koninklijk besluit « houdende beëindiging van de uitwerking van sommige koninklijke besluiten genomen in uitvoering van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van
een griepepidemie of -pandemie », heeft het volgende advies gegeven :
1. Met toepassing van artikel 84, § 3, eerste lid, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973, heeft de afdeling Wetgeving zich toegespitst op het onderzoek van de bevoegdheid van
de steller van de handeling, van de rechtsgrond, alsmede van de vraag of aan de te vervullen vormvereisten is voldaan.

VOORAFGAANDE OPMERKING
2. Rekening houdend met het tijdstip waarop dit advies gegeven wordt, vestigt de Raad van State de aandacht op het feit dat, wegens het ontslag van de regering, de bevoegdheid van deze laatste beperkt is tot
het afhandelen van de lopende zaken. Dit advies wordt evenwel gegeven zonder dat wordt nagegaan of dit ontwerp in die beperkte bevoegdheid kan worden ingepast, aangezien de afdeling Wetgeving
geen kennis heeft van het geheel van de feitelijke gegevens welke de regering in aanmerking kan nemen als ze te oordelen heeft of het vaststellen of het wijzigen van een verordening noodzakelijk is.

ALGEMENE OPMERKING
3. In het bij het ontwerp gevoegde verslag aan de Koning wordt uiteengezet waarom voor de drie andere koninklijke besluiten, genomen op grond van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie, en bekrachtigd bij de wet van 23 maart 2010 tot bekrachtiging van de
koninklijke besluiten genomen met toepassing van artikelen 2 en 3 van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie (1), geen « buitenwerking-
stelling » (lees : opheffing) (2) nodig is.
Betreffende het koninklijk besluit van 3 november 2009 houdende oprichting van een federale gegevensbank betreffende de vaccinaties met het anti-A/H1N1-griepvirusvaccin, verklaarde de gemachtigde
wat volgt :
« En ce qui concerne l’arrêté du 3 novembre 2009, il apparaît qu’à
l’exception de l’article 1er, toutes les autres dispositions sont nécessaires
pour la gestion de la banque de données.
Il n’existe pas, à notre connaissance, d’initiative (projet ou proposi-
tion de loi) visant à mettre fin aux effets de cette disposition. »
De stellers van het ontwerp dienen na te gaan of het wenselijk is om ook artikel 1 van het genoemde besluit op te heffen en daartoe dan een wetgevend initiatief te nemen. In dat geval dient het verslag aan de Koning bij het voorliggende ontwerp te worden aangepast.

BIJZONDERE OPMERKINGEN
Aanhef
4. In het eerste, tweede en derde lid van de aanhef vermelde men dat de erin vermelde koninklijke besluiten werden bekrachtigd bij de wet van 23 maart 2010.
In de Nederlandse tekst van die leden, schrijve men telkens « tweede lid » in plaats van « 2e lid ».
5. Het zesde lid van de aanhef dient als volgt te worden geredigeerd : « Gelet op advies 49.538/3 van de Raad van State, gegeven op 3 mei 2011, met toepassing van artikel 84, § 1, eerste lid, 1°, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973; ».
Artikel 1
6. De inleidende zin van artikel 1 bepaalt dat de betrokken koninklijke besluiten « ophouden uitwerking te hebben » op de datum van inwerkingtreding van het te nemen besluit, « en ten laatste op 31 december 2010 ». Het ontwerp bevat geen bepaling inzake de inwerkingtreding, zodat het te nemen besluit in werking zal treden op
de tiende dag na de bekendmaking ervan in het Belgisch Staatsblad, derhalve alleszins na 31 december 2010.
Zoals artikel 1 is geredigeerd, wordt de indruk gewekt dat het ontwerp werd uitgewerkt vóór 31 december 2010, en naderhand niet meer werd aangepast. Hierover om nadere toelichting gevraagd, antwoordde de gemachtigde wat volgt :
« En ce qui concerne l’arrêté du 12 novembre 2009 et l’arrêté du
10 novembre 2009 relatif aux médicaments, ceux-ci peuvent effective-
ment cesser de produire leurs effets à la date d’entrée en vigueur de
l’arrêté en projet, sans effet rétroactif.
Par contre, pour l’arrêté du 10 novembre 2009 relatif aux dons de
sang, il nous apparaît important de mettre un terme à ses effets avec
effet rétroactif au 31 décembre 2010. En effet, comme le précise le
Rapport au Roi « Cet arrêté (l’arrêté du 10 novembre 2009) précise en
effet en son article 1er que cette majoration de 4 à 6 est applicable
jusqu’à l’année, incluse, durant laquelle cet arrêté cesse de produire ses
effets. Afin d’éviter le prolongement inutile de cette mesure en 2011, il
convient donc que cet arrêté cesse de produire ses effets le 31 décem-
bre 2010 au plus tard. »
Il n’existe de facto et à ce stade aucun risque que des dons de sang en
surnombre soient effectués en 2011 (par rapport au maximum de
4 dons). En effet, l’article 17, § 2, de la loi du 5 juillet 1994 relative au
sang et aux dérivés du sang d’origine humaine précise qu’au moins
deux mois doivent s’écouler entre deux dons de sang.Asupposer qu’un
donneur ait effectué son premier don de sang le 1er janvier 2011, et
effctue ensuite successivement des dons de sang immédiatement après
l’écoulement d’une période de 2 mois, il ne pourrait au plus tôt
effectuer son 4e don de sang que le 1er juillet, et le 5e le 1er septembre.
Ce n’est que dans l’hypothèse où l’arrêté en projet serait publié
en septembre qu’un problème de sécurité juridique pourrait se poser, ce
qui ne sera en pratique pas le cas puisque l’arrêté pourra être publié
d’ici quelques semaines. »
Gelet op deze toelichting, is er geen bezwaar tegen de opheffing van het koninklijk besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 3°, van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie, op 1 januari 2011 (3).
Er dienen gelet op wat voorafgaat twee artikelen te worden ingevoegd waarin, in het ene, het zo-even genoemde besluit en, in het andere, het koninklijk besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van
artikel 3, 5°, van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie en het koninklijk besluit van 12 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 1° en 2°, van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie, worden opgeheven.
Er dient dan een artikel 3 te worden toegevoegd waarin wordt bepaald dat artikel 1 uitwerking heeft met ingang van 1 januari 2011.
Met betrekking tot artikel 2 dient niet te worden bepaald wanneer het in werking treedt : indien niets is bepaald, wordt immers toepassing gemaakt van de algemene regel dat koninklijke besluiten in werking
treden op de tiende dag na die van hun bekendmaking in het Belgisch
Staatsblad (4).
De kamer was samengesteld uit :
de heren :
J. Smets, staatsraad, voorzitter,
W. Van Vaerenbergh, J. Van Nieuwenhove, staatsraden,
H. Cousy, J. Velaers, assessoren van de afdeling Wetgeving,
Mevr. A.-M. Goossens, griffier.
Het verslag werd uitgebracht door Mevrouw R. Thielemans, eerste
auditeur.
De griffier, De voorzitter,
A.-M. GOOSSENS. J. SMETS.

Nota’s
(1)Het betreft het koninklijk besluit van 28 oktober 2009 tot vaststel- ling van de datum van het uitbreken van een griepepidemie of -pandemie, in uitvoering van artikel 2, § 2, van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie, het koninklijk besluit van 3 november
2009 houdende oprichting van een federale gegevensbank betreffende de vaccinaties met het anti-A/H1N1-griepvirusvaccin, en het koninklijk besluit van 6 december 2009 tot uitvoering van artikel 3, eerste lid,
6°, van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie, en houdende omzetting van de Richtlijn 2009/135/EG van de Commissie van
3 november 2009 die toestemming verleent voor tijdelijke afwijkingen van bepaalde criteria voor donors van volbloed en bloedbestanddelen, zoals vastgelegd in bijlage III bij Richtlijn 2004/33/EG, in de context van een risico van tekorten als gevolg van de A(H1N1)-grieppandemie.
(2) Een buitenwerkingstelling komt immers neer op een opheffing.
(3) Zie Beginselen van de wetgevingstechniek. Handleiding voor het opstellen van wetgevende en reglementaire teksten, Raad van State, 2008, aanbeveling nr. 153, te raadplegen op de internetsite van de Raad van
State (www.raadvst-consetat.be).).
(4) Artikel 6 van de wet van 31 mei 1961 betreffende het gebruik der talen in wetgevingszaken, het opmaken, bekendmaken en inwerkingtreden van wetten en verordeningen.

24 MEI 2011. — Koninklijk besluit houdende beëindiging van de uitwerking van sommige koninklijke besluiten genomen in uitvoering van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie
ALBERT II, Koning der Belgen,
Aan allen die nu zijn en hierna wezen zullen, Onze Groet.
Gelet op het koninklijk besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 3° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie, artikel 2, tweede lid, bekrachtigd door de wet van 23 maart 2010 tot bekrachtiging van de koninklijke besluiten genomen met toepassing
van artikelen 2 en 3 van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie;
Gelet op het koninklijk besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 5° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie,
artikel 2, tweede lid, bekrachtigd door de wet van 23 maart 2010 tot bekrachtiging van de koninklijke besluiten genomen met toepassing van artikelen 2 en 3 van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen
verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie;
Gelet op het koninklijk besluit van 12 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 1° en 2° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie,
artikel 4, tweede lid, bekrachtigd door de wet van 23 maart 2010 tot bekrachtiging van de koninklijke besluiten genomen met toepassing van artikelen 2 en 3 van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen
verleent aan de Koning in geval van een griepepidemie of -pandemie;
Gelet op het advies van de Inspecteur van Financiën, gegeven op 9 december 2010;
Gelet op de akkoordbevinding van de Staatssecretaris voor Begroting, gegeven op 23 december 2010;
Gelet op het advies 49.538/3 van de Raad van State, gegeven op 3 mei 2011, met toepassing van artikel 84, § 1, eerste lid, 1°, van de wetten op de Raad van State, gecoördinnerd op 12 januari 1973;
Op de voordracht van de Minister van Volksgezondheid en op advies van de in Raad vergaderde Ministers,
Hebben Wij besloten en besluiten Wij :
Artikel 1. Het koninklijk besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 3° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie wordt
opgeheven.
Art. 2. Eveneens opgeheven worden :
— het koninklijk besluit van 10 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 5° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie;
— het koninklijk besluit van 12 november 2009 tot uitvoering van artikel 3, 1° en 2° van de wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval van griepepidemie of -pandemie.
Art. 3. Artikel 1 heeft uitwerking met ingang van 1 januari 2011.
Art. 4. De Minister bevoegd voor de Volksgezondheid is belast met de uitvoering van dit besluit.
gegeven te Brussel, 24 mei 2011.
ALBERT
Van Koningswege :
De Minister van Sociale zaken en Volksgezondheid,
belast met Maatschappelijke integratie,
Mevr. L. ONKELINX

En tenslotte

http://www.de7de.be — 7/12/2009

Hoe zet je een punt achter (ruw geschat) 220 editorialen en twintig jaar APB ?

Bureau opruimen (eindelijk!), dossiers doorgeven en praktische dingen regelen. Niet zo moeilijk. Ik trek de deur van APB ook nog niet helemaal achter me dicht, want ik blijf me inzetten voor deze prachtige en krachtige organisatie. Maar vanaf nu met wat meer afstand en vooral groot respect voor de ploeg die het beleid verder zal uitstippelen. Succes aan Filip, Christian, Jan, Hilde, Charles en – heel bijzonder – aan Anne, omdat ze als eerste vrouw het mannelijk bestuursbastion van APB helemaal doorbrak! Met even veel vriendschap en dankbaarheid voor alle kansen die ik kreeg, blik ik terug op alle andere voorzitters waarmee ik mocht samenwerken: Paul Baetens, Johan Cuypers, Jan Denecker, Filip Babylon, Bernard Bailleux en Georges Vanhalle.

Wanneer ik terugblik op die twintig jaar, is de tijd echt voorbij gevolgen. De dag dat ik hier aankwam en onder de zorgzame vleugels van Lisette Cassiman, toenmalig hoofd van een zevenkoppig secretariaat, mijn plaatsje zocht in dit grote huis, lijkt echt eerder twee dan twintig jaar geleden. Na en naast haar kwamen vele medewerkers waarmee ik boeiende, soms lastige, maar meestal leuke jaren heb mogen beleven. Corine de Winter, die u vaak aan de telefoon te woord staat, zal de laatste zijn in die lange rij. Een hele dikke merci voor jullie geduld, warmte en inzet.

Een heel speciaal woord van dank aan de hele redactieploeg, maar in het bijzonder aan Erik en Guy die redactioneel en publicitair onze tijdschriften de afgelopen jaren groot hebben helpen maken.

Misschien is het nog het moeilijkst afscheid te nemen van jullie, de lezers van dit tijdschrift, waarmee ik twintig jaar vergroeid ben geweest. Dank aan al wie twee decennia lang zijn aandacht en tijd heeft gegeven, zodat ik schriftelijk mijn gedachten met u kon delen. Het was een eer om deze openingspagina die hele tijd voor mij alleen te hebben. Ik hoop dat ik er geen misbruik van heb gemaakt.

Dit afscheid is geen vaarwel, maar een gemeend “Dank u en tot ziens” !

Apr. Dirk Broeckx - 15 december 2009

Niet meer op 't goed vallen uit

http://www.de7de.be — 1/12/2009

Toen we afgelopen februari de ronde van België deden om het nieuwe KB “Onderrichtingen” voor te stellen, beloofden we een concreet hulpmiddel voor het opmaken van uw Kwaliteitshandboek. Dat moet tegen 2012 helemaal klaar zijn. In dit nummer lichten drie medewerkers van het CWOA toe hoe ze dit aanpakken. Ze werken aan een moderne webapplicatie die u toelaat uw eigen Kwaliteitshandboek online te beheren. Het modelhandboek zal deel per deel worden aangereikt. U hoeft slechts de gegevens van uw apotheek in te vullen of aan te passen. Zo kan u zich, stapsgewijze, op uw eigen inbreng concentreren en verliest u geen tijd met het kader en de basisteksten. Uw gegevens zullen steeds beschikbaar zijn op een beveiligde plaats. Het CWOA zal u steeds de meest recente, aangepaste sjablonen en nieuwe hoofdstukken kunnen aanreiken, die u op uw eigen tempo kan inpassen.

De basisgedachte achter een kwaliteitshandboek is “schrijf op wat je doet en doe wat je beschreven hebt”. Het wordt dus – nog maar eens – een oefening om een mentale knop om te draaien: het runnen van een apotheek zal voortaan niet meer “op ’t goed vallen uit” kunnen gebeuren. Men verwacht van apothekers dat ze bewust, ordelijk en gestructureerd tewerk gaan.

Wie dus al goed georganiseerd en met verstand werkt, hoeft dat alleen maar op papier te zetten, zodat medewerkers of vervangers het goede voorbeeld kunnen volgen en de patiënt van iedereen in de apotheek dezelfde kwaliteitsvolle service kan verwachten. Wie daarentegen werkt volgens de inspiratie van het ogenblik, wordt uitgenodigd om na te denken en meer regelmaat in zijn werk te brengen.

Begin februari schreef ik: “Wordt dit een rem op de vrijheid en het liberale karakter van het beroep of een manier om patiënten en overheid een homogene en hoogwaardige service te bieden? Wordt het een papieren tijger of een leidraad om de eigen praktijk af te toetsen?”

Binnen afzienbare tijd kan u het antwoord op die vragen geven.

Apr. Dirk Broeckx --1 december 2009

Maatwerk

http://www.de7de.be — 15/11/2009

Het RIZIV publiceerde enkele weken geleden een studie die aantoonde dat de kost per patiënt gemiddeld het hoogst is in Vlaanderen, gevolgd door Wallonië en het Brussels Gewest. Vroegere studies toonden net de tegenovergestelde volgorde aan. Kan men met statistiek eender wat aantonen of zit er meer achter deze ommekeer ?

Bereken je zondermeer de kost per inwoner, dan is die inderdaad het laagst in Vlaanderen. Overigens verschijnen dan ook consumptieverschillen tussen de verschillende provincies in Vlaanderen die groter zijn dan deze tussen Noord en Zuid. Dat komt door lokale en regionale variaties in gezondheidsbehoeften: het aantal chronische zieken verschilt; de bevolkingspiramide is anders samengesteld; regio’s met meer laaggeschoolden hebben grotere zorgbehoeften, omdat de bevolking er – statistisch gezien – minder gezond is en een lagere levensverwachting heeft, enz.

De recente RIZIV studie herberekende de cijfers dus, voor het eerst rekening houdend met al die verschillen. Statistisch gezien dus beter maatwerk. Dan komt een heel ander beeld naar voor, dat misschien wat minder goed past in sommige politieke discours, maar dat wel dichter staat bij de realiteit.

Die correctere benadering van de analyse loopt parallel met een nieuwe politiek in de ziekteverzekering. Steeds meer zal de zorg op maat worden gesneden van het individu. Kijk maar naar de zorgtrajecten. Of naar het nieuwe initiatief van de Onafhankelijke Ziekenfondsen, die een Europese vorm van managed care willen uitwerken, samen met de zorgverstrekkers, afgestemd op de specifieke noden van chronische patiënten. Die nieuwe benadering gaat misschien niet makkelijk van de grond komen, maar op termijn zullen ook wij, apothekers, ons aanbod beter moeten aanpassen aan de behoeften van elk individu.

Moet men overigens wel in de eerste plaats kijken hoeveel men uitgeeft per patiënt, eerder dan te onderzoeken wat men met dat geld juist doet ? Wie verder vooruitkijkt, ziet een grote nood aan meer efficiëntie in de zorg. Indien elke zorgvertrekker zou aangemoedigd worden om elke euro in gezondheidszorg weloverwogen te gebruiken teneinde maximaal gezondheid te produceren, zouden we beduidend meer mensen gezond kunnen maken of houden dan vandaag het geval is.

Apr. Dirk Broeckx - 15 november 2009

Cruciale Budgetonderhandelingen

http://www.de7de.be — 1/11/2009

De jaarlijkse onderhandeling van het budget voor de officina-apothekers is een essentieel onderdeel van het nieuwe vergoedingsysteem. De complexe cijferdans, de ramingen en de analyses die eraan voorafgaan zeggen u allicht weinig of niets. Maar die onderhandeling is wel van cruciaal belang voor wat u het volgend jaar aan inkomen mag verwachten.

Dit jaar was belangrijker dan ooit. Het budgetcijfer 2010 bepaalt de parameters waarmee we volgend voorjaar gaan starten. Vooral het cijfer voor het basishonorarum is van hoge, symbolische waarde. Dat wordt berekend door 75% van het macro-economische budgetcijfer te delen door het verwachte aantal verpakkingen. Het resultaat wordt voor ons beroep een beetje zoals de waarde van de Euro (40,3399 BEF). Dat was ook een “marktwaarde”, die op één moment werd vastgeklonken, en die de basis vormt waarop de volgende decennia wordt verder gewerkt.

Bestuur en stafmedewerkers van APB hebben de afgelopen weken intensief gecijferd en onderhandeld met overheid en ziekenfondsen. Dat was cruciaal, om het nieuwe systeem in goede omstandigheden te laten starten, midden in een zware financiële crisis, met zware besparingen in de ziekteverzekering en de geneesmiddelensector.

Men vraagt ons vaak waarom het nodig is jaarlijks te onderhandelen met de overheid: “In het huidige systeem loopt alles toch vanzelf, zonder dat men ‘bij de duivel te biechten moet gaan’ ”. Decennia lang evolueerde de sector macro-economisch inderdaad vanzelf, gedragen door de groei in de geneesmiddelensector en de farmaceutische industrie. Meerdere fundamentele mechanismen hebben die gestage groei de afgelopen jaren doorkruist en omgebogen. We waren inmiddels ook de enige sector binnen het RIZIV geworden, die zonder overleg en zonder budgetcijfer door het leven gaat. Dan onderga je wat anderen in jouw plaats beslissen, zonder mogelijkheid tot inspraak of verdediging.

Het beroep is volwassen geworden door een nieuwe taak op te nemen. De ontwikkeling van farmaceutische zorg verdient jaarlijks een open discussie, waarbij we de groei van die meerwaarde én wat ervoor betaald zal worden, afspreken met de overheid. Het resultaat van die onderhandeling moet evenwichtig zijn. “Value for money” bieden en krijgen is de beste garantie om erkend, gerespecteerd én correct vergoed te worden.

Apr. Dirk Broeckx - 1 november 2009

http://www.de7de.be

Het Gouden Ei van de Geneesmiddelen in Belgie

Screw it. Let�s do the third alternative!

Reliable Cancer Therapies

The End of Illness -- David Agus

Are Pharmacists Necessary (Andermaal)

Itinera Brainstorm Gezondheidszorg

Luisteren Loont -- Mark Goulston

De Markt Gaat Kantelen

Perspectief Gezondheid 20/20

Steve Jobs by Walter Isaacson

De Essentie van Gezondheidszorg is Gezondheid Produceren

Incentives in plaats van Besparingen

De Kracht van Scrum � Rini van Solingen & Eelco Rustenburg

Doelmatigheid en value-for-money

Boekbespreking: Where Good Ideas Come From -- Steven Johnson

New Business Models for Orphan Drugs

Autoreguleren

Visie en 'roadmap' voor Stratified Medicines

Society 3.0 -- Ronald van den Hoff

Prepare for the Future draait op volle toeren

Trekkingsrecht en spiegels

Naar een Europese aanpak van de terugbetaling van innovatie?

The Next Evolution of Marketing -- Bob Gilbreath

‘The Next Evolution of Marketing’ Bob Gilbreath (‘Marketing with Meaning’)

10 jaar CTG

10 Jaar CTG, feestelijk en interessant gevierd

Zo Dacht Steve

Je Geld of Je Leven � Itinera pleit voor kosteneffectiviteit

Boekbespreking: Ik Jij Wij aanpak -- Johan de Kleuver

Negen projecten dingen naar de European Health Award 2011

Het Vergrijzingsverslag (en Strategisch Vooruitkijken)

Thinking about the Future -- Hines & Bishop

De toekomst ligt voor het rapen

Good Governance of TeleHealth Services

Itinera Analyse De Ziekenhuisfinanciering: uitdagingen, sterktes en kansen tot verbetering

Gedaan met de griep

Mobile and Healthcare: the big opportunity

De Patient � niet het product � staat centraal

Oplossingsgerichte Vragen � Frederike Bannink

Van Crisis naar Oplossing

PWC PharmaVision 2020 �Supplying the Future�

Design-driven Innovation -- Roberto Verganti

Twaalf Toekomstbeelden

Toolkit Samenwerken FVIB

Strategies to improve drug adherence

Het Conversity Model + Get Social

Samenwerken in de Toekomst

De Toekomst Bestaat Al

The Paradox of Choice � Barry Schwartz

Eerst Motivatie, dan instructie

Overwegingen voor het stemhokje

Waarom Feedback Niet Werkt � Charles Jacobs

Odysseus' Oplossing

Op zoek naar het beste terugbetalingsysteem

The Long Tail -- Chris Anderson

Een motor, geen rem

Knipmateriaal Apotheekinrichting

Crisis of trendbreuk

Marketing 3.0 -- Kotler

Slow Down

Antibiotica en Empowerment

De kloof tussen informatie en aandacht

De kloof tussen wetenschap en gedrag

Het Grijze Goud -- Brieuc Van Damme, Itinera Institute

Investeren en innoveren

Opt-in of Opt-out?

Boekbespreking : The New Normal (Peter Hinssen)

Zes limieten

Vier nieuwe regels

Vijf strategieën

Sterkte / Zwakte

Bijsluiterlezers

Compliance; Een ziekte die tussen de oren zit

Storytelling Handboek (Tesselaar & Scheringa)

Investeren in hardware of in software?

Reacties Farmaceutische Zorg

Farmaceutische Zorg. Wat doet een apotheker eigenlijk?

Maak van je Merk een Held (Van der Stichele)

Contingentering 2.0

‘The Next Evolution of Marketing’
Bob Gilbreath
(‘Marketing with Meaning’)